मंजुषा सुनीत मुळे
📚 वाचताना वेचलेले 📖
☆ “टॉक्सिक पॉझिटिव्हिटी” – लेखिका: डॉ. स्वाती गानू ☆ प्रस्तुती – मंजुषा सुनीत मुळे ☆
☆
टॉक्सिक पॉझिटिव्हिटी नेहमी आनंदी राहण्याचा अतिरेक
“नेहमी हसत राहा” — पण मन रडत असेल तर?
टॉक्सिक पॉझिटिव्हिटी : भावनांना नाकारणारी खोटी सकारात्मकता.
आजकाल आपण सतत एकच गोष्ट ऐकतो —
“पॉझिटिव्ह राहा…”
“हसत राहा…”
“सगळं ठीक होईल…”
सोशल मीडियावर, नात्यांमध्ये, अगदी घरातही आपल्याला दुःख लपवून आनंदी दिसण्याचा सल्ला दिला जातो.
पण प्रत्येक वेळी हसणं खरंच आवश्यक असतं का?
मन आतून तुटत असताना फक्त “मी ठीक आहे, ” असं दाखवणं योग्य आहे का?
माणूस हा भावना असलेला जीव आहे.
त्याला आनंद होतो, पण दुःखही होतं.
त्याला प्रेम वाटतं, पण कधी भीती आणि एकटेपणाही जाणवतो.
आणि या सगळ्या भावना नैसर्गिक आहेत.
पण जेव्हा समाज आपल्याला “दुःखी होऊ नको”, “रडू नको”, “नेहमी मजबूत राहा” असं शिकवतो, तेव्हा आपण आपल्या खऱ्या भावनांपासून दूर जाऊ लागतो.
यालाच “टॉक्सिक पॉझिटिव्हिटी” म्हणतात.
ही अशी सकारात्मकता आहे जी वरून सुंदर दिसते, पण आतून माणसाच्या भावनांना गप्प बसवते.
ती माणसाला समजून घेत नाही, उलट त्याला स्वतःच्या दुःखाबद्दल अपराधी वाटायला लावते.
खरी सकारात्मकता म्हणजे नेहमी हसत राहणं नाही…
तर रडताना स्वतःला स्वीकारणं आहे.
खरी ताकद म्हणजे भावना लपवणं नाही…
तर ‘मला त्रास होतोय’ हे प्रामाणिकपणे मान्य करणं आहे.
कधी कधी माणसाला सल्ल्यांची गरज नसते,
त्याला फक्त कोणीतरी शांतपणे ऐकणारं मन हवं असतं.
“सगळं ठीक होईल” या शब्दांपेक्षा
“मी तुझ्यासोबत आहे” हे शब्द जास्त आधार देतात.
म्हणून आपल्या आसपासच्या लोकांना नेहमी आनंदी राहण्याचा दबाव देऊ नका.
कारण भावना दाबल्याने माणूस मजबूत होत नाही…
तो आतून एकटा पडत जातो.
मानसिक आरोग्याची सुरुवात ‘खोटं हसण्यात’ नाही,
तर ‘खऱ्या भावनांना स्वीकारण्यात’ असते.
खरी सकारात्मकता म्हणजे नेहमी हसत राहणं नाही…
आपल्या आजूबाजूला असणाऱ्या लोकांच्या भावनांना जागा द्या.
त्यांना रडू द्या, बोलू द्या, व्यक्त होऊ द्या.
टॉक्सिक पॉझिटिव्हिटी : नेहमी आनंदी राहण्याचा अतिरेक होत चाललाय का, हा विचार करायची वेळ आली आहे.
टॉक्सिक पॉझिटिव्हिटी म्हणजे एखाद्या व्यक्तीच्या दुःख, राग, भीती, ताण किंवा नैराश्य यांसारख्या भावना दुर्लक्षित करून तिला जबरदस्तीने सकारात्मक राहण्यास सांगणे. यात व्यक्तीच्या खऱ्या भावनांना महत्त्व दिले जात नाही.
टॉक्सिक पॉझिटिव्हिटी का घातक आहे?
प्रत्येक माणूस आयुष्यात वेगवेगळ्या भावना अनुभवत असतो. आनंद, दुःख, राग, भीती, निराशा या सगळ्या भावना नैसर्गिक आहेत. पण जर एखाद्याला सतत “नकारात्मक विचार करू नकोस” असे सांगितले गेले, तर त्या व्यक्तीला स्वतःच्या भावना चुकीच्या वाटू लागतात.
यामुळे व्यक्ती:
भावना दाबून ठेवते
एकटेपणा अनुभवते
स्वतःला दोष देते
मानसिक तणाव वाढतो
मदत मागण्यास घाबरते
समुपदेशनामध्ये (Counseling) व्यक्तीच्या भावना समजून घेणे आणि स्वीकारणे खूप महत्त्वाचे असते. फक्त सकारात्मक बोलून समस्या दूर होत नाहीत.
दैनंदिन जीवनातील उदाहरणे
१. दुःखी व्यक्तीला जबरदस्ती सकारात्मक राहायला सांगणे
एखाद्या व्यक्तीच्या जवळच्या नातेवाईकाचा मृत्यू झाला असेल आणि ती व्यक्ती रडत असेल, तर काही लोक म्हणतात:
“रडू नकोस, मजबूत बन. ”
“देवाची इच्छा असेल. ”
“सगळं चांगल्यासाठीच होतं. ”
ही वाक्ये ऐकायला सकारात्मक वाटतात, पण त्या व्यक्तीच्या दुःखाला जागा देत नाहीत. अशावेळी “तुला खूप वाईट वाटत असेल, मी तुझ्यासोबत आहे” असे म्हणणे अधिक योग्य असते.
२. विद्यार्थ्यांवरील दबाव
एखादा विद्यार्थी परीक्षेत नापास झाला तर त्याला लगेच:
“Positive रहा. ”
“तू overthink करतोस. ”
“हे काही मोठं नाही. ”
असे सांगितले जाते. पण त्या विद्यार्थ्याच्या मनातील भीती, अपयशाची भावना आणि ताण समजून घेणे गरजेचे असते.
३. नैराश्य असलेल्या व्यक्तीशी वागणे
नैराश्य (Depression) असलेल्या व्यक्तीला अनेकदा:
“फक्त आनंदी राहा. ”
“इतकं काय विचार करतोस? ”
“इतरांचं बघ, त्यांच्याकडे जास्त समस्या आहेत. ”
असे बोलले जाते. यामुळे त्या व्यक्तीला स्वतःच्या भावना व्यक्त करणे कठीण होते.
सोशल मीडियाचा प्रभाव
आज सोशल मीडियावर “Happy Life”, “Positive Vibes Only”, “Always Smile” अशा गोष्टी खूप दिसतात. लोक स्वतःच्या आयुष्यातील फक्त आनंदाचे क्षण दाखवतात. त्यामुळे इतरांना वाटते की आपणच फक्त दुःखी आहोत.
खरं म्हणजे प्रत्येक व्यक्तीच्या आयुष्यात संघर्ष असतात. पण सतत आनंदी दिसण्याचा दबाव मानसिक आरोग्यावर परिणाम करू शकतो.
टॉक्सिक पॉझिटिव्हिटी कशी टाळावी?
जवळच्या व्यक्तींनी:
त्या व्यक्तीचे बोलणे शांतपणे ऐकावे.
तिच्या भावना मान्य कराव्यात
लगेच उपाय देण्याचा प्रयत्न करू नये.
“तुला असे वाटणे स्वाभाविक आहे” असे सांगावे
सह अनुभूती दाखवावी
योग्य प्रतिसाद कसा असावा?
टॉक्सिक पॉझिटिव्हिटी
योग्य आणि समजूतदार प्रतिसाद
“सगळं ठीक होईल. ”
“तू सध्या कठीण काळातून जात आहेस. ”
“रडू नकोस. ”
“रडायला हरकत नाही. ”
“Positive रहा. ”
“तुझ्या भावना महत्त्वाच्या आहेत. ”
“हे काही मोठं नाही. ”
“ही गोष्ट तुला त्रास देत आहे, मी समजू शकतो. ”
भावना स्वीकारणे का महत्त्वाचे आहे?
भावना दडपून टाकल्याने समस्या वाढू शकतात. जेव्हा व्यक्तीला स्वतःच्या भावना मोकळेपणाने व्यक्त करता येतात, तेव्हा तिचा मानसिक ताण कमी होतो. दुःख, भीती किंवा राग या भावना चुकीच्या नसतात. त्या मानवी जीवनाचा भाग आहेत.
मानसिक आरोग्य चांगले ठेवण्यासाठी:
भावना व्यक्त करणे
मदत मागणे
स्वतःला वेळ देणे
स्वतःवर दया ठेवणे हे आवश्यक आहे.
सकारात्मक विचार करणे चांगले आहे, पण प्रत्येक वेळी फक्त सकारात्मक राहण्याचा आग्रह धरणे योग्य नाही. टॉक्सिक पॉझिटिव्हिटीमुळे व्यक्तीच्या खऱ्या भावनांकडे दुर्लक्ष होते आणि मानसिक तणाव वाढू शकतो.
समुपदेशनामध्ये व्यक्तीच्या भावनांना स्वीकारणे, तिला समजून घेणे आणि तिच्यासोबत सहअनुभूतीने उभे राहणे केले जाते. प्रत्येक भावना महत्त्वाची आहे आणि त्या व्यक्त करण्याचा प्रत्येकाला अधिकार आहे. म्हणून कोणावरही टॉक्सिक पॉझिटिव्हिटी ठेवण्याचा दबाव आणू नका.
☆
लेखिका: डॉ. स्वाती गानू
प्रस्तुती : मंजुषा सुनीत मुळे
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
