डाॅ. निशिकांत श्रोत्री
इंद्रधनुष्य
☆ ॥ गंगालहरी॥ ☆ भाग – ५ – कवी : श्री जगन्नाथ पंडित ☆ मराठी भावानुवाद – डाॅ. निशिकांत श्रोत्री ☆
☆ ☆ ☆ ☆
श्लोक ४१ ते ५३
☆
प्रपद्यन्ते लोकाः कति न भवतीमत्रभवती-
मुपाधिस्तत्रायं स्फुरति यदभीष्टं वितरसि ।
शपे तुभ्यं मातर्मम तु पुनरात्मा सुरधुनि
स्वभावादेव त्वय्यमितमनुरागं विधृतवान् ॥ ४१॥
*
ललाटे या लोकैरिह खलु सलीलं तिलकिता
तमो हन्तुं धत्ते तरुणतरमार्तण्डतुलनाम् ।
विलुम्पन्ती सद्यो विधिलिखितदुर्वर्णसरणिं
त्वदीया सा मृत्स्ना मम हरतु कृत्स्नामपि शुचम् ॥ ४२॥
*
नरान् मूढांस्तत्तज्जनपदसमासक्तमनसो
हसन्तः सोल्लासं विकचकुसुमव्रातमिषतः ।
पुनानाः सौरभ्यैः सततमलिनो नित्यमलिनान्
सखायो नः सन्तु त्रिदशतटिनीतीरतरवः ॥ ४३॥
*
यजन्त्येके देवान् कठिनतरसेवांस्तदपरे
वितानव्यासक्ता यमनियमरक्ताः कतिपये ।
अहं तु त्वन्नामस्मरणकृतकामस्त्रिपथगे
जगज्जालं जाने जननि तृणजालेन सदृशम् ॥ ४४॥
*
अविश्रान्तं जन्मावधि सुकृतजन्मार्जनकृतां
सतां श्रेयः कर्तुं कति न कृतिनः सन्ति विबुधाः ।
निरस्तालम्बानामकृतसुकृतानां तु भवतीं
विनाऽमुष्मिंल्लोके न परमवलोके हितकरम् ॥ ४५॥
*
पयः पीत्वा मातस्तव सपदि यातः सहचरै-
र्विमूढैः संरन्तुं क्वचिदपि न विश्रान्तिमगमम् ।
इदानीमुत्सङ्गे मृदुपवनसञ्चारशिशिरे
चिरादुन्निद्रं मां सदयहृदये शायय चिरम् ॥ ४६॥
*
बधान द्रागेव द्रढिमरमणीयं परिकरं
किरीटे बालेन्दुं नियमय पुनः पन्नगगणैः ।
न कुर्यास्त्वं हेलामितरजनसाधारणतया
जगन्नाथस्यायं सुरधुनि समुद्धारसमयः ॥ ४७॥
*
शरच्चन्द्रश्वेतां शशिशकलश्वेतालमुकुटां
करैः कुम्भाम्भोजे वरभयनिरासौ च दधतीम् ।
सुधाधाराकाराभरणवसनां शुभ्रमकर-
स्थितां त्वां ये ध्यायन्त्युदयति न तेषां परिभवः ॥ ४८॥
*
दरस्मितसमुल्लसद्वदनकान्तिपूरामृतै-
र्भवज्वलनभर्जिताननिशमूर्जयन्ती नरान् ।
चिदेकमयचन्द्रिकाचयचमत्कृतिं तन्वती
तनोतु मम शन्तनोः सपदि शन्तनोरङ्गना ॥ ४९॥
*
मन्त्रैर्मीलितमौषधैर्मुकुलितं त्रस्तं सुराणां गणैः
स्रस्तं सान्द्रसुधारसैर्विदलितं गारुत्मतैर्ग्रावभिः ।
वीचिक्षालितकालियाहितपदे स्वर्लोककल्लोलिनि
त्वं तापं तिरयाधुना मम भवज्वालावलीढात्मनः ॥ ५०॥
*
द्यूते नागेन्द्रकृत्तिप्रमथगणमणिश्रेणिनन्दीन्दुमुख्यं
सर्वस्वं हारयित्वा स्वमथ पुरभिदि द्राक् पणीकर्तुकामे ।
साकूतं हैमवत्या मृदुलहसितया वीक्षितायास्तवाम्ब
व्यालोलोल्लासिवल्गल्लहरिनटघटीताण्डवं नः पुनातु ॥ ५१॥
*
विभूषितानङ्गरिपूत्तमाङ्गा सद्यःकृतानेकजनार्तिभङ्गा ।
मनोहरोत्तुङ्गचलत्तरङ्गा गङ्गा ममाङ्गान्यमलीकरोतु ॥ ५२॥
*
इमां पीयूषलहरीं जगन्नाथेन निर्मिताम् ।
यः पठेत्तस्य सर्वत्र जायन्ते सुखसम्पदः ॥ ५३॥
☆
मराठी भावानुवाद – –
गङ्गेमाते जन अपरिमित येत तुला शरण
इच्छित फलदायी तू असशी धरिती तव चरण
प्रेम अमित माझे तुजठायी आण घेउनी कथन
तव हृदयी मजला घे माझ्या भक्तीसी जाण॥४१॥
*
मृत्तिका तुझी भाळि लाविता पाप तमाचे हरण
माध्यान्हीच्या सूर्यासम तिज करिता धारण
विधीलिखित दुःखांच्या पंक्ती टाकिते पुसून
मृदा तुझी ही सदैव करुदे माझे शोकहरण ॥४२॥
*
भागिरथीचा वास न तेथे मूढ लोभी वसती
मळकट तरिही पुष्पसाथिने सुगंधीत होती
मळलेल्या त्या सर्व जनांचे सखे म्हणून असावे
पादप तुझिया तटावरिल मम शाश्वत मित्र व्हावे ॥४३॥
*
दुरापास्त अर्चना पूजिती भक्त देवतांचे
काही करिती सदा आचरण यज्ञाचे यागाचे
अन्य कर्मीं आसक्तीपोटी मार्ग यमनियमांचे
कामपूर्ती त्रिपथगे जपतो भासे जाल भवाचे ॥४४॥
*
जन्मापासुन अखंड अविरत पुण्यकर्म करिती
कल्याणास्तव देवता तयांचे समर्थ असती
पुण्य न पदरी निराधार जे जगासिया भार
उद्धरण्याला अशा जिवांना तूच एक आधार ॥४५॥
*
उदक प्राशुनी तुझे मूढ मी गेलो मित्रांसवे
मिळाला न मज काही विसावा शांत कसे व्हावे
मृदु वाऱ्याने शीतल तुझिया जलअंकावर घेई
अखेरची चिरनिद्रा मजसी तव सान्निध्ये देई ॥४६॥
*
बद्धपरीकर होवोनीया होई सिद्ध गङ्गे
किरिट सजवुनी बालचंद्रे होई सज्ज गङ्गे
उपेक्षा नको करू ग माझी सामान्यासम गङ्गे
जगन्नाथाच्या उद्धाराचा समय पातला गङ्गे ॥४७॥
*
शरद्ऋतूतिल शुभ्र पांढरी चंद्राची कोर
धारण करुनी कुम्भ कमळ अन् अभयमुद्रा कर
शुभ्र मकर स्थित अमृतभूषण धवल वसन लेवुन
अजीत शाश्वत असती करता मनोमनी तव ध्यान ॥४८॥
*
स्मितहास्याने वदनावरती सुधाकांति विलसत
भवाग्नीदग्ध जनास पामर करिसी तू शांत
चमत्कारीक चिदानंदरूपी चंद्रकांती
माते शंतनुकांते प्रसन्न होई मजवरती ॥४९॥
*
मंत्रौषधांनी झाकियलेला भवताप व्यस्त
वैनतेय पाषाणे भग्न देवगणांनी त्रस्त
सुधारसाने चरण कालियामर्दक क्षालन
उद्धर मजला आत्मताप मम शाश्वत दूर करून ॥५०॥
*
उमा जिंकली द्यूतामध्ये महादेव सर्वस्व
गण मणि श्रेणी नंदी इंद्र माळ चंद्र गजचर्म
स्मितकटाक्ष तुजवरी उमेचा देह पणे लाविता
पावन करी मज गङ्गे तांडव शिवशंकर नाचता ॥५१॥
*
भूषविते देहास देखण्या रतीकान्त अरीचा
विनाविलंब भंग करते समग्र जनपीडांचा
मनोहारी उत्तुंग चंचल मोहक लहरींनी
निर्मल करी गे देहा माझा माये प्रक्षालुनी ॥५२॥
*
पियूषलहरी पठण करी जो जगन्नाथ निर्मित
सुखसमृद्धी सदासर्वदा तयासि होई प्राप्त ॥५३॥
– क्रमशः भाग पाचवा (समाप्त)
☆ ☆ ☆ ☆
कवी : श्री जगन्नाथ पंडित
मराठी भावानुवाद © डॉ. निशिकान्त श्रोत्री
एम.डी., डी.जी.ओ.
मो ९८९०११७७५४ ईमेल nishikants@gmail. com
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
