शाळेत एके दिवशी शिक्षिकेने मुलांना सांगितलं, “आज आपण एका मुलाला नवीन बूट देणार आहोत. पण कोणाला द्यायचे हे ठरवणं माझ्यासाठी कठीण आहे. म्हणून आपण लॉटरी काढूया. ज्याचं नाव येईल त्याला हे बूट मिळतील. ”
सर्व मुलांनी आनंदाने आपल्या-आपल्या नावाचे छोटे कागद लिहून डब्यात टाकले.
शिक्षिकेने त्या कागदांचे तुकडे व्यवस्थित मिसळले आणि सगळ्या मुलांसमोर एक कागद उचलला.
कागद उघडताच त्यावर लिहिलं होतं, “अजय”.
सर्व मुलांनी टाळ्या वाजवल्या.
अजय हळूच उठला. त्याच्या डोळ्यातून आनंदाचे अश्रू वाहू लागले.
जुन्या, फाटलेल्या बुटांमुळे तो किती दिवस लाजिरवाणा होत होता, हे फक्त त्यालाच ठाऊक होतं.
वडिलांचं छत्र हरपलेलं, आई असहाय असायची … अशा परिस्थितीत नवीन बुटांचं हे बक्षीस त्याच्यासाठी सोन्यासारखं अमूल्य होतं.
त्या क्षणी वर्गात जणू सगळ्या मुलांच्याही डोळ्यात चमक दिसली.
पण शिक्षिकेला घरी गेल्यावर पतीसमोर ही गोष्ट सांगताना अश्रू थांबले नाहीत.
पतीने विचारलं – “अगं, आनंदाची गोष्ट आहे, मग रडतेस का?”
शिक्षिका हुंदके देत म्हणाल्या –
“मला अजयचे बूट पाहून नाही, तर बाकी मुलांच्या हृदयातलं ममत्व पाहून रडावंसं वाटतंय.
कारण जेव्हा मी डब्यातील उरलेले कागद उघडले…
त्यावर सगळीकडे फक्त एकच नाव होतं – अजय.
त्या लहानग्या मुलांनी अजयच्या चेहऱ्यावरचं दुःख, त्याची असहायता ओळखली आणि त्याच्या वाट्याला आनंद यावा म्हणून स्वतःचं नाव न लिहिता त्याचं नाव लिहिलं.
ती निरागस मुलं त्याच्या वेदना जाणून घेऊ शकली, पण मी त्याच्या डोळ्यांतील ती व्यथा ओळखू शकले नाही… याचं मला आयुष्यभर दुःख राहील! “
मित्रांनो, शिक्षणाची ताकद फक्त पुस्तकात किंवा वर्गात नसते,
ती मुलांच्या निर्मळ मनात आणि करुणेत दडलेली असते.
त्या निरागस मुलांनी जे शिकवलं, ते कदाचित कुठल्याही पाठ्यपुस्तकात सापडणार नाही –
खरा आनंद आपल्याला मिळालेल्या गोष्टींमध्ये नसतो, तर इतरांच्या चेहऱ्यावर आणलेल्या हास्यात असतो.
☆
लेखक : अज्ञात
प्रस्तुती : सौ. शशी नाडकर्णी-नाईक
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
☆ ‘एक बापाचे निवेदन…’ – लेखक: श्री. आनंद दिवाकर काचरे ☆ प्रस्तुति – श्री मनोहर जांबोटकर ☆
न चुकता रात्री झोपताना गाढ विश्वासाने आपल्या अंगावर हात टाकून झोपणारी मुलगी
“आजपासून एकटी झोपणार म्हणते” तेंव्हा ती मोठी होते….
**
शाळेत जाताना चिमुकल्या बोटांनी हात घट्ट धरणारी मुलगी आज रस्ता ओलांङताना दंड पकङून
“सांभाळून बाबा” असं म्हणते तेंव्हा ती मोठी होते…..
*
दोन केक आणि आईस्क्रिम खाऊन पण आपल्या वाटणीचा केक हक्काने खाणारी मुलगी आज
“बाबा एक घास हवा का? ”
विचारते तेंव्हा ती मोठी होते…..
*
जरासे लागलं की आपण मलम लावताना आजून जोराने रङणारी मुलगी आज “बाबा ङोकं दुखतय का? बाम लावू का? ” विचारते तेंव्हा ती मोठी होते……
*
चॉकलेटसाठी एक दोन रूपये हक्काने मागताना रडणारी मुलगी आज
“बाबा तुम्हाला पाहिजे तर माझ्या पिगी मधले पैसे घ्या” म्हणते तेंव्हा ती मोठी होते…….
*
मिकी माऊस आणि छोटा भीम बघण्यासाठी रिमोट हातात घट्ट धरणारी मुलगी आज “बाबा तुम्हाला बातम्या बघायच्या आहेत का? ” असं विचारते तेंव्हा ती मोठी होते…….
*
बाहेरगावी कामाला जाताना
‘बाबा जाऊ नको ना ssss’ म्हणत बॅग आत नेऊन लपवणारी मुलगी आज
“बाबा, तुमची बॅग भरू का, विचारते” तेंव्हा ती मोठी होते……
*
पटकन मोठी झालेली ती,
लग्न करून जाताना
“बाबा रङू नको” म्हणत स्वतः धाय मोकलुन रङते
तेंव्हा मात्र ती परत लहान होते…
तेंव्हा मात्र ती परत लहान होते…
**
शेवटच्या चार ओळीत सारे सामावले आहे. वेगळे अजून काय सांगू?
पण एक लक्षात ठेवा ग मुलींनो, तुम्ही म्हणजे बाबाच्या काळजाचा तुकडा असता. मुलावर प्रेम असेलही बाबांचे पण मुलीवर “जीव” असतो. म्हणूनच तुम्हीही त्याला जीवापाड जपा. त्याला तुमच्याकडून फार काही नको असतं. फक्त निखळ प्रेम हवं असतं. आणि त्या प्रेमापुढे जगातलं कोणतंही “सैराट” प्रेम हे फिकेच आहे. बाप होता म्हणून तर तुम्ही हे जग पाहू शकलात, या एका गोष्टीसाठी का होईना, त्या बाबाला तो कधी चुकलाच तर मन मोठे करून माफ करा.
लेखक : श्री आनंद दिवाकर काचरे
प्रस्तुती :श्री मनोहर जांबोटकर
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
☆ “नि:स्वार्थ दान…” – लेखिका : श्री गणेश केळकर ☆ प्रस्तुती – सौ.राधा पै ☆
दान… हा शब्द जितका साधा, तितका तो प्रसंगानुरुप रूपं बदलतो.
कधी हात देतो, कधी आधार देतो, आणि कधी जिवंत राहण्याची ताकद देतो.
शाळेच्या पहिल्या दिवशी नवीन बॅग, नवीन वही, नवीन बॉक्स, ही गोष्ट काही मुलांसाठी नेहमीची आणि काही मुलांसाठी, स्वप्नासारखी.
एकदा एका शिक्षकाला दिसलं की वर्गातील छोटा दिनू नेहमी वहीच्या एका पानाच्या कोपऱ्यावरच लिहितो.
लिहायला सांगितलं की तो घाबरत म्हणायचा, सर, पान संपलं की आईस काय सांगू…?
दुसऱ्या दिवशी शिक्षकांनी कुणालाही न सांगता वर्गातील काही मुलांना पुस्तके, वह्या, पेन्सिली दिल्या. दिनूचा चेहरा पाहण्यालायक होता.
त्याने वह्या हातात घेतल्या आणि उद्गारला, “सर, आता मी मोठ्ठा निबंध लिहीन.” शालेय साहित्य दान म्हणजे फक्त वही देणं नाही. ते मुलाच्या आयुष्याला ‘रिकामं पान’ न ठेवता, लिहायला प्रवृत्त करणं.
पूर आला, भूकंप झाला, एखादं कुटुंब अचानक रस्त्यावर आलं, तेव्हा दान म्हणजे फक्त पैशाचा विषय नसतो, तो वेळेचा आणि उपस्थितीचा असतो. गावात पूर किंवा भूकंप येऊन घरं उध्वस्त झाली तेव्हा, गावातील सगळे एकदिलाने उभे राहिले.
मुलं घराबाहेर रडत होती.
आणि तेव्हा एक म्हातारी आजी आली आणि म्हणाली, “बाळांनो, चला, माझ्या घरात ऊब आहे. कपडेही आहेत. या आत या.” कपडे महाग नव्हते, घर मोठं नव्हतं. पण त्या क्षणी वेळेला तिच्या त्या कृतीने इतका आधार दिला की जणू संकटाचं वादळ जाणवलंच नाही.
आपत्कालातील दान म्हणजे, संकटाशी दोन हात करणे.
औषधांचं दान म्हणजे शरीर वाचवणं, पण त्यापेक्षा महत्त्वाचं म्हणजे मनाला दिलासा देणं.
एकदा रुग्णालयात एका वृद्ध बाबांना महागडी औषधं लिहून दिली. पण महिना अखेर पेन्शन शिल्लक नव्हती.
ते औषधांच्या काऊंटरवर उभे राहून शांतपणे म्हणाले, “थोडं कमी देता येईल का? “
तेव्हा मागून कुणीतरी हात पुढे करून पूर्ण बिल भरलं.
तो माणूस नावही न सांगता निघून गेला. त्या वृद्धांचे डोळे पाणावले.
औषधाने शरीराला बळ मिळालं, आणि त्या अनोळखी व्यक्तीने दिलेल्या दयाळूपणाने मनाला.
औषधदान म्हणजे, तुम्ही जगलात तर आम्हा सर्वांचं चांगलं जगणं अधिक परिपूर्ण होणं, असा नि:शब्द संदेश.
गावात जत्रा भरते किंवा धार्मिक उत्सव असतो, त्यावेळी अन्नछत्र असतं. जेवण झाल्यावर म्हणजे प्रसाद भक्षण केल्यावर धन्यवाद म्हणू नये. यात आभार नसतात. तर यात आपलेपणा असतो.
आणि खरंच, जिथे एखादं लहान मूल प्रसादाचा द्रोण हातात घेऊन हसतं, जिथे एक वृद्ध ‘देवा, भरभराट होवो’ असं मनोमन आशीर्वाद देतो, तिथे देणाऱ्याला अचानक काहीतरी मिळाल्यासारखं वाटतं. अन्नदान म्हणजे फक्त पोट भरत नाही, माणुसकीही भरभरून वाहते.
‘अवयवदान, रक्तदान’ या शब्दांचा रोज टीव्हीवर, वर्तमानपत्रात उल्लेख असतो. पण त्यातली खरी ऊब कळते ती एखाद्या कुटुंबाच्या डोळ्यांतून. एकदा एका ओळखीच्या कुटुंबात दुर्दैवी घटना घडली.
पण त्या घरातील मुलाने शेवटच्या क्षणी आईचा हात हातात घेऊन शांतपणे सांगितलं, “आई, तुझं हृदय कुणाचातरी ठोका वाढवेल, तुझे डोळे कुणाचातरी पहाट उजळतील.”
त्या वाक्यानं घरभर शांतता दाटली. दुःख होतंच. पण त्यावर जीवनाचा सुगंधही मिसळला. अवयवदान हा कृतज्ञतेचा सर्वोच्च आकार.
कारण यात देणारा निघून जातो, पण त्याचं हृदय, त्याचे डोळे, त्याचा श्वास कुणाच्यातरी आयुष्यात चालत राहतो.
दान म्हणजे फक्त काहीतरी देणं नाही. दान म्हणजे मनातून निघालेली सहज कृती. कधी एखाद्याला पावसात छत्री देणं, कधी शाळेतल्या मुलाला पुस्तक देणं,
कधी वृद्धाश्रमात शांतपणे बसून ‘काय सांगताय? ‘ विचारणं, हे सगळंही ‘दान’च. कारण दानाचं मूळ एका छोट्याशा भावनेत असतं : ‘मी तुला माझ्यातलं थोडं देतो, कारण तू आणि मी वेगळे नाही.’
आपत्कालातला आधार, गरीब मुलांना दिलेलं साहित्य, गरजूंना केलेली मदत, रुग्णांना दिलेली औषधं, ही सगळी वेगवेगळी रूपं आहेत, पण मूळ एकच आहे… माणुसकी.
दान करताना माणूस मोठा होत नाही, तो फक्त स्वतःला अधिक मानवी बनवतो.
दान हा एक छोटासा शब्द, पण अर्थ मात्र आकाशाएवढा. त्यात प्रेम आहे, करुणा आहे, त्याग आहे आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे सर्वांना सामावून घेण्याचे आपलेपण आहे. अन्नदानाने भूक भागते, अवयवदानाने ओआयुष्यच मिळतं.
एक जिवंत माणसाला ऊब देतं, दुसरं मृत्यूनंतरही अर्थ देतं. मात्र दोन्हींचा सूत्रधार एकच- ” माणुसकी. “
लेखक: श्री.गणेश केळकर
प्रस्तुती:सौ.राधा पै
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
वाचताना वेचलेले 
एक दिवस असाही… – कवी : श्री शिरीष मोराणकर ☆ प्रस्तुती – सौ. प्रज्ञा गाडेकर 
वाचताना वेचलेले 
वाचताना वेचलेले 
