उन्हाळ्यात आंबे खाऊन कोयी अंगणात फेकण्याची संवय. इथेही अंगण असल्याने या वयात डस्टबीन कडेच जाणारा हात अंगणाकडे वळला असावा. तो ही अभावितपणे.
पावसाळी नक्षत्रांचा पाऊस पडून गेलेला. भूमीतील बीजं अंकुरित होण्याची वेळ झालेली.
पावसाने उघाड दिलेली.
म्हणून अंगणातील चार दोन फुलझाडांकडे कुतूहलाने पाहत असतांना
दृष्टीस पडलेली ही कोय (वरील छाया चित्र) म्हणजे निसर्गदत्त निर्मिती.
हे पाहून मी लगेच तीसरी चौथीचा खेड्यातील लायना बाबू होवून गेलो.
आणि त्या कोयीच्या आतील बाटीची पुंगी / शिट्टी करून ती वाजवित सैरावैरा पळत राहिलो.
आता हे पळणं व ही पुंगी कुणाला समजाऊन सांगायची? वाळल्या बेलफळाचं कोयाड. पेरकुंडाच्या गाड्या. कुरकुंजी. पालवात भाकर बांधून वावरात पळणं. बाभळीच्या शेंगांच्या भिंगऱ्या. एखाद्या झाडावर महूळ दिसलं का झाडावर एंगून (येंगून) माशा डसतात हे माहित असताना ते झाडणं अशा अनेक गोष्टी कुणाला सांगून काही उपयोग नाही.
आपणंच स्मरण रंजनात फेरफटका मारायचा आणि वर्तमान पिढी च्या ते आकलनापलीकडील आहे हे जाणून स्वतः आनंद घ्यायचा.
☆ “आमच्या खेडेगावातलं जंतरमंतर…” ☆ श्री नंदकुमार पंडित वडेर☆
ते तुमच्या दिल्लीच्या जंतरमंतर चं कौतुक आम्हाला नका सांगू… आमच्या इकडे गावा गावातून जिथं नदी वाहत जाते त्याच्या घाटा घाटावर असे कैक जंतरमंतर ची ठिकाणं आहेत… फार फार पूर्वीपासून चालत आलेली… आमच्या गावातील प्रत्येक घरातल्या सासुरवाशीण चे तो घाट हा जंतरमंतर चं सामुहिक मिटींग पाॅंईट म्हणून तो आजही या नावाने ओळखला जातो… घरघरात पूर्वापार एकच वाद चालत आलेला आहे… पिढ्यानपिढ्या आणि त्यावर कैक वेळा तात्कालिक तोडगे निघाले. वाद शमवला गेला. पण अजूनही तो पूर्णपणे मिटवला गेला किंवा संपलाच नाही… आजही तो त्या वाहत्या नदीच्या प्रवाहासारखा नित्य वाहतोच आहे… उफाळून येतोच आहे… घरघरातली सासू सुनेची आणि घरा घरातल्या दोन स्त्रियांमधील खळखळ आजही तिथे घरातही आणि घराबाहेरही ऐकू येत असते… कालानुरूप समस्या, प्रश्नांचे स्वरूप बदलत गेले… स्त्री शिक्षणाचा प्रसार आणि त्याचे भलेबुरे परिणाम पण दिसू लागले, स्वावलंबनाने ती सक्षम झाल्याची समाज मान्यता मिळाली… आर्थिक आणि सामाजिक, राजकीय इतकेच पुरुषसत्ताक अभेद्य भिंतीला देखील जबरदस्त टक्कर देऊन तिने त्याचा पायाचं खिळखिळा करून दाखविला… खांद्याला खांदा लावून जाणारी नंतरच्या काळातली स्त्री आता तर पुरूषांच्या पुढे दोन पावलं अधिक जोमाने जाऊ लागली… सगळ्याच क्षेत्रात तिने आपला उत्कृष्ट कामगिरीचा ठसा उमटवला… काही ठिकाणी तर षुरूषांच्या मक्तेदारीलाच मोडीत काढले… जे आजवर त्याला जमले नाही ते तिने करून दाखविले… प्रसंगी यासाठी तिला घरातून आणि समाजातून बंडखोरी केल्याबद्दल टोकाचा अमानवी रोष पत्करावा लागला… तरीही ती न डगमगता पुढे पुढे वाटचाल करत आहे… एव्हढं सारं करून, मिळवून सुद्धा आजही ती तिच्या घराच्या उंबऱ्याच्या आत अपमानित राहीली आहे… आणि घरातली एक स्त्रीच दुसऱ्या स्त्रीचं अवमूल्यन करतेय… कजाग खाष्ट सासू, मतलबी मत्सरी जाऊ, काड्या घालणारी नि काडी लावून देणारी नणंद, इतकंच काय काहीवेळा पोटच्या मुलीकडून जिचा घरच्या बायकांनी तिच्या बुद्धी भेद करून मायलेकीत पाडलेले अंतर… हि सगळी त्या एकटीचा अवमान करत असताना कडक निर्बंध् घातले जातात… घरण्याची प्रतिष्ठा, पत सांभाळणारी कर्ती पुरूष मंडळी पण अश्या गोष्टींना घरच्या स्त्रियांच्याच बाजूने उभे राहतात… मग माहेराहून हुंडाच्या नावाखाली आर्थिक लूट असो, घरातली मालमत्तेची वाटणी असो, घरकामाची विभागणी असो… वंशाला दिवा न देणारी असो, व्यसनाधीनता असो कारणे अनेक असतात पण रोषाचा गाभा एकच असतो आणि त्या सगळ्यात बळी मात्र तिचाच दिला जातो… घरातले मारूमुटकून आणि मनात दाबून साठवलेले हे रागाचे फुत्कार आपल्या सख्यांजवळ बोलायला आणि बोलता बोलता यावर कसा तोडगा काढावा याचा तिथे झालेला खल म्हणजे सामाजिक, कौटुंबिक आंदोलन ठरते… घरोघरी मातीच्या चुली असतात… त्यामुळे या दडपशाही, तानाशाही, गुलामगिरी, स्वातंत्रा्याची गळचेपी हा एकच गाभा असलेले नि त्याचे विविध आयाम असलेले अनेक प्रश्न जीच्या जीवनाला भेडसावतात त्या सगळ्या या नदीच्या घाटावर आल्यावर आंदोलनाची चर्चा आणि दिशा ठरवतात… कोण आपलं कोण विरुद्ध कोणाची मदत आणि कधी कसा लढा द्यायचा याचा सामुदायिक चर्चा करून कार्यवाही ठरवली जाते… त्या दिल्लीच्या जंतरमंतर सारखी इथे पूर्व परवानगीची गरज लागत नाही.. घरातलं धूणं घेऊन घाटावर जाणे म्हणजे एकल किंवा दुकली बरोबर मोर्चा एकला चलोरे नेण्यासारखं आहे… भले ज्याच्या विरूध्द आंदोलन उभा करायचं ती तर घरातच असते पण घाटावर तिथे सह भगिनींशी विचारविनिमय करून दिशा आणि आंदोलनाचा अथ पासून इति पर्यंत खोलवर विचार, तयारी केलेली असते… मग धुणं धुता धुता मनातला त्वेष त्या कपड्याला जोरजोराने रगडत राहतो… या घाटावर सगळ्यांना मुक्त स्वातंत्र्य असले तरी जिथं बायकांचा घोळका एकत्र येऊन काही बोलत असतात तेव्हा इतर पुरूष मंडळी त्यांच्यकडे बघत नाहीत किंवा जिचा त्या विषयाशी काडीमात्र संबंध नाही अशी एखादीच विरळा स्त्री त्यात सामिल होत नाही… बरं आता आजकाल काही घरापुरते विषय मर्यादित न राहता घराबाहेरील अनेक विषयांवर सुध्दा तिथे सामाजिक, राजकीय, सांस्कृतिक, धार्मिक, शैक्षणिक अशा विविध क्षेत्राशी निगडित त्या असल्याने त्यावर देखील या घाटावर, , गावातील जंतरमंतर वर विचार मंथन चालूच असते… आणलेले कपडे धुवून होईपर्यंत तर कधी विचारमंथन संपेपर्यंत कपडे धुणे चालू ठेवयाचे हा फंडा इथे सूरू असतो… नदीचं पाणी वाहत असलं तरी या चर्चेच्यावेळी मात्र वेळ, घटीका निश्चल असते… या सगळ्या इथे झालेल्या विचारमंथनाची फलनिष्पत्ती अपेक्षेप्रमाणे मिळाली वा न मिळाली तरी उद्याच्या धुणे धुण्याच्या वेळेला पुन्हा नवा विषयावर मंथन सुरुच राहणार असते… पहाटेच्या सूर्योदयापासून ते संध्याकाळी रवि अस्ताला जाईपर्यंत असे गटगटाने स्त्री आंदोलन कर्त्या आप आपल्या ठरलेल्या वेळेनुसार येत जात असतात…
आणि जंतरमंतर कायमच गजबजता राहतो… म्हणूनच मी वर म्हटलं की तुमच्या दिल्लीच्या जंतरमंतर चं कौतुक आम्हाला सांगू नका… एकदा तुम्ही प्रत्यक्ष आमच्या गावात येऊन खात्री करून बघा… जोवर अंगावरचे मळलेले कपडे धुतल्या शिवाय पुन्हा परिधान करता येत नाही म्हणजे हा अव्याहत कामाचा रगाडा घेऊन नदीवर जाणं आलं… घाटावर म्हणजे जंतरमंतर वर रोज चं जाणं झालं… तुमचा दिल्लीच्या जंतरमंतर ला असतं का असा आंदोलन कार्यकत्यां चा वर्षाच्या तिनशेपासष्ट दिवसांचा मेळावा नाही ना… मग तर तुम्ही एकदा याच आमच्या गावातील जंतरमंतर ला भेट द्यायला…
… “तसो नाय गो चेडवा! … मी तुका इसरन कसा? … अगो नउ महिने पोटात असल्यापासून तुका पोसत इलय… तुका लहानाची मोठी केली… या पारूबाईचा काळजाचो तुकडो असा तू… पन चेडूचा एकदा लगिन केल्यावर सासरी गेला कि तिच्या मायने सारखो सारखो तिच्या संसारात जास्त लुडबुड करा नयै… असा वाडवडील सांगत ईलेत… हा तुला ठाव असाना? … मंगे झाला तर… तू माझी काळजी करा नको हां… तुझो बापूस आनि मी हडे गावात सुखात रवतंय… ते भिकुशेठच्या शेतावर रोज जातंत… दोनचार रूपयाची मजूरी करून तेलं मीठ आणंतत.. मी घरात पडवी बसान ताडगोळे, रांतांबे वाळवान टाकत रव्हता… अंबील आनी नाचणी ची भाकरी खात दिवस मजेत जाता आमचा… आता हया दात पडून गेलेल्या बोळक्याला दुसरा काय चावाक जमना नाय… मिरगाचा पाऊस पडलो कि दारातलो आड भरुन वाहताला… तवसर शेजारच्या शिंदेवाडीतून घागरीने पानी आणूक काय तो तेव्हढा लागता… जरा वाईच लांब असतला ती वाडी.. तूझ्या लग्नाच्या आधी तू पन असाच पानी हय़सर भरत व्हतीस ना… पानी व्हया तर.. त्याबिगर काय जमना नाय… त्रास कसलो त्यात मैलभर चार पावला चालला तर खालेला जिरायचा… नायतर गॅसने पोट फुगान दुखाक लागलो तर डागदर तरी कुठलो जवळ असा… त्याचो दवाखानो थडे तालूक्याला सहा मैलांवर… गाडीघोडा रस्त्यावरून सुसाट धावत असता पन त्यात आमच्या म्हातारी माणसांका जागाच नसता.. मंगे आमका चालतच जाऊचा लागता त्येच्याशिवाय पर्याय खयं असता… तुका सगळा ठाव हाय गे… माझी बाईल ता तू इथून गेलीस तेवा जसा गाव, व्हता तसाच आजपन असा. चांभारचवकशी करनारो नि एक ना कामाचो… या कोकनात हिरवो पालो कधी येता पहिला पिकला पान पडून गेल्यावरचना… सुरेश तुझो भाव दरमहिन्याक आमका मनिआरडर पाठवता शंभर रुपायची… आयशी बापसाचे ऋण फेडत असता शंभर रूपयाची मनिऑर्डर पाठवून… आमच्या वंशाचो दिवा असाना तो… मंगे त्याचो शहरातलो झळळाता उजेड बघान आमचे डोळे दिपून का नाय जायचे… ते मिटतील तेवा मिटतील… हयांच्या तालुक्याच्या हून आणलेल्या औषधाला दिडशे लागतत… मंगे मी नारळ इकतय तेवा कुठे औषध हातात येता नि जेवा हातात येता तेवा त्या औषधांचा गुन कमी पडता नि आजाराची ताकद वाढता… सुरेशचो पन संसार असा गे चेडवा आमका जास्त पैसे पाठवून त्यो बायका पोरांका उपाशी कसा ठेवतलो… ता आमका बरा वाटता काय… गाव बरा पन शहरात रव्हना नको… जीव घायकुतीला येता… असा सुरेश जेव्हा जेव्हा आमका भेटूक येता तेवा इतकाच बोलून जाता… मगं आमी दोघंव बी त्याका सांगतत तुका जमत असा तर आमका मनिऑर्डर पाठव उगा जीवाक नसतो घोर लावानं घेऊ नको… इतको त्याने आमचो शब्द पाळल्यान आता तो आठवणीने ज्ञतीन चार महिन्यानं शंभर रूपयाची मनिऑर्डर पाठवता.. तो दिवस आमचो दसरा दिवाळीच असता… ता जाऊ दे
तू आमची कायेव काळजी करा नको… आमचा दोघांचा बी रव्हला ता किती? … रात्रोव झोपून उद्याची सकाळ दिसली तर आयुष्याचो बोनसच मिळाल्यासारखा वाटता… पन त्याचो आनंद कायेव वाटना नाय? झाडाची पानगळ शिमगो झाल्यापासून सुरू व्हता… रोज ऐकेक गळत जाता… एक दिवस आमचा बी असाच होतला… अन हि कुडी या मातीत मिसळून जातली… तुमचो संसार सुखाचो व्होयो हिच आमची धडपड असा… माका काय गाव सोडून तुझ्या घरी त्या मोठया शहरात येना जमना नाय… मला अडानीला थंयसर काय करमनार? … असोच अधुन मधून फोन करत जा… आनि आईची आठवण इलीच तर माझो मोबाईल रिचार्ज करांन विसरू नको.. तो चालू असा तोवर आम्ही हयसर असतलो.. तो बंद झालो तर आम्ही…
हॅलो.. हॅलो… अरे बंद झालो.. नेहमी असाच होता… मनातला बोलायच्या येळेकच हा मोबाईल बंद पडता… मेलो पुढचा कधिच बोलू देत नाय… शिरा पडली ती त्येच्यावर… “
“अरे नाना तिसरी घंटा दिलीयं बरं!… तो रंगमंचावरचा मखमली पडदा आता हळूहळू मागे मागे सरकू लागलाय.. नटसम्राट नाटकाचा आता अखेरचा तिसऱ्या अंकातील शेवटचा प्रवेशाला सुरवात होतेय… आणि तो झाला कि… अरे ऐकतो आहेस ना?… मग उठ बरं तुझ्या त्या भावसमाधीतून… ठाऊक आहे हे नटसम्राट नाटकाचा प्रयोग जेव्हा जेव्हा आपण निरनिराळ्या गावातून करतो त्यावेळी सगळं थिएटर रसिक प्रेक्षकांच्या गर्दीने तुडुंब भरलेले असतं आणि आणि तुझ्या त्या आप्पासाहेब बेलवलकरांची भाव व्याकुळ भुमिकेने तर तिथला सारा माहोल मंत्रमुग्ध होऊन बसलेला असतो… तुझी ती संंवादाची फेक, ते अखंड चालणारे संवाद, तुझ्या बोलण्यातलं कारुण्य, तुझी देहबोली, तो मूर्तीमंत अभिनय आणि आणि नाटकातील तुझ्याच दोन्ही मुलां बद्दल असलेला तो सात्विक संताप… त्यात तुझी कावेरी, तुझं जीवाभावाचं नि प्रेमळ सरकार असं मध्येच तुला सोडून निघून गेल्यानं तुझा सैरभैर झालेला स्वभाव… किती किती म्हणून अभिनायाचे कंगोरे नाना तू दाखवत गेलास… नाटक संपल्यावर तो पडदा सरकत येऊन रंगमंच झाकला गेल्यावरही प्रेक्षकागृहातला प्रेक्षक बसल्या जागी्च दिग्मुढ होऊन जायचा.. तेव्हा नाना तू स्वत: आणि या नाटकातील अभिनय करणारी नट मंडळी आपण सगळे पुन्हा रंगमंचावर येऊन विनम्र अभिवादन करून सांगताना त्यांना भानावर आणावं लागायचं.. रसिक मायबाप हो, नटसम्राट नाटकाचा प्रयोग समाप्त झालेला आहे आणि पुढील दुसऱ्या कार्यक्रमासाठी हा रंगमंच रिकामा करून द्यायला लागणार आहे… नटसम्राट नाटकाचं गारूड प्रेक्षकांच्या मनावर अजूनही उतरायला तयार नसतं आणि प्रेक्षक आपल्या भावाकूल मनाला मुरड घालत जड अंत करणाने पाय ओढत प्रेक्षकगृहातून बाहेर पडतात…
संपूर्ण तीन तासाच्या या नटसम्राट नाटकाने तिथे आलेला प्रेक्षक विषण्ण अवस्थेत बाहेर पडत असतो हीच आपल्या या नाटकाची उत्तुंग यशाची पावती आपल्याला सगळी कडे मिळत असते… आणि त्याच वेळी तू तिकडे कोपऱ्यात जाऊन आपले डोळ्यात तरारले आसू मात्र कुणाच्याही लक्षात येणार नाही असं पाहून नकळत बोटांनी पुसत असतोस… बाकी कुणाचं लक्ष असो वा नसो पण मी मात्रं त्यावेळेस तुझ्याकडे आवर्जून पाहत असतो… हे दर प्रयोगाला न चुकता हमखास घडतच असतं… मी तुझ्याकडे पाहतो हे एकदा तुझ्या लक्षात आलं आणि तू मला कसनूसं हसून म्हणालास ( ते हसणं तुझं नैसर्गिक होतं… खरा खुऱ्या नानाचं) काय पाहतोस असा माझ्याकडे… अरे या नाटकाच्या प्रयोगात मी नाना आप्पासाहेब बेलवकरची भूमिका करत नसून… माझ्यात ते आप्पासाहेब बेलवलकरच प्रकट होतात… माझा मीच राहत नाही आणि नाटक संपल्यावर त्यांचा संचार उतरतो तेव्हा मला समोर भारलेले प्रेक्षक टाळ्यांचा कडकडाट करताना दिसतात तेव्हा भानावर येतो… माझ्या अभिनयाला ते दाद देतात असे वरंवरं दिसणाऱ्याला वाटतं… पण मी कुठेच नसतो त्यात… मी असतो त्यावेळी इथं कोपऱ्यात आसू पुसत त्या नटश्रेष्ठ आप्पासाहेब बेलवकरची क्षमा मागत… त्यांच्या जीवनचरित्राचे असा चारलोकाच्यां समोर रंगमंचावर त्यांच्या दूर्देवाच्या दशावताराचे धिंडवडे दाखवल्याचा बाजारीपणा मांडून आपली कलेची हौस फेडून घेण्याच्या गोंडस नावाखाली, आपले पोट भरून घेण्याचा स्वार्थीपणा केल्याबद्दल… मला आठवतंय नाना, एकदा तू मला म्हणाला होतास… आपण आता नटसम्राट करायचं थांबवूया… मला त्याचा अलिकडे खूपच त्रास होतोय… नि तसं वयाच्या मानानं त्या भुमिकेला आता माझ्याकडून म्हणावा तसा न्याय देणं होत नाही… त्यातील त्यांची झालेली ती फरफट माझ्याच्याने अभिनयात आता आताशा उतरावयाला खूपच जड जातयं… तेव्हा प्रेक्षकांनी कंटाळून नाटकाकडे पाठ फिरविण्यापेक्षा आपण ज्या उंचीवर नटसम्राट नेऊन ठेवलयं तिथूनच विराम घेऊया… प्रेक्षाकांनी विचारू देत… का?
आताच का थांबवत आहात नटसम्राट? हि प्रयोगाची पावनगंगा अशीच अखंड वाहत राहू दे… आणि हिच ती वेळ योग्य ठरेल सगळ्या जनमानसात या अभिजात नाट्यकृतीची अक्षय छबी राहण्याची… मी एक निर्माता या नात्याने तुझ्या सच्चा कलावंताची ही मागणी योग्य वाटली त्यास तयार झालो ते फक्त हा आजचा शेवटचा नटसम्राटचा प्रयोग करून थांबयचा मी घेतलेला निर्णय तुला सांगितला… आणि त्याप्रमाणे आजचा प्रयोग तितकाच रंगतदार बहारदार झाला… न भूतो न भविष्यती.. तिसऱ्या अंकाचा हा शेवटचा प्रवेश सुरू होण्याचा काही अवधी राहिला असताना नाना तुला कसली गाढ भावसमाधी लागली… मी विंगेतून तुला हाका मारतोय पण तू काहीच उत्तर न देता त्या खुर्चीत मान टेकवून… आणि आणि त्याच क्षणी मात्र ती तुझ्या डोक्यावरची काळी टोपी खुर्चीवर घरगंळून खाली खाली आली…
अरे नाना उठ जागा हो… हा क्लायमॅक्स चा प्रवेश म्हणजे तुझा हातखंडा असतो… आणि त्यात ते तुझं ब्रुटस् यू टू हे वाक्य म्हणजे काळीज चिरत जाणारं… ते ते तेव्हढं एकदा कानावर पडू दे म्हणजे आमच्या सगळ्यांचे कानं नि डोळे तृप्त होतील… उद्या लोक नक्कीच म्हणतील झाले बहू, होतीलही बहू.. पण असा आप्पासाहेब बेलवलकर पुन्हा रंगमंचावर पाहायला मिळणार नाही… तेव्हा नाना उठं… तो तिसऱ्या अंकातील तिसरा नि शेवटचा प्रवेश राहिलाय… आम्ही तुझी कधीची वाट पाहतोय…
☆ “चायना हो या कोरिया… गणपती बाप्पा मोरया…” ☆ श्री नंदकुमार पंडित वडेर☆
रे गाडीवाल्या वाईच जरा हळू चालव तुझो खटारो टेम्पो… माका मागे हौद्यात बसान धक्यावर धक्के बसता… हाडा किती खिळखिळी केलीस ता…आनि ते खड्डे इले तर बघान घे रे… ते ढोल ताशे चा पोरीबाळींंचा पथक खयं रव्हला… टेम्पो समोर वाजवूक नाय ता… सगळे आधी रिल करूच्या मागे असततं… नि गरजेच्या ऐनवेळेला भितूर पळत़त… रे गाडीवाल्या तुझ्या खटाऱ्या टेम्पोच्या टपावरची ती ताडपत्री मात्र तड तड ताश्यासारखीच वाजान रव्हली रे… तुझ्या त्या टेम्पो बसलो त्यावेळे पासान माझे हे सुपासारखे कान पन किटले रे… पाऊस यंदा बरो पडलेला दिसता… तेवाच रस्त्याच्या दोन्ही बाजूक कसो हिरवळीचा तोरण बांधलेला दिसता… रे काय रे तुझ्या गाववालांका यंदाच्या वर्षी फुरसा चावला कि काय केव्हढी मोठी माझी मुर्ती हाणलयनं… तेव्हढो मोठो मंडप बांधलेला असा ना रे… मी सपनात पन बघूक नाय कि माझी एव्हढी मोठी अगडबंब मुर्ती तुमी बनविशाल म्हणून…अरे मूर्ती लहान असा दे नाय तर मोठी गणपती तर तेव्हढाच असता.. मगे कित्याक असलो अट्टाहास ता.. विसर्जनाच्या वेळी किती पंचायत व्हता.. आनि ता रव्हलाच… ता मंडपात लाईटींग कसो झकपक असाना रे… ता काय ता डी. जे. फि. जे लावा नका रे.. तुमचे नाय तर माझे कान किटान जाता… लोगा काय गार्हाणा घालतंत ता ऐकू येना नायं.. मंगे मी त्येंका पावयचा कसा… अरे किती महाप्रसाद घालतत नि हे हार नारळ नि उदबत्त्याचो धूर करतत त्याचा प्रदूषण होऊन माका खोकलो येता…ता अनंत चतुर्दशीला जवा देव लोकात मी परत जातयं ना तर माका एकविस दिवस क्वारंटाईन करतंत…का तर मी थयसून कसलो ना कसलो व्हायरल इन्फेक्शन नक्कीच हाणला असणार आनि त्याची लागण सगळ्या देवलोकास व्हतली म्हणून खबरदारी घेततं..आनि दुसरा मागच्या वरसापर्यंत तुम्ही सगळोच भेसळीचा नैवेद्य दाखवत व्हते त्याची माझ्या या पोटाला चांगलीच सवय झाली व्हती पण या वर्षी तुमका काय इपरीत बुद्धी झाली कळंना नाय तो बिना भेसळीचा नैवैद्य घश्याखाली उतरा नाय ता…मंगे मी निम्माहून उपाशीच रव्हलो…काय करतलो….तुम्ही मातर माका छप्पन भोग दाखवून सोताचा तुडुंब पोटा भरून घेत रव्हले…ता सकाळ संध्याकाळ ती आरती तुम्ही करतत ता जरा पुस्तकातली नीट वाचून करा रे… कोनाक वंदना व्हयी तर कोनाक सजना.. फळीवर काय? कायेव बी पदरचा घालुन घसा फोडून आरती करतत… रे कानाक कसा वाटता ते… शांत सुरात चालीत दोनच आरती करा पन ता कानाक गोड लागाक व्हयी… तुमच्या भक्तीचा उदंड पीक दिसता माका… आता तर काय तालुक्याचा राजा म्हणून माका प्रसिद्धी दिलीय तुम्ही…चौसष्ट कलांचा अधिपती मी म्हणून माझ्यासमोर तुम्ही तुमच्यातली ता हिडीस कला माका दाखवू नका… आमच्या कडच्या रंभा उर्वशी नि मेनका या मदनाच्या अप्सरा पन आपली कलेची मानमर्यादा राखून इंद्र दरबारात नृत्याचे पदन्यास दाखवतात.. नटराजाला प्रसन्न करून घेततं.. नाहीतर तुमचा कोन तो नटराजन बाईलवेडा पिसाटल्या सारखा रूपये उधळत राहतो… चांगले कार्यक्रम काय तुमच्या लोकांना बघायला आवडूक नाय का… गाणं, प्रवचन, किर्तन, नाटक, चर्चा,परिसंवाद ह्या तुम्ही ऐकलेला पाहिलेला नसेल ना… जरा याची एकदा झलक बघून घ्या… ता तुमच्या कडेचा दशावतार, दह्यकालो, सोंगाचा, भारूड ह्या तर कुठे रद्दी टाकलान तुम्ही… माका तसला आवडता रे… ता तुम्ही एक टाईम करा रे… गावातले कलाकार जरा प्रकाशात आले तर त्येंचा नशिब का नाही फळायचा…
… आला का रे गावाचा मंडप.. बराच लांबचा प्रवास झाला म्हणायचा.. तरी बरा आतल्या रस्याने आणलंस ता हायवेवर नं आलो असता तर ट्रफीक मधेच अडकान गेलो असतो… मग या वर्षी ची काय चतुर्थी मिळाली नसती पुढच्या चतुर्थी पर्यंत पोहचलो असतो कि नाय कोणास ठावं… ते कोकणातले रस्ते खड्डे मुक्त बांधायची बुद्धी तर मी कंत्राटदारांना कधीची दिली होती.. पण त्येंच्या बुद्धीत स्वार्थाचा नि भ्रष्टाचाराचा कलीचा व्हायरस पुढे मी मात्र शरण गेलो बाबानु… आता त्येच्यावर एकच उपाय असा आमच्या पिताजीनी म्हणजे महादेवानी तांडवनृत्य करान तिसरो डोळो उघडान त्या रस्त्या बांधणाऱ्या सगळ्या ठेकेदारांका भस्मिभूत करून टाकतले तेव्हा कुठे पुढे भविष्यात रस्त्याची समस्या संपून जाईल… तोवर तुझो नि माझो ह्यो वनवास सुटना नाय…
चल आता लेझीम वाले आणि ढोल ताशे वाले वाजाक लागलेले दिसता… हळूहळू आता मंडपाजवळ घेऊन जाशील रे माका… हि सर्विस मनापासून दिल्याबद्दल तुका पुढच्या चतुर्थी पर्यंत आनि दोन चार टेम्पो मालकीचे होतील असा आर्शिवाद देतयं… नि माका विसर्जनाच्या वेळी तूच येशील रे बाबा… आता पहिल्या दिवशी आपली चांगली दोस्ती कशी जमान गेली हा…आणि माका कसा न्यायचा याची तुका आयडिया असा.. तेवा तेव्हढा कर माझ्यासाठी…. तुझो मी चांगला भला करतलो… ता जुन्या जमान्यातील घासून गुळगुळीत झालेली गणपती बाप्पा मोरया घोषणा करू नका.. तर ता डिजिटल जमान्यातील
चायना हो या कोरिया… गणपती बाप्पा मोरया ह्या नवी गर्जना व्हयी…
… आणि अचानक एखादा हिरवागार वृक्ष उन्मळून पडतो तेव्हा… वरच्या आभाळालाही गदगदून येते… हंबरडा फोडावा असा त्याच्या हृदयातून गडगडटाचा आवाज काळ्या नभातून निघतो तो आसमंताला भेदून टाकतो… ती विद्युल्लता आधारासाठी काळ्या नभाच्याच खांद्यावर डोकं ठेवताना आपल्या हुंदक्यांचा टाहो अधनंमधनं कडकडत राहते… हे काय होऊन राहिलं बाई… दुखाचं सात्वंन करायला जवळचे नि दूरचे जेव्हा घटनास्थळी येतात तेव्हा फक्त त्यांच्या मनात कालवाकालव सोबत डोळ्यातून अश्रूधारांच्या सरीवर सर कोसळत रराहतात.. तसा ते धवल आभाळ कोलमडून पडलेल्या वृक्षाचा दुखवटा म्हणून आपल्या बाहूवर काळ्यानभाचीच पट्टी बांधून घेतो.. आणि तो वरूण देखील सगळी सज्जता झाल्यावर दुखाग्नीत पोळलेल्या मनाला गार वाऱ्याचा शिडकावा मिळताच बरसू लागतो आपल्या अमृतधारा… धरेवर नि त्या उन्मळून पडलेल्या वृक्षावर… अखेरचं गंगाजलच मुखात पाजावं तसं… जमिनीत खोलवर रुजलेली त्या वृक्षाची मुळं उन्मळून पडताना आपला ऋणानुबंध संपला सांगताना त्या मातीशी असलेली नाळ तोडून अलग होतो.. विलग होतो… त्या मातीलाही वेदना होतात… उर फुटून यावा तशी वृक्षाच्या मुळाशी लगटलेली ती माती देखील आता मोठा खड्यातून वर येते… आपल्या अंगाखांद्यावर ज्याला लहानाचं मोठं केलं निगुतीने सांभाळले तोच आज असा अचानक निखळून पडावा असा उसासा सोडत राहते… आठवतात त्या वृक्षाला त्याच्या अंकुरापासून तो परिपक्व झालेल्या वृक्षा पर्यंतच्या प्रवासात त्याचे मातीने केलेले पालन पोषणाचे क्षण न क्षण… आणि खंबीरपणे स्व:ताच्या बळावर आणि भक्कम पायावर त्याला उभा करण्यासाठी जमिनीने घेतलेल्या कष्टाची जाणीव… कधीही ऋणातून उतराई न होण्यासारखे ते उपकार… हिरवेगार शाखा पल्लवांनी बहरलेला, फुला फळांनी लगडलेला तो वृक्षाचा डोलारा आज असा अचानक उन्मळून पडला… अजून पालवी पिवळी पडलीच नाही, फांद्याही वाळल्या नाहीत खोडाचा बुंधा आतून कोवळातर होता पण बाहेर अजून निबरपणा कसला तो शिवलाच नाही… आणि तरीही तरीही वृक्षांनं असं अवचित… ते फांद्यांवर विचरणारे पक्षीगण आणि वृक्षाच्या पायतळी विसावणारे प्राणी मात्र नि मनुष्य गण तो उभ्याचा आडवा झालेल्या वृक्षाचा आता काय उपयोगाचा नाही दिसताच त्याला तिथेच तसाच सोडून निघून गेले… त्याच्या आश्रयाखाली नि सावलीत राहून आपली जीवन वाटीका फुलवत राहणारी ती छोटी मोठी लता वेली नि लहान मोठी तरूचीं रोपटी आज तो वृक्ष आडवा झाल्यावर उघडे पडले होते… अनाथ झाले होते… तो वृक्ष असा अचेतन होऊन पडला म्हणताना त्यांनी त्याच्या अंगाखांद्यावर दुखाने लोळण घेत राहिले… प्रत्येकजण आपापल्या आठवणींचा कढ काढत त्याला आंजारू गोंजारू लागले… जाऊ नको दूर तू.. असे आळवत राहिले… आता त्यांना या लहान वयात अकाली मोठेपणाची जबाबदारीची धूरा उचलण्याशिवाय पर्यायच नव्हता… सगळीच लहान अडेनिडे कोण कोणाची समजूत काढायची आणि कुणी आता नेतेपदाची सूत्र घ्यायची… सगळेच अस्पष्ट नि धूसर बनले गेले होते… आधी हे अंगावर पडलेले वृक्षाचे जड ओझे त्यांना दूर करायचे होते… मग मोकळा श्वास घेऊन पुढचं ठरवायचं होते.. वृक्षाचं पडलेल्या अजस्त्र धुडाला आता कधी बाजूला केले जाईल याच्या प्रतिक्षेत तिथे सगळे होते… नि आपल्या अचेतन कलेवराला कधी मुक्ती मिळणार याच्या चिंतेत तो वृक्ष वाट पाहत राहिला होता…
☆ “पर्यावरण शिबीर… 3023… ” ☆ श्री नंदकुमार पंडित वडेर☆
“… मित्रांनो! हे जे चित्र दिसतय त्याला वृक्ष किंवा झाडं असे फार फार पूर्वी म्हणायचे. हे झाड निसर्गाचा एक महत्वाचा घटक म्हणून ओळखला जात होता.आज जो आपल्याला प्राणवायू नळकांड्यातून घ्यावा लागतोय ना त्यावेळी प्राणवायू मुबलक होता आणि तोही झाडांमुळे.चराचराच्या आरंभापासून झाडांचे अस्तित्व अबाधित होते.निसर्गातला तो उपयुक्त घटक..पान, फूल, फळा बरोबर सावली, शुध्द हवा, वेळेवर पाऊस, जमिनीची धूप कमीत कमी धूप, अन्नधान्य, गरजेचा लाकूडफाटा, वनोंषौधी इ.इ.अगणित फायदे तेव्हा आपल्या पूर्वजांना मिळाले होते.त्यांनीही त्याचं जिवापाड जतन, संवर्धन केलेले होते.त्याला देवत्व बहाल करून त्याची पूजा करत होते.
आज आपण जिथे बसलो आहोत याच जागेवर हजारो वर्षांपासून या पर्यावरण विषयक अगणित शिबिरे, चर्चासत्र, परिसंवाद घडत आलेले आहेत.आपल्या सारख्या काही अतिसंवेदनशील,
पर्यावरणप्रेमी मित्रांनी या पर्यावरणाच्या संरक्षणासाठी इथेच तीव्र आंदोलन, धरणं, मुक मोर्चा काढले होते.तर सांगायचा महत्त्वाचा मुद्दा असा आहे की ही पर्यावरण बचाव मोहीम आजही तशीच तितक्या गांभीर्याने पुढे सुरू आहे.मित्रांनो! हा प्रवास, हा लढा, हा संघर्ष अजूनही फलद्रूप ठरलेला नाही.याचं कारण काय म्हणून विचाराल तर हा आपलाच लढा आपल्याशी आपण करत आहोत.ऐकायला थोडसं विचित्र वाटेल.पण सत्य नजरे आड करू शकत नाही.आज आपण जिथे जमलो आहोत तोच भू भाग ऐके काळी हिरव्या हिरव्या घनदाट जंगलांनी व्यापलेला होता.केव्हढी प्रचंड जंगल संपत्ती होती तेव्हा, त्याचबरोबर जलसंपत्ती, वनौषधी संपत्ती, अन्नधान्य-फल संपत्ती, पशुपक्षी, कृमी किटक, इ. इ. अक्षय असा अवाढव्य संपत्तीचा साठा भरलेला होता.कशाचीच कमतरता कधीच भासली नव्हती, तेव्हा पर्जन्यमान भरपूर प्रमाणात वेळेवरच पडत असे, जमीनीची धूप होत नसे, ओढे, नाले, तळी, विहीरी जलाने तुडुंब भरलेल्या असत.पांथस्थांना गर्द सावलीचा निवारा मिळत असे.आणि आपल्या पूर्वजांची वस्ती या जंगलाच्या आसपासच्या परिसरापासून दूर दूर च्या मैलोगणती प्रांतात पसरली होती.आपले पूर्वज निसर्गप्रेमी होते.ते स्वतः बरोबर या पर्यावरणाची काळजी घेत .त्याचं संवर्धन करत असत.एकंदरीत त्यावेळी भूतलावर स्वर्गीचे नंदनवनच अवतरले होते म्हणाना.शुष्क काष्ठ झालेले वठलेलं एक झाडं तोडायचं त्यांच्या जीवावर येई.त्याच्यापायी असलेली कृतज्ञता त्याला असलं कृतघ्नपणाचं कामं करण्यास परावृत्त करीत असे.पण निसर्गाच्या नियमात नव्या कोंबाला विकास साधायला जुन्या खोडांना नेस्तनाबूत होण्या शिवाय पर्याय नाही. त्यामुळे अशी शुष्क काष्ठ झालेले वठलेलं एकेक झाडं कामाला येई.पण पण हे कृत्य करत असताना आपले पूर्वज एकाच्या ठिकाणी चार चार झाडं लावत गेले.आपली जशी आबादी जपली तशीच निर्सगाची सुद्धा.याचा इष्ट तो परिणाम त्यांना दिसून येत असे.सगळीकडे समृद्धी, आनंद सुख शांती अनुभवता येत असे.एक आनंदघन संगित निसर्गात गुंजत राहत असे.
पण हळूहळू काळ बदलत गेला… गुगल नि नेटचं जंगलाच़ जाळं पसरत गेलं… आणि पूर्वजांच्या नव्या नव्या पिढ्या पटी पटीने वाढत गेल्या त्यांचं जंगलामुळे जीवीतमान वाढत गेले तसे त्यांना जागेची टंचाई भासू लागली… एक झाड तोडले म्हणून काही जंगल नामशेष होत नाही ही स्वताची समजुत आपल्या हव्यासापायी त्याने घालून घेतली नि हळूहळू एकेक करत जंगलाची कत्तल तोड सुरू झाली… कलीने ग्रासले… हव्यास, स्वार्थ, सारख्या षड्रिपूंने निर्सगाचे ओरबाडणे सुरू केले.जंगलतोड, लाकुडतोड, चंदन, औषधी, साग, साल झाडाची कत्तल करण्यात आली, ..जळणासाठी, विक्री साठी, ..हे कमी होतं त्यात जंगलसपाट करून भू भाग बळकाविण्यासाठी ऐनकेन प्रकार अवलंबिले गेले… इतकचं काय आता ज्याच्यावर तुम्ही बसला आहात ते सुद्धा एकेकाळचे वटवृक्ष होते… पण ते त्यावेळी ठेकेदार, वनरक्षक, शासनबाबू, दरबारी यंत्रणा नियमांचे कागदी फुसके घोडे नाचवून तोडून टाकले गेलेले असे आहेत… कागदावर झाडांची नि जंगलाची संख्या वारेमाप दिसते.पण प्रत्यक्षात मात्र तिथे उजाड माळ नि वाळवंट आहे… सिमेंटची जंगलं उभा राहू लागली… नि नैसर्गिक जंगल सपाट झाली.. विकासाचा विधायक मार्ग जंगल बचावच्या इच्छाशक्तीच्या अभावी विघाताच्या विचारानुसार गेला… पर्यावरणाचा र्हास झाला प्रदुषणाचा विळखा पडला… साधी शुद्ध ताजी, प्राणवायूची हवा मिळेनाशी झाली, पाणी आटले, वनस्पती नाहीशी झाली, वन्यजीव उध्वस्त झाले..शिकार वाढली.अवैध धंदे वाढले… पर्जन्य घटले…
… या चित्रात तुम्ही पाहता आहात त्याला वृक्ष, झाडं असे नावाने ओळखले जात असे… आता ते आपल्याला कुठेच दिसत नाही… आणि हे वृक्षारोपण पुन्हा आपल्याला नव्याने सुरू करायला हवे… आता सुरुवात केली तर आपल्या नातवंड पतवंडानां सुखाचे जाईल… जी चूक आमच्या वाडवडिलांच्यापासून त्यांनी केली फक्त वृक्षारोपणाचे फक्त फोटोच मागे राहिले आणि वृक्ष जगलेच नाहीत, जगवलेच नाहीत… विकासाच्या कार्यात वृक्षतोड करताना एकास चार वृक्ष लावण्याची अट घातली गेली होती .पण तेही एकाचे चार फक्त कागदावर दाखवून पैका मात्र खोऱ्याने ओढला गेला… गळा मात्र सगळयांनी एकाच सुरात लावला… निसर्ग कोपला कोपला… झाडे लावा झाडे जगवा घोषणा मात्र दुमदमल्या नि भिंती भिंती रंगल्या… पण एक झाड काही जगले नाही ते नाहीच.या दुष्परिणामाला आपण बळी पडत आहोत.पण आपण हि चुक सुधारायाचा प्रयत्न केला पाहिजे… तर हि वसुंधरा तरेल आणि आपल्या वारसांना तारेल… नाहीतर जगणं या चित्रात दिसतय तस वाळवंट होईल… ”
“आणि हे बघ पिंटू वर्गात दंगा मस्ती बिल्कुल करायची नाही… जे टिचर शिकवतात त्याकडे नीट लक्ष देऊन ऐकायचं.. आणि घरी आल्यावर शाळेत काय काय शिकवलं ते सगळं मला सांगायचं म्हणजे मला तशी तुझ्याकडून तयारी करून घेता येईल.. शिवाय टिचरांनी दिलेला होमवर्क लगेचच करून ठेवायचा… यामुळे आपला अभ्यास चांगला लक्षात राहतो. परीक्षेतही चांगले मार्क मिळतात… चांगले मार्क मिळाले कि टाॅप टेन मधले रॅकिंग येते… तुला पुढे मोठा झाल्यावर डॉक्टर व्हायचं ना? तेव्हा शहाण्या मुलासारखे वागायचं, छान अभ्यास करायचा बरं का? … टिचरांना नीट उत्तर द्यायची… त्यांचा आदर ठेवायचा… शाळेत तुला गुणवान विद्यार्थी म्हणून मेडल मिळायला हवं कि नको… आणि ते मिळालं कि आपले पप्पा तुला छान बायसिकल घेऊन देणार आहेत म्हणालेत परवा मला… आणि हे बघं शाळेत आपली वह्या पुस्तके हरवायची नाहीत… खराब तर मुळीच करायची नाहीत… त्या स्कूल बस मधून जाता येता कुणाशीही दंगामस्ती करायची नाही.. आपल्याला कुणी त्रास देत असेल तर त्या बस अटेंडनां लगेच सांगायचं.. म्हणजे त्या त्रास देणाऱ्याला चांगले रागवतील… कुठे पळापळी, धडपडून हातापायाला लावून घेऊ नकोस… जर असं काही झालं तर तुझी विनाकारण शाळा चुकेल नि त्या दिवसातला अभ्यासही बुडेल… पुन्हा तो भरून काढण्यासाठी तू एकदा का मागे राहिलास ना तर कायमच मागेच राहिलास म्हणून समज… मग टाॅप टेन च्या रेसमधून तुझा नंबर बाहेर गेला कि… तुझ्या करियरला धक्का बसेल… बघ बाबा पिंटू मी इतका वेळ तुला जे समजुतीने काॅन्सुलिंग केलयं ते सिरियली लक्षात येतंय ना तुझ्या… मग मी सांगितले तसं फाॅलो कर… जा आता बस यायची वेळ झालीय… वेळेत खाली नाही गेलास तर बस आणि चुकायची आणि पुन्हा मला रिक्षाचा भुर्दंड बसून तुला शाळेत सोडण्यासाठी माझा टाईम वेस्ट होईल… जा जा… “
“हो मम्मा तू सांगिलेलच मी नेहमी फाॅलो करतो… कालपासूनच तर शाळा सुरू झाली.. आणि पहिला दिवस उलटून चोवीस तास देखील झाले नाहीत… मम्मा एक विचारू तुला… इतका वेळ जे मला लेक्चर झोडत होतीस ते ऐकून असं वाटतंय तुच शाळेत माझ्या ऐवजी जावंस आणि मी घरी बसून फक्त आराम करावा… अरे चाललयं काय तुम्हा मोठ्या माणसांचं इकडे तू लेक्चर देतेस तिकडे शाळेत मॅडम डिसिप्लीनच्या नावाखाली आमची तासंनपट्टी करतात… आम्ही लहान आहोत हा काय आमचा गुन्हा तर झाला नाही ना… ते शाळेच्या वह्या पुस्तकांच्या भरमसाठ वजनाचे दफ्तर पाठीवरून नेण्यात जितका शारिरीक त्रास होत नाही ;त्यापेक्षा कितीतरी पट या तुमच्या Do’s & Don’t च्या सूचनांच्या भडीमाराने नि तुम्ही माझ्याकडून ठेवलेल्या अपेक्षेच्या ओझ्यानेच मी माझं बालपण गमावून बसलोय गं… आणि इतक्या सगळ्या सुचनाचं पालन करूनही तुमचं समाधान होईल का नाही याची शाश्वती नाही… जरा कुठे एका मार्काने जर माझी मेडिकलची ॲडमिशन चुकली तर.. तर इतकं वर्षे प्रामाणिकपणे कष्ट घेऊन केलेल्या अभ्यासाकडे क्षणात दुर्लक्ष करून माझ्या अंगी नसलेल्या अवगुणांचा मात्र जाहीर उद्धार कराल… जणू काही त्या एका मार्काने माझ्ं करियर हुकलं नसून माझं सगळचं आयुष्य विस्कटून गेलं… माझं नव्हे तुमचा अपेक्षाचा तारू उधळला गेल्यानं समाजातील पत कमी झाली नि पुढच्या जीवनातली एनकॅशमेंटही बुडाली… हा न पचवता येणारा धक्का तुमचं जगणं नको नको करेल… काय कमी केलं आम्ही तुझ्यासाठी… वगैरे वगैरे अपेक्षाभंगाचे ताशेरे माझ्यावर उर्वरित आयुष्यात मारत बसणार… तेव्हा मला असं वाटतं मी या शाळा काॅलेजच्या शिक्षणाच्या फंदात पडू नये… तसाही बाहेर बाजारात शिक्षणाचा बोजवारा का कमी उडतोय… आहे का तिथं विद्यार्थ्यांच्या भवितव्याची काही काळजी… भरपूर प्रमाणात पैसा ओतला कि हि सगळी काळजी आपोआप दूर होते नि घरबसल्या काही न करता घरच्या भिंतीवर पदवी द्विपदवीधारक प्रमाणपत्र झळकत राहतं… शिवाय दारावर डॉ. अबक नावाची पाटी अख्ख्या जगाला सांगत सुटते… आमचा मुलगा मेडिकल मध्ये गोल्ड मेडिलिस्ट आहे म्हणून… पण खऱ्या अर्थाने ते मात्र नकली सोनं असतं… तेव्हा मम्मा मला काही घरातल्या नि शाळेतल्या सुचनांच पालन करणं जमणार नाही… आणि माझं बालपणही तुम्हा कोणालाच हिरावून घेऊ देणार नाही… मी जो आहे तसाच वागणार आणि वयाच्या वाढीनुसार माझ्यातला बदल घडत जाणार… हे मात्र नक्की… आणि जर का त्याहुन तुम्ही मला विरोध केलात तर मला रस्त्यावर उतरून आंदोलन करावे लागेल… घटनेने दिलेले अधिकार व हक्कांची जाणीव मला देखील आहे.. आणि त्याची पायमल्ली जर कुणी करत असेल तर हमसे कोई बुरा नही होगा… सो समझने वाले को इशारा काफ़ी है… आजच्यासाठी इतकच़ पूरे.. जातो खाली स्कूलबसवाला हाॅर्न देतोय मी निघतो आता… “
तिथे जाण्यासाठी तुम्हाला कधीही निमंत्रणाची गरज नसते.
आधी फोन करण्याचीही आवश्यकता नसते. तुम्ही कोणते कपडे घातले आहेत, तुम्ही किती यशस्वी झाला आहात किंवा तुमचा दिवस कसा गेला आहे, याने काहीही फरक पडत नाही.
ते घर नेहमीच तुमची वाट पाहत असतं.
उघडण्यासाठी तत्पर असलेलं एक दार. बालपणाच्या आठवणींमध्ये क्षणार्धात घेऊन जाणारा परिचित सुगंध. आणि तुमच्या येण्याची चाहूल लागताच आनंदाने उजळून निघणारी दोन प्रेमळ हृदये.
हे जगातील एकमेव ठिकाण आहे, जिथे तुम्ही असे प्रवेश करू शकता जणू तुम्ही कधीच तिथून दूर गेले नव्हता.
न विचारताच तुमच्यासमोर जेवणाचं ताट येऊन ठेवले जाते. आणि तुम्ही खाण्यास नकार दिलात, तर प्रेमाने थोडं रागावलंही जातं.
हे ते ठिकाण आहे जिथे तुमची शांतता ओळखली जाते, तुमच्या गोष्टी जपल्या जातात, आणि तुमची केवळ उपस्थितीच पुरेशी असते.
तिथे वेळ जणू थांबून जातो.
आई अजूनही तुमच्याकडे तितक्याच ममतेने पाहते, जशी ती नेहमी पाहत आली आहे. बाबा अजूनही तुम्हाला पाहून आपल्या भावना लपवण्याचा प्रयत्न करतात, पण त्यांच्या डोळ्यांतून सत्य स्पष्ट दिसतं.
आणि मग एक दिवस, कोणतीही पूर्वसूचना न देता, ते घर हरवून जातं.
भिंती नाहीशा झाल्या म्हणून नाही. घर विकलं गेलं म्हणूनही नाही.
तर त्या घराला “घरपण” देणारी माणसं दार उघडण्यासाठी तिथे नसतात म्हणून.
म्हणून, जर अजूनही तुमच्याकडे ती संधी असेल तर…
जा.
त्यांना भेटा. त्यांच्यासोबत काही वेळ बसा. त्यांच्या गोष्टी ऐका. एकत्र जेवा. एकत्र हसा. आणखी एक छायाचित्र काढा. आणखी एक मिठी मारा.
कारण आई-बाबांचं घर कायमचं नसतं.
एक दिवस असा येईल, जेव्हा त्या दारातून पुन्हा एकदा आत जाऊन ते नेहमीप्रमाणे तुमची वाट पाहत उभे आहेत, हे पाहण्याची एक संधी मिळावी अशी तुमची मनापासून इच्छा असेल.
जर अजूनही तुमच्याकडे हे भाग्य असेल, तर ते उद्यावर ढकलू नका.