सौ. स्मिता सुहास पंडित
इंद्रधनुष्य
☆ अनारसा शिळा का मानत नाहीत… लेखक: अज्ञात ☆ प्रस्तुती – सौ. स्मिता सुहास पंडित ☆
अनारसा शिळा का मानत नाहीत?
— परंपरा आणि Food Science
अधिक महिन्यात अनारसाचे दान करण्याची जुनी परंपरा आहे.
शास्त्रात अनारसाला “अपूप” म्हटले जाते आणि विशेष म्हणजे —
अनारसा हा शिळा मानला जात नाही!
पूर्वीच्या लोकांनी हे फक्त श्रद्धेपोटी सांगितले नव्हते… त्यामागे खूप सुंदर Food Science दडलं आहे.
साधारण भात, पोळी, भाजी यामध्ये moisture जास्त असतो. त्यामुळे त्यामध्ये सूक्ष्मजंतू लवकर वाढतात आणि अन्न लवकर खराब होते.
– – पण अनारसा वेगळा आहे..
१) Deep Frying Science
अनारसा तुपात / तेलात व्यवस्थित तळला जातो.
तळताना : त्यातील बराच moisture कमी होतो. बाहेरचा भाग crisp होतो. high temperature मुळे बरेच microorganisms नष्ट होतात, म्हणून तो जास्त टिकतो.
२) गूळ आणि साखरेची कमाल
अनारसामध्ये गूळ आणि साखर भरपूर असते.
हे दोन्ही :
✔️ नैसर्गिक preservative सारखे काम करतात
✔️ moisture bind करून ठेवतात
✔️ खराब होण्याची प्रक्रिया मंदावतात
म्हणून अनारसा पटकन आंबत नाही.
३) Fermentation चा फायदा
अनारसाचे पीठ मुरवले जाते. या fermentation मुळे texture सुधारते, shelf life वाढते, पचनास मदत होते… पूर्वी refrigerator नसतानाही लोकांना अनुभवाने हे माहिती होते.
४) Low Moisture = जास्त टिकाऊ
अनारसामध्ये पाणी फार कमी उरते.
Food Science मध्ये एक नियम आहे —“जितका कमी moisture तितके अन्न जास्त टिकते. ”
म्हणूनच चिवडा, शेव, पापड, अनारसा
हे पदार्थ जास्त दिवस टिकतात.
५) म्हणूनच दानासाठी योग्य
पूर्वी प्रवास, दानधर्म, व्रतवैकल्य यासाठी टिकणारे पदार्थ महत्वाचे होते.
– – अनारसा : पौष्टिक, टिकाऊ पोटभर ऊर्जा देणारा आहे.
म्हणून अधिक महिन्यात “अपूप दान” करण्याची परंपरा निर्माण झाली.
खरंतर आपल्या जुन्या पदार्थांमध्ये फक्त चव नाही तर अनुभव, ऋतुचक्र, आरोग्य आणि अप्रतिम Food Science दडलेले आहे.
आज विज्ञान जे सांगतंय…ते आपल्या आजीला अनुभवाने आधीपासून माहिती होतं
लेखक : अज्ञात
प्रस्तुती : स्मिता सुहास पंडित
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
