श्री संभाजी बबन गायके
इंद्रधनुष्य
☆ “एक ‘बहादूर’ थरार!” ☆ श्री संभाजी बबन गायके ☆
Operation Bahadur!! Indian Army’s another rescue Operation!!
अथांग सिआचीन… जणू बर्फाचा महासागर. पलीकडे शत्रू.. कधीही सीमा ओलांडून इकडे पावलं वळवेल सांगता यायचे नाही. इथं पहारा देणं म्हणजे प्रत्येक क्षणी मरणाशी हस्तांदोलन. शत्रूच्या गोळीपेक्षा इथल्या वातावरणाचा धोका अधिक. आणि तरीही इथेच बर्फात पाय रोवून उभे ठाकावेच लागते!
आपल्या सहका-यांशिवाय माणसं इतर माणसं नजरेस पडत नाहीत कित्येक महिने. हल्ली तरी आधुनिक संपर्क साधने आहेत हाताशी आहेत, हे बरे!
इथे आमची एक पोस्ट अर्थात पहारा चौकी स्थित आहे. अनेक समस्यांना तोंड देत आम्ही इथे टिकून राहतो. डबाबंद अन्न कित्येक दिवस खावे लागते. रसद घेऊन येणारे हेलिकॉप्टर कित्येक वेळा खराब हवामानामुळे पोहोचूच शकत नाही. मग आम्ही इथे सोबत शोधतो… प्राण्यांची. कुत्रे सोबत करतात. त्यांची खूप मदतही होते. एकेरात्री कुत्री जोरदार भुंकू लागली… पहा-यावरील शिपाई आणखी सजग झाले… अंधारातून काही आकृत्या पोस्टकडे येताना दिसल्या…. बारकाईने पाहिले… हिमालयीन अस्वलांचे एक कुटूंब आले होते… अन्नाच्या शोधात. प्रचंड बर्फात त्यांना अन्न मिळणे दुरापास्त झालेले असावे. आम्ही आमच्याकडचे खाद्यपदार्थ त्यांच्यासाठी पोस्टपासून थोड्या दूर अंतरावर ठेवायला सुरुवात केली… आणि मग हे कुटुंब अधून मधून रात्रीचे येत राहिले.. आमच्याकडून यांना धोका नाही अशी त्यांची खात्री पटल्यावर तर हे दिवसाही येत.
यांच्यात एक साधारण एखाद्या वर्षाचे वय असलेले एक पिल्लूही असे. पण गेली सहा महिने झाले.. हे एकटेच येई. कदाचित त्याची आई त्याला सोडून गेली असावी किंवा हेच वाट चुकले असावे!
एके दिवशी हे पिलू पोस्टजवळ आले.. तेंव्हा मोकळा असलेला कुत्रा जोरदार त्याला काही जवळ येऊ देईना. आम्ही त्या कुत्र्याला बांधून ठेवले… तेंव्हा कुठे स्वारी जवळ आली… निवांतपणे खाल्ले आणि निघून गेले.. आईच्या शोधात!
…. आम्ही त्याचे नाव ‘बहादूर’ ठेवले… आमच्या सैन्य तुकडीचे अर्थात कंपनीचे नाव ‘बहादूर’ होते म्हणून… गंमतीने!
पुढे कित्येक दिवस ‘बहादूर’ आलाच नाही.
आमची एक पोस्ट कित्येक दिवस संपर्कक्षेत्राच्या बाहेरच असे… साठ साठ फूट बर्फ साठल्यावर तिथे पोहोचणे अशक्यच असे. आमच्या कंपनी-हेडक्वार्टर पासून ही पोस्ट ८०० मीटर्स दूर होती…! इथे एक मीटर चालायला कित्येक मिनिटे लागतात… हे लक्षात घेतल्यावर ८०० मीटर्स किती मोठे अंतर असेल, याची कल्पना करा! या पोस्टवरून एक संदेश आला… बहादूर दिसतो आहे… पण त्याचे तोंड पत्र्याच्या डब्यात अडकलेले दिसते आहे… कित्येक दिवस खाणे मिळू न शकल्याने त्या पिल्लाने त्याला दिसलेल्या रिकाम्या डब्यात तोंड घातले आणि त्याचे तोंड अडकले…. आणि निघेचना. ते असेच भुकेले फिरत राहिले…. कुठे जावे ते दिसत नसताना!
‘बहादूर’ला वाचवले पाहिजे… ’मिशन बहादूर रेस्क्यू’ सुरु करावे… मी माझे सहा जवान सोबत घेतले. तिथल्या त्या परिस्थितीमध्ये जवानांच्या सुरक्षिततेचा प्रश्न मनात होताच.. नाही असे नाही. पण ‘बहादूर’ची सुटका करणेही महत्त्वाचे वाटत होते!
‘बहादूर’ ज्या जागेत गोल गोल फिरत होता… ती जागा म्हणजे एक cornice होते…. डोंगराच्या अगदी टोकावर साठलेला बर्फ टणक बनतो… त्या डोंगराचा हा एक भागच दिसू लागतो… दरीच्या बाजूला असणारा. पण टणक दिसत असला तरी फारसे वजन पेलू शकत नाही…. यावर उभे राहिले.. पाय निसटला…. तिथून खाली कोसळले की शेकडो फूट खाली दरीत कोसळणे साहजिकच. आणि हा बर्फाचा मोठा तुकडा तुटून पडला तर मोठे हिमस्खलन होऊ शकते… avalanche!
यामुळे ‘बहादूर’ पर्यंत पोहोचणे आव्हानत्मक होते. मी माझ्या तुकडीतील सैनिकांपैकी एक अंगाने सडपातळ सैनिक निवडला… त्याच्या कमरेला दोर बांधला… ’बहादूर’ला गाठून त्याच्या गळ्याभोवती एक दोर बांध असे त्याला सांगितले. पण त्याला काही ‘बहादूर’ काबूत येईना. मग मी त्याला मागे बोलावले आणि मी स्वत: कमरेला दोर बांधून त्या cornice वर काळजीपूर्वक चालत गेलो…. जवळ गेल्यावर गुडघ्यांवर सरपटत, आवाज न करता ‘बहादूर’च्या जवळ पोहोचलो. पिल्लू असले तरी त्याचे वजन भरपूर होते… त्याने फार जोरात हालचाल केली आणि बर्फ तुटला तर आफत येणार होती! मी त्याला हळूहळू खेचत मागे आलो…. आम्ही त्याला ‘बहादूर’ अशी हाक देत असू तेंव्हा तो कुठे असेल तिथून आमच्याकडे येत असे… या ओळखीचा फायदा झाला! ‘बहादूर’ एकदाचा तिथून मागे आला… पण त्याला आवरायला आम्ही सर्व कामाला लागलो…. पायांखाली दोन-तीन फुटांचा बर्फ.. त्यात ‘बहादूर’ला काही दिसत नसल्याने टो भेलकांडत होता. त्याला आमच्या पोस्टमध्ये आणले… आणि मग मिळेल त्या साधनांनी जणू सर्जरी सुरु झाली. अत्यंत काळजीपूर्वक तो पत्रा कापून काढला…. तासाभराने हे ऑपरेशन पूर्ण झाले.. आम्ही या पाहुण्याला व्यवस्थित खाऊ घातले…. ’डर मत यार.. आरामसे बैठ के खा! ” असे आम्ही म्हणालो तेंव्हा त्याने आमच्याकडे पाहिले… खाऊन झाल्यावर “आता जा” म्हणालो! स्वारी तीन तास आमच्या पोस्टवरून जायला तयारच नव्हती! यानंतर ‘बहादूर’ जणू आमच्याच कंपनीचा सदस्य असल्यासारखा जवळपास वावरतो… आमच्या कुत्र्यांनीही त्याची सोबत स्वीकारली आहे!
ही गोष्ट वाचताना वाचकांना… आपले सैनिक कोणत्या वातावरणामध्ये सियाचीन मध्ये राहतात, कोणत्या प्रकारच्या निवासात… जीवघेण्या थंडीला तोंड देत कसे राहतात… याची जाणीव व्हावी! भयावह वातावरणात आपले मनोबल टिकवून ठेवणे ही तर फार मोठी गोष्ट आहे. इथे ड्यूटी करण्यासाठी सैनिक अधिक मजबूत असावा लागतो… किंबहुना ही ड्यूटी त्याला आणखी मजबूत बनवते.
काही ठिकाणी सरासरी ३५ फूट बर्फवृष्टी होत असते. आणि पारा शून्याच्या खाली ५० पर्यंत घसरतो. आणि हा परिसर ७०० किलोमीटर्स एवढा विशाल आहे.. आणि सीमा ७४ किलोमीटर्स. इथे ९० दिवसांपेक्षा जास्त दिवस सैनिकाला ठेवत नाहीत. ‘बाणा’ पोस्टवर हा कालावधी ३० दिवसांचा आहे… दर सहा महिन्यांनी इथे सैन्य तुकड्या बदलल्या जातात….
साधारणपणे दर महिन्याला सरासरी दोन सैनिक इथे प्राणांस मुकतात… बर्फाचे कडे कोसळणे, हिमस्खलन, वाहने दरीत घसरून पडणे, वाहनांवर कडे कोसळणे अशा घटना कोणत्याही क्षणी घडतात… पण असे असूनही आपले बहादूर आपल्या देशासाठी इथे ठाम उभे असतात!
— — (एका सैन्य-अधिका-याने ही ‘बहादूर’कथा त्यांचे नांव उघड न करता, ठिकाण उघड न करता सामान्य लोकांना तेथील वास्तवाची जाणीव व्हावी, या उद्देशाने पाठवली आहे. उमाताई कुलकर्णी यांच्या पेजवर मी ही कथा वाचली… पाहिली.. अनुभवली आणि मूळ इंग्रजीत असल्याने मराठीत जमेल तेव्हढी भाषांतरीत केली. आकडेवारी सदोष असू शकते.)
© श्री संभाजी बबन गायके
पुणे
9881298260
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
