मराठी साहित्य – विविधा ☆ “ठरवणं…” ☆ श्री कौस्तुभ परांजपे ☆

श्री कौस्तुभ परांजपे

 विविधा 

☆ “ठरवणं…” ☆ श्री कौस्तुभ परांजपे ☆

ठरवलं तर माणूस काहीही करु शकतो. पण हे ठरवणंच सोप्प असत का. ?… कधी सोप्प, तर कधी कठीण असतं. फक्त हे सोप्प आणि कठीण आपण ठरवलय, का आपल्याबद्दल कोणी ठरवलंय यावर अवलंबून असत.

आपण कोणासाठी काही ठरवलं असेल तर त्यात बराच अर्थ असतो. पण कोणी आपल्याबद्दल काही ठरवलं असेल तर त्यात आपण अर्थ शोधायचा प्रयत्न करतो.

हे ठरवणं म्हणजे लग्नासारख्या मोठ्या गोष्टींच नाही. तर इतर गोष्टींचच आहे. पण यातही… लहान लहान गोष्टी ठरवायला तुम्ही कशाला पाहिजे… असं म्हंटल की मोठेपणा मिळाल्या सारख वाटत. पण त्याच बरोबर मोठ्या गोष्टी ठरवण्या इतका मोठेपणा कोणी देत नसल्याचही लक्षात आणून दिल जात. शेवटी काय ठरवण्यात आपला सहभाग असावा कि नसावा हे सुध्दा माझ्याबद्दल दुसरेच ठरवतात.

माणसानं स्वप्न सुध्दा मोठ्ठी पहावीत अस म्हणतात. याचप्रमाणे मी काहितरी मोठ्ठ ठरवाव अस वाटलं. पण मी जे ठरवत होतो ते काहितरी मोठ्ठ नव्हतच, काहीही ठरवण्याइतका मी मोठा झाल्याचं मला आठवतच नाही. आणि मी इतरांच्या बाबतीत काही ठरवावं इतके लहान दुसरे वाटलेच नाही. माझ्या बाबतीत इतरांनी माझ्यासाठी ठरवलेल्याच गोष्टी माझ्याकडून ठरवून होतात.

लहान असतांना कोणत्या शाळेत जायचं, अभ्यास कसा, कितीवेळ करायचा हे ठरवलं होत. पण मी नाही. खेळायचं काय हे आम्ही ठरवत असलो तरी खेळायची वेळ मी ठरवत नव्हतो. गणवेश शाळा ठरवत होती. तर कपडे कुठे, कसे, कोणते घालायचे हे घरचे ठरवत होते. त्यावेळी आजच्या सारखा ऑनलाईन जमाना नव्हता, उलट बर्‍याचदा तर सगळ्यांना म्हणजे लायनीने सारखेच कपडे असायचे. आजकाल कपडे आणि केस यावरून मुलगा आहे का मुलगी हे सुध्दा पटकन ठरवता येत नाही. पण आमच्या लहानपणी नुसत्या कपड्यावरून आम्ही भावंड आहोत हे सगळ्यांना सहज समजत होत. बर्‍याच घरी हीच स्थिती होती. त्याचा परिस्थितीशी संबंध असलाच पाहिजे अस काही नव्हत. माझ्या मुलांच्या बाबतीत हे मी ठरवण्याचा प्रश्न आलाच नाही.

नोकरीत मी कोणतं काम करायचं, हे त्यांंच ठरलं कि मला सांगितल जायचं. हं, हे करा. कदाचित मी कोणतं काम नीट करेन हाच प्रश्न त्यांना असावा. किंवा जे काम करायला कोणाला आवडत नसेल ते मला देण्याच ठरत असाव.

मुलांच्या बाबतीत काही ठरवावं, तर त्यांच आधीच काय करायच ते ठरलेलं असत. मग मी आपला त्यांनी ठरवलय तेच करायच ठरवतो. उगाच वेगळं कशाला ठरवा… आणि ठरवलं तरी ऐकणार कोण…

मी चारचाकी शिकावी अस मीच ठरवलं, आणि तसा क्लास लावणार अस सांगितल. तर आता चारचाकी काय दुचाकीसुध्दा अगदी गरज असेल तरच चालवायला द्यायची असच आम्ही ठरवलंय अस घरातून सांगण्यात आलं. फारतर व्यायाम म्हणून सायकल चालवा अस सांगितलं. आणि मी माझ्याचसाठी सायकल चालवायचं ठरवण कठीण होतं.

खाजगी बस ठरलेल्या अचूक वेळेला प्रवास सुरु करेल यावर जितका विश्वास असतो, तेवढाच विश्वास मी ठरवलेल्या गोष्टींबद्दल असतो.

या गोष्टीनंतर माझं वय हा शब्द कायम ऐकायला यायला लागला. आता वय किती हे सुध्दा कॅलेंडरच ठरवतो. आणि या वयात काय करायचं, आणि काय करायचं नाही हे माझ्याबाबतीत डाॅक्टर ठरवतात. काय खावं, किंवा किती खायला पाहिजे हे ते ठरवत नसले तरी सांगतात मात्र तेच. वर तुम्ही ठरवा… अस मला सांगतात. आणि ते सहज आणि आपलेपणाने सांगितल तरी… त्यासाठी फी किती आकारायची हे सुध्दा तेच ठरवतात. फक्त तो ठरवलेला आकार माझ्या खिशाचा किती आकार कमी करतो हे मी ठरवतो.

आता माझी झोपायची, उठायची, फिरण्याची वेळ. खायचं काय, किती, केव्हा हे. यासारख्या अनेक गोष्टी ठरवल्या गेल्या आहेत. व त्या गोष्टी त्या वेळात करायचं मी ठरवलंय. तरीही रोज रात्री उद्या सकाळी लवकर उठायचं असं ठरवतो. पण लवकर म्हणजे नक्की किती वाजता… हेच ठरत नाही. दुसर्‍या दिवशी ऊठतो तेव्हा लवकर हा शब्द हरवलेला असतो, आणि उठायला ऊशीरच झाल्याच लक्षात येतं.

रोज सकाळी उठण्यापासून झोपेपर्यंत कितीतरी छोट्या छोट्या असतात ज्या मनात आणलं तर ठरवता येऊ शकतात. पण ठरवायचच असेल तर छोट्या गोष्टी ठरवण्यात काय मजा… अस म्हणत मी त्या ठरवायच टाळतो… आणि मोठ्या गोष्टी… राहू देत. नंतर सांगतो…

पण माझं ठरवण हे हाॅटेल मधे जेवायला जाण्यासारखं असतं. हाॅटेल मधे ते काय देणार हे त्यांनी ठरवलेलं असत व तेच मेनूकार्ड वर असत. त्यावरून आपल्याला काय, आणि किती मागवायच हे आपण ठरवतो. तसच घरात काय ठरलं आहे, व त्यातलं काय, व किती मी (वेळेत) करु शकतो हे पाहून ते करायचं मी ठरवतो.

©  श्री कौस्तुभ परांजपे

मो 9579032601

≈ संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ.उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ.मंजुषा मुळे/सौ.गौरी गाडेकर≈