श्री दिवाकर बुरसे
इंद्रधनुष्य
☆ ‘आज ५ जून, जागतिक पर्यावरण दिन’ ☆ श्री दिवाकर बुरसे ☆
(त्यानिमित्त जनजागृतीसाठी लिहिलेल्या दोन कविता रसास्वादासाठी प्रस्तुत.)
यंत्रदास विरचित ‘श्रीसुरक्षितताबोध‘ ग्रंथामधील ‘विश्वसौंदर्यवर्णन‘ नाम आध्याय १९
☆ विश्व सौंदर्य वर्णन ☆
☆
अरे विश्व पाहे जरा रंगलेले
जरा ऐकते सूर नादावलेले
हळू हुंग सूगंध धुंदावलेले
सुखे पांघरी वात मंदावलेले ll१ll
*
पहा पर्वतांची कशी ती निळाई
पहा लाल माती पहा रानराई
पहा पाखरांचे थवे हिंडणारे
पहा सारिका, मोर ते नाचणारे ll२ll
*
पहा वीज, वारे, पहा मेघ, तारे
पहा पुष्पभारे, पहा रे किनारे
पहा धातुसाठे, पहा रत्नसाठे
पहा गारगोटे, पहा अष्म मोठे ll३ll
*
कसे तेज फाके नभी भास्कराचे
रुपेरी मृदू चांदणे पौर्णिमेचे
पहा क्रीडने, नर्तने वासरांची
पहा रंग, रूपे जळी मासळ्यांची ll४ll
*
जरा ऐक ती गर्जिते सागराची
वंशीवनी वाजते शीळ साची
जरा ऐक रे खर्ज ते मंडुकांचे
जणू साम गाती जथे ब्राह्मणांचे! ll५ll
*
प्रभूने कसे विश्व हे निर्मियेले
विनाकारणे का असे निर्मियेले?
जगी शासनू फक्त त्याचेच चाले
अरे, पानही श्रीकृपेनेच हाले! ६ll
*
इथे कीड, मुंगीसही अर्थ आहे
घुशी, साप, डासासही कार्य आहे
किडे, गांडुळे, पाल, माशा, मसूरे
तरू, खेचरे, भूचरे, जsलचरे ll७ll
*
कुणाची अरे ही असे मालमत्ता?
कुणाची इथे चालते सांग सत्ता?
अरे, यातले तू वदे, काय केले
बुधा! बोल ना काय तू निर्मियेले? ll८ll
*
तुलाही अरे निर्मिले ईश्वराने
जसे निर्मिले विश्व सारे तयाने
कधी जे कुणी निर्मीलेलेच नाही
तया छेदण्याचा कुणा हक्क नाही ll९ll
*
जगातील सारेच आहे पुरेसे
विभागून घ्यावे जिवांनी जरासे
दुज्या जsगवावे, स्वतःही जगावे
असे सूत्र सांभाळुनी वावरावे ll१०ll
*
नसे आपले, का धरावीस आशा
उगा कासया हाव, का रे पिपाशा?
नको ओरबाडू निसर्गास वेड्या
तयाच्याच हाती तुझ्या सर्व नाड्या ll११ll
*
बसे ज्यावरी त्या न शाखेस तोडी
पुरे हाव आता, पुरे, स्वार्थ सोडी
निसर्गात आहे क्रमू नेमलेले
जसे सूत्र माळेमधे ओवलेले ll१२ll
*
चुकोनी जरी तोडिले सूत्र कोणी
गळोनीच जाती मणी चौ दिशांनी
न माळेस अर्थू, न रत्नांस शोभा
अशाने कुणाचे भले होय बाबा! ll१३ll
☆
– – –
‘यंत्रदास‘विरचित ‘श्रीसुरक्षितताबोध‘ ग्रंथामधील ‘पर्यावरणसमस्यावर्णन‘ नाम अध्याय २०
☆ पर्यावरण समस्या वर्णन ☆
☆
नव्या संस्कृतीने पहा काय केले
निसर्गास सा-या प्रदूषीत केले!
नभा नासवीले, जळा नासवीले
फळा नासवीले बिजा नासवीले! ll१ll
*
कुठे पाखरे भेदरोनी उडाली?
कुठे कूजने कोकिळांची विराली?
वने, वाटिका पार खंगून गेल्या
हिरे, माणके, पाच संपून गेल्या! ll२ll
*
कुठे व्याघ्र गेले? कुठे सर्प गेले?
कुठे भृंग गेले? कुठे हंस गेले?
गवे, कासवे, केसरी, रान साळू
मृगे, माकडे, खेकडे, मोर, भालू ll३ll
*
कुठे वन्य प्राणी? कुठे शुद्ध पाणी?
कुठे रातराणी? कुठे लोकगाणी?
कुठे नम्र वाणी? कुठे देववाणी?
धरा ही कशी दीसते दीनवाणी! ll४ll
*
दिसेना कुठे वृक्षवल्ली जराशा
खुळ्या मानवाच्या किती या पिपाशा!
खरी कस्तुरी फक्त काव्यात राहे
इथे कुंद दुर्गंध कोंदून आहे! ll५ll
*
पहा वाळवंटे जगी माजलेली
धुरू-धूलिकांनी नभे दाटलेली
भगांकीत झाली धरित्री बिचारी
कुणी सर्व केले? मनाला विचारी ll६ll
*
जमीनीत हे क्षार कोठून आहे?
कसे शुष्क झाले कुवे, कूप, नाले?
कुठे दूर पर्जन्य गेले रुसोनी?
गिधाडामुखी रंगती हर्षगाणी! ll७ll
*
पहा उष्णता वाढताहे जगाची
स्थिती घोर आहे पहा जंगलांची
जमिनीतले तेलसाठे उडाले
जळे, वायु सारे अशुद्धून गेले ll८ll
*
सुरत्नाकराच्या तळी काय आहे?
अरे, त्याज्य सारे उदासून आहे!
अणू चांचण्यांनी दशा काय केली?
धरा अंतरी पार पिंजून गेली! ll९ll
*
नवी संस्कृती हाटवीते समुद्रा
तयाने तरी का धरावी मर्यादा?
नवे भोग आले, नवे रोग आले
कुमारी आवंढा गिळे, गर्भ गाळे! ll१०ll
*
गुणी माणसांचाच बाजार केला
किडे, कीटकांचाहि संहार केला
कुठे सत्य गेले? कुठे वीर्य गेले?
कसे ‘कोरोना’सारखे रोग आले? ll११ll
*
पहा ‘ताज’ आता भुरा दिसताहे
हिमासारखा तो खरा शुभ्र आहे
पहा जान्हवीची दशा काय आहे
मळी, सांडपाणी तिथे वाहताहे! ll१२ll
*
अरे, खेद मानू नको बोलण्याचा
जरा जाण हेतू अशा सांगण्याचा
नसे वेळ गेली अजूनी टळूनी
पुरे हाव, स्वार्था धरी आवरोनी ll१३ll
🙏🏻
© श्री दिवाकर बुरसे
पुणे
संपर्कः ९२८४३००१२५, ९५५२६२९२४५
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
