सुश्री अरुणा मुल्हेरकर
विविधा
☆ मला समजलेली संत तुकारामांची गाथा… भाग – ५ ☆ सुश्री अरुणा मुल्हेरकर ☆
तुकाराम महाराजांची अधिकार वाणी
विठ्ठल भक्तीत तल्लीन झालेले संत तुकाराम पांडुरंगाशी अधिकार वाणीने संवाद साधतात.
तुकाराम महाराज पांडुरंगाला विठु माऊली असे संबोधतात. बाळाने आईकडे जसा हट्ट करावा, त्याप्रमाणे ते माऊलीला सांगतात,
भक्ती प्रतिपाळे। दीन वो वत्सले।
विठ्ठल कृपाळे ।होसी माये ।।
पडिला विसर ।माझा काय गुणे।
कपाळ हे उणे ।काय करू।।
तुका म्हणे माझे ।जाळूनी संचित।
करी वो उचित। भेट देई।।
विठ्ठला, तू भक्तांचा सांभाळ करणारी आणि दीनांचे रक्षण करणारी अशी कृपाळू माऊली आहेस, मग तुला माझा विसर कसा पडला?
असा जाब ते विचारतात. माझे सर्व संचित तू जाळून टाक, आणि मला भेट देणं हेच तुझं उचित कर्म आहे हे लक्षात ठेव.
त्यांचे दैनंदिन व्यवहारात थोडेही लक्ष लागत नाही. म्हणून ते विठू माऊलीला साद घालतात आणि सांगतात,
पढीये ते आम्ही ।तुजपाशी मागावे।
जीवीचे सांगावे।हितगुज।।
पाळशील लळे ।दीन वो वत्सले ।
विठ्ठले कृपाळे। जननीये।।
जीव भाव तुझ्या। ठेवीयेला पायी।
तुचि सर्वांठायी ।एक आम्हा।।
सर्व सत्ता एकी। आहे तुजपाशी।
ठावे आहे देसी। मागेन ते।।
म्हणवूनी पुढे। मांडीयेली आळी।
थिंकोनिया चोळी। डोळे तुका।।
विठ्ठलाशी संवाद करताना तुकाराम बुवा वरील अभंगात काय म्हणतात बघा. ” देवा, आम्हाला जे आवडते ते आम्ही तुझ्याजवळ हक्काने मागू. आमच्या जीवनातील गुप्त गोष्टी आम्ही तुला सांगू. कारण तू दीनदयाळ आहेस. तूच आमचा आसरा आहेस. तुझ्या हातात सर्व सत्ता आहे, आणि मी जे काही मागेन ते तू मला देशील याची पुरेपूर खात्री आहे. म्हणूनच डोळे चोळीत तुझ्यापुढे मी रडतो आहे. “
तुकारामांच्या मनाची अवस्था अत्यंत अधीर झाल्यामुळे ते देवाला पुढे म्हणतात,
काहो देवा काही। न बोलायची गोष्टी।
का मज हिंपुटी ।करीतसा।।
देवा तुम्ही माझ्याशी असा अबोला धरून मला का बरं निराश करता?
कंठी प्राण पाहे। वचनाची वास।
तो दिसे उदास ।धरीले ऐसे।।
माझे प्राण कंठाशी आले आहेत, आणि तू माझ्याशी कधी बोलशील याची वाट पाहतो आहे. परंतु मला वाटते की मी तुमचा आहे असे म्हणण्यास तुम्हाला लाज वाटते. कारण तुम्ही मला जराही विचारत नाही.
तुकाराम महाराज देवाला सांगतात, ” माझ्या आधी जे संत ज्या ठिकाणी जाऊन पोहोचले आहेत, तेथे तुम्ही मला घेऊन चला. ज्येष्ठ संतांना जो लाभ मिळाला तो मला का मिळू नये? स्वबळाने मला ते मिळवता येत नाही, तुम्हीच मला मिळवून द्या. ” परमेश्वरावर महाराजांचा किती हा अधिकार?
पुढीलांचे इच्छी फळ ।नाही बळ ते अंगी।
संत गेले तया ठाया। देवराया पाववी।।
ज्येष्ठांची का आम्हा जोडी। परवडी न लभो।
तुका म्हणे करी कोड ।पुरवी लाड आमुचा।।
ते असेही म्हणतात की, देवा तुमच्याजवळ मोक्षाच्या राशी आहेत. मग मला देतानाच का हात आखडता?
कैवल्याच्या तुम्हा घरी। राशी हरी उदंड।
मजसाठी का जी वाणी। नव्हे धणी विभागा।।
देवाशी अद्वैत साधताना संसारी तुकारामाला अनंत अडचणी येत होत्या. पांडुरंग आपल्याला भेटत नाही, म्हणून अस्वस्थ मनाने ते पांडुरंगाशी अधिकाराने कसे भांडत होते हे पुढील काही अभंगांवरून प्रत्ययास येते.
तुजची पासाव ।झालोसी निर्माण।
असावे ते भिन्न। कासयाने।।
देवा, तुझ्यापासूनच आम्ही उत्पन्न झालो, आता तुम्हाला सोडून वेगळे कसे राहू?
पहावा जी ठायी ।करुनी विचार।
न्यून कोठे फार ।असेचिना।।
तुम्ही आणि मी यात कोठेही कमी नाही हा विचार तुम्ही आपल्या मनाशी करून पहावा.
ठेवीयेले ठायी। आज्ञेचे पाळण।
करुनी जतन। राहिलेसे।।
तुम्ही मला जसे ठेवले आहे तसे तुमच्या आज्ञेप्रमाणे मी राहतो आहे.
तुका म्हणे आता ।बोलतसे स्पष्ट।
जालो क्रियानष्ट ।तुम्हा ऐसा।।
मी तुम्हाला स्पष्टपणे सांगत आहे की, तुमच्याच प्रमाणे मी क्रिया नष्ट झालो आहे. (माझी देह बुद्धी नष्ट झाली आहे)
सामान्य माणूस प्रपंचात रमून मायाजालात फसला आहे, याचा दोष तुकाराम महाराज त्या देवालाच देतात. हा त्यांचा अभंग पहा.
उगेचि हे मन । राहते निश्चळ।
तरी का तळमळ। साठ होती।
काय तुमची नेणो। कौतुक विंदाने।
सर्वोत्तमपणे। खेळतसा।।
नाना छंदे आम्हा। नाचवावे जीवा।
वाढव्हाव्या हावा । भलत्या पुढे।।
तुका म्हणे तुम्ही। आपुली प्रतिष्ठा।
वाढावया चेष्टा । करीतसा।।
ते काय म्हणतात? हे मन जर आपणहून स्थिर राहिले असते तर एवढी तळमळ आम्ही का केली असती? मला तुमचे कौतुक आणि पराक्रम कळत नाहीत. तुमच्या साऱ्या क्रीडा, तुमचे पराक्रम मोठेपण दाखवतात. पण आमच्या ठिकाणी अनेक प्रकारचे हव्यास उत्पन्न करून तुम्ही आम्हाला संसारात नाचविता. त्यामुळे संसारातील आमची हाव वाढविता. स्वतःची कीर्ती वाढविण्यासाठी या जगातील प्राण्यांची तुम्ही अशी चेष्टा का चालविली आहे?
बापरे! महाराजांनी प्रत्यक्ष परमेश्वरावर असा गंभीर आरोप करण्याचे धैर्य कसे काय दाखवले? याचे उत्तर एकच, ते म्हणजे, संत तुकाराम पूर्णपणे विठ्ठलमय झाले आहेत.
गाथेतील अभंग वाचताना तुकारामांच्या अशा विविध रूपांचे दर्शन आपल्याला घडत जाते.
क्रमशः… ५
© सुश्री अरुणा मुल्हेरकर
डेट्राॅईट (मिशिगन) यू.एस्.ए.
≈ ब्लॉग संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित ≈
