श्री मेघ:श्याम सोनावणे
🌸 जीवनरंग 🌸
☆ परतफेड… लेखक : अज्ञात ☆ प्रस्तुती – श्री मेघ:श्याम सोनावणे ☆
शाळा सुटल्यावर घरी यायचे म्हणजे सर्वात जवळचा रस्ता मारुतीच्या देवळाजवळचा होता. पण अलीकडे त्या रस्त्याने यायचे म्हणजे घरी परतत असल्याचा मोकळा आनंद महेशला कधी वाटला नाही. कारण, घरी जाऊन दप्तर टाकताच त्याला बाटली घेऊन पुन्हा दवाखान्याकडे जावे लागे.
घरी तो चहा घेत असतानाच आई बाटली घेऊन उभी असे. मग मीठ-मिरची लावलेले पोहे एका कागदात ठेवून ती ते त्याच्या खिशात ठेवून सांगे, “आता लौकर पळ, नाही तर डॉक्टर जातील. ” दवाखान्यात डॉक्टर सहा वाजेपर्यंत असत. तेवढ्या वेळात गेले नाही तर मग दूर बाजारातल्या दवाखान्यात जावे लागे.
मग रस्त्यातच पोह्यांचा एकेक घास खात जायला बरे असे. पण कट्ट्यावर बसून खाण्यासारखी त्यात गंमत नव्हती, आणि शाळा सुटल्यावर अजूनही गरम असलेल्या कट्ट्याच्या फरशीवर बसायला तर त्याला एकदाही मिळाले नव्हते.
महेश देवळापाशी आला. त्या ठिकाणी सूमंत पाठकचे किराणा मालाचे दुकान होते. महेश जवळ आल्यावर सुमंत पाठकने त्याला हाक मारली, व म्हटले “अरे शिंच्या, काय सामान घेऊन जाताना धाड होत नाही. पैसे कोण? तुझा बाप देणार आहे की काय ?”
महेश एकदम शरमला. तो खालच्या मानेने म्हणाला, “बाबा तर आजारी आहेत. आईला विचारुन सांगतो. “
पाठक खाली उतरून आला. त्याने जाड मिशा ठेवल्या होत्या, आणि तो फार दारू पितो अन गांजा ओढतो हे सगळ्यांना माहीत तर होतेच. पण त्याची बायकोच सगळ्यांना तसे सांगत असे. तो म्हणाला, “काय खेळ चालवलात की काय ? उद्यापर्यंत नऊ रुपये घेऊन ये, नाही तर पुन्हा या रस्त्याने आलास तर पाय मोडून देईन. “
पाठकने नंतर हात उगारला व महेशच्या सणसणीत थोबाडीत दिली. त्याच्या हातातील दप्तर खाली पडले, व त्याचा गाल पेटल्याप्रमाणे जळू लागला. त्याने दप्तर कसेबसे उचलले व ओल्या डोळ्यांनी तो घरी आला.
आई त्याची वाट बघत होती. पण आता तिच्या हातात बाटली नव्हती. त्याचा चेहरा पाहून तिने विचारले, “काय झालं… ? सगळं सांग मला. “
महेशने सगळे सांगितल्यावर ती क्षणभर बसली. मग तिने चहा व पोहे त्याच्यापुढे ठेवले व म्हटले, “आज दवाखाना नको. मघाशीच डॉक्टर आले होते. उद्या औषध बदलून देतो म्हणाले. मी जरा जाऊन येते, तोपर्यंत तू पोहे खात कट्ट्यावर बस. ” ती कपाटाकडे गेली व एक-दोन डबे उघडून तिने पाहिले. एका डब्यातून तिने काही तरी मुठीत घेतले व बाहेर जाताना ती म्हणाली, “मी येथेच गाडगीळां कडे जाऊन येते. “
महेशने समोरच्या चहा-पोह्यांकडे पाहिले. किती तरी दिवसांनी त्याला कट्यावर बसून पोहे खायची संधी मिळाली होती. पण त्याची भूकच मेली होती आणि त्याला चेंगरुन गेल्यासारखे वाटत होते. तो तसाच येऊन बाहेर बसला.
गाडगीळांचे घर समोरच होते. घराला मोठी माडी होती. तेथल्या सोप्यावर मोठमोठे आरसे होते आणि तेथल्या खुर्च्यांना फुलाफुलांच्या मऊ गाद्या होत्या.
थोड्या वेळाने आई परत आली. चहा-पोहे तसेच पाहून तिने महेशकडे पाहिले. पण ती काही बोलली नाही. तिने बशी कपावर टाकली आणि बाबा झोपले होते त्या खोलीकडे पाहत म्हटले, “अहो, मी दहा मिनिटांत परत येते मारुतीला जाऊन”. तिने बाहेरच्या दाराला नुकतीच कडी लावली व महेशला म्हटले, “चल माझ्याबरोबर. ”
महेशने तिच्या पायांकडे पाहत म्हटले, “तुझी जोडवी राहिलीच की गंऽऽ… ” जोडवी घातल्याखेरीज आई कधी बाहेर जात नसे आणि तिच्याबरोबर जाताना तिच्या जोडव्यांचा रस्त्यावर होणारा आवाज त्याला फार आवडे.
मग आईने पुन्हा कडी काढली, देवाच्या कोनाड्यांतील जोडवी गोळा करून पायांच्या बोटात अडकवली व त्याला बाजूला घेऊन त्याच्या खांद्यावर हात ठेवत ती म्हणाली, “हं… आता चल. “
आई पाठकाच्या दुकानात आली. पाठक रस्त्यावर खाली वाकून साबणाची पेटी उघडत होता. आई दुकानाच्या फळीवर जाऊन उभी राहताच त्याने पेटी उघडण्याचे काम थांबवले व तो उभा राहिला. आई फळीवर उभी होती, तरी पाठक तिच्या एवढा उंच दिसत होता.
“पाठक ऽऽ… तुमचे किती पैसे द्यायचे आहेत ?” तिने शांतपणे विचारले. “पैसे द्यायला आणखी एक महिना तरी लागेल, असं मी गेल्या शनिवारीच सांगितलं होतं ना ? त्याला तुम्ही बरं म्हणाला होता ना ?”
“म्हणालो म्हणून काय झालं… ? मऊ लागलं म्हणून काय कोपरानं खणायचं काय… ?”
पाठक छद्मीपणे म्हणाला,
“तुमची बाकी नऊ रुपये आहे ?” आईने नोटा काढल्या व एकेक पुन्हा मोजून त्या पाठकला दिल्या. त्याने त्या हातात घेतल्या व गुर्मीने म्हटले, “बाकी चुकती झाली. आता यापुढं उधार मिळणार नाही. ”
“सगळी बाकी अद्याप चुकती झाली नाही” आई म्हणाली. तिने झटकन हात वर केला व फाडकन सूमंत पाठकाच्या मुस्काटात दिली. काडऽऽक्कन आवाज आला.
पाठक खुळ्यासारखा पाहतच राहिला. रस्त्यावर दोन बायका शाल पांघरून मारूतीला चालल्या होत्या, त्या तेथेच थबकल्या. एक माणूस सायकली वरून उतरून पाहू लागला. दुकानातील गिऱ्हाईके तर एकदम गप्पच झाली, आणि साखरेचा पुडा बांधत असलेला सखाराम तो तसाच हातात धरून वेंधळ्यासारखा पाहत उगाच दोरा फिरवू लागला.
“अरे हरामखोरा, तू एक चपराक याला दिली होतीस ना, ती देखील फेडायचीच होती. आता सगळी बाकी चुकती झाली. ” आई कडाडली, “आणखी एक लक्षात ठेव. पुन्हा जर मूलाच्या अंगाला हात लावशील तर मारुतीच्या चौकात तुझं मढं पाडीन आडवं मूर्दाडा… लग्नाआधीपासूनच मी ब्लॅकबेल्ट चँम्पियन होते लक्षात ठेव. माझा एक तडाखा म्हणजे तू मेला समज. “
आई तितक्याच शांतपणे फळी वरून खाली उतरली व महेशच्या खांद्यावर हात ठेवून त्याला ढकलत चालू लागली. “आता घरी जाऊन चहा तापवून देते. मग कट्ट्यावर बसून पोहे खा. “
महेश त्या विचाराने फार सुखावला व झपझप चालू लागला. शेजारी चालत असलेल्या जोडव्यांच्या चटचट आवाजाची त्याला विशेषच ऐट वाटली…
**
लेखक : अज्ञात.
प्रस्तुती : श्री मेघ:श्याम सोनावणे
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
