इंद्रधनुष्य
☆ बिन खुर्चीचे डॉक्टर… लेखिका : सुश्री मैत्रेयी पंडित दांडेकर ☆ प्रस्तुती – सौ.बिल्वा शुभम् अकोलकर ☆
☆
डॉ. मधुकर लुकतुके
– –
माझे बालपणीपासूनचे फॅमिली डॉक्टर – – अत्यंत प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व आणि आयुष्य!
हे लेखन वाचून साष्टांग दंडवत घालावासा वाटले नाही तरच आश्चर्य!
……
कोकणातील दाभोळ हे निसर्गरम्य गाव. समुद्राच्या खाडीत वसलेलं, नारळी पोफळीच्या बागांनी सजलेलं आणि परंपरा जपणारं. पण या गावाचं खरं वैशिष्ट्य म्हणजे इथला एक साधा पण महान माणूस — डॉ. मधुकर लुकतुके, म्हणजेच सगळ्यांच्या प्रेमाने ओळखले जाणारे “बिन खुर्चीचे डॉक्टर. ”
१९३५ साली कोल्हापूरजवळच्या आजऱ्यात जन्मलेले हे डॉक्टर घरच्या बेताच्या परिस्थितीत मोठे झाले. पण गरिबीने त्यांची जिद्द कमी केली नाही. मुंबईच्या G. S. Medical College मधून एमबीबीएस पूर्ण करून त्यांनी शहरात नव्हे तर खेड्यात सेवा करण्याचा निर्णय घेतला. १९६० साली त्यांनी दाभोळ गाठलं आणि तेव्हापासून आजपर्यंत, तब्बल ६५ वर्षं, ते इथल्या लोकांची सेवा करत आहेत — तेही उभं राहून, बिन खुर्ची!
त्या काळात दाभोळमध्ये वीज नव्हती, रस्ते नव्हते, आणि आजार झाल्यावर डॉक्टर नाही तर देवाकडेच लोक हात जोडत. पण जोजो (त्यांचं प्रेमाचं नाव) मात्र खेडं ओलांडून, होडीने खाडी पार करून, डोंगर उतरून रुग्णांकडे पोहोचायचे. रात्रीची होडी चुकली तर पेशंटच्या घरीच झोपायचे. तेव्हा गावात “स्पेशालिस्ट” अशी संकल्पनाच नव्हती — काविळ, ताप, फ्रॅक्चर, विंचू-दंश, प्रसूती… सगळ्याचं उत्तर एकच — जोजो!
जोजोंचा दवाखाना म्हणजे श्रद्धेचं ठिकाण. त्यांच्या दवाखान्यात खुर्चीच नाही, कारण ते कधी बसतच नाहीत! रुग्णासमोर उभं राहणं म्हणजे “मी तुझ्या बरोबर आहे” हा त्यांचा संदेश. त्यांच्या बोलण्यातला विनोद, हजरजबाबीपणा आणि आत्मीयता हीच औषधं होती. एकदा एक मुलगा बोलणं बंद झाला म्हणून आई त्याला घेऊन आली, तर जोजो म्हणाले, “अरे प्रदीप, त्या गुरांच्या डॉक्टरला बोलाव — न बोलणाऱ्यांचं निदान त्यांनाच जमतं! ” आणि एवढं ऐकताच मुलगा घाबरून बोलू लागला! अशा हसवणाऱ्या आठवणींनी दवाखान्यात नेहमी आनंदाचं वातावरण असायचं.
जोजोंची सेवा म्हणजे केवळ डॉक्टरी नव्हे तर माणुसकीचा सर्वोत्तम नमुना. गरीब रुग्णांकडून कधी फी घेतली नाही. कोणी तांदूळ आणायचं, कोणी काजू, तर कोणी मासे — तेवढंच पुरेसं होतं. असिस्टंटला योग्य वेतन, आदर आणि शिक्षण — हे त्यांनी नेहमी जपलं.
सोमवार ते शनिवार सकाळी ७ ते १, मग व्हिझिट, पुन्हा दुपारी ३. ३० ते ६. ३०, आणि रविवारी अर्धा दिवस — इतकी कडक शिस्त अजूनही कायम आहे. त्यांच्या जीवनातील खरी साथीदार म्हणजे त्यांची पत्नी, स्वर्गीय आशा लुकतुके, जिने त्यांच्या सोबत राहून हे सगळं साध्य केलं.
आज ८९व्या वर्षातही डॉ. लुकतुके दररोज सकाळी ताठ उभे राहून, टापटीप पोशाखात, तितक्याच ऊर्जेने पेशंट तपासतात. रिटायरमेंट? जोजोंच्या डिक्शनरीत असा शब्दच नाही. निसर्गाच्या सान्निध्यात त्यांनी कमावलेला आत्मविश्वास, शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य आजही त्यांच्या चेहऱ्यावर झळकतं.
दाभोळच्या या बिन खुर्चीच्या डॉक्टरांनी दाखवून दिलं — सेवेसाठी खुर्ची, पुरस्कार किंवा प्रसिद्धी लागत नाही, लागते ती फक्त माणुसकी, समर्पण आणि प्रेम!
त्यांचा प्रवास म्हणजे प्रत्येकाला विचार करायला लावणारी प्रेरणादायी कथा — की आपण जे करतोय त्यात मनापासून, न थकता, न थांबता दिलं, तर आपणही कुणाचं “जोजो” होऊ शकतो.
“जोहार मायबाप जोहार! तुमच्या महाराचा मी महार! ”
… संत चोखामेळा यांचा अमर अभंग माझ्याकडून डॉक्टर लुकतुके यांच्यासाठी …
*
जोहार मायबाप जोहार ।
तुमच्या महाराचा मी महार ॥१॥
*
बहु भुकेला जाहलों ।
तुमच्या उष्टयासाठीं आलों ॥२॥
*
बहु केली आस ।
तुमच्या दासाचा मी दास ॥३॥
*
चोखा म्हणे पाटी ।
आणिली तुमच्या उष्टयासाठीं ॥४॥
*
… कलियुगात अशी थोर व्यक्तिमत्त्वे अस्तित्वात आहेत हे आपले नशीब! असे थोर डॉक्टर मला बालपणी लाभले.
☆
लेखन : मैत्रेयी पंडित – दांडेकर.
प्रस्तुती : सौ.बिल्वा शुभम् अकोलकर
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
