श्री मेघःशाम सोनवणे
जीवनरंग
☆ दहावी पास… (अनुवादित कथा) — भाग २ मूळ हिन्दी लेखिका : पूजा मिश्रा ☆ मराठी अनुवाद व प्रस्तुती – श्री मेघःशाम सोनवणे ☆
(आणि सोबतच त्यांनी एक डायरी उघडली ज्यात बैंकेचे काही मुदत ठेवी (फिक्स्ड डिपॉजिट) (FD) च्या पावत्या आणि पोस्टाचे सेविंग्स सर्टिफिकेट्स ठेवलेले होते. माजघरात शांतता पसरली. रोहित आणि मोहित चे डोळे विस्फारले गेले.) इथून पुढे – –
“हे… हे सर्व काय आहे, सुमित्रा? ” मिस्टर खन्ना अडखळत बोलले.
सुमित्रा देवी सोफ्यावर बसत म्हणाल्या, “हे ते ‘जेवण बनवणं’ आहे जे मला येतं. ही ती ‘किटी पार्टी’ ची बचत आहे ज्याची तुम्ही लोकं चेष्टा करत होते. हा त्या भाजीपाल्याचा हिशोब आहे ज्याला तुम्ही लोक साधारण समजत होते. “
त्यांनी एक-एक करून वस्तू मोजायला सुरू केलं.
“रोहित आठवतं, जेव्हा दहा वर्षांपूर्वी तुमच्या कारखान्यात आग लागली होती आणि पप्पांना पैश्यांची गरज होती, परंतू त्यांनी मला सांगीतलं नव्हतं? तेव्हा मीच माझ्या माहेरून मिळालेला खानदानी हार विकून पैशांची व्यवस्था केली होती, विम्याचे पैसे आल्यावर पप्पांनी ते मला दिलेत पण मी ते पैसे माझ्यासाठी कधीच वापरले नाहीत. त्यांची मी पोस्ट ऑफिस च्या योजनेत गुंतवणुक केली होती. आज ती रकम पंधरा लाख झाली आहे. “
त्यांनी सोन्याची नाणी उचलली.
“मोहित, जेव्हा तू लहान होतास आणि आजारी पडला होतास, डॉक्टर ने ऑपरेशन साठी पैसे मागीतले होते. तुझ्या पप्पांकडे रक्कम नव्हती. मी घरातील जुनी तांबा आणि पितळेची भांडी विकून, आणि आपल्या साड्यांमधून पैसे वाचवून ही छोटी-छोटी नाणी विकत घेतली होती. दर वर्षी दिवाळी साठी जेव्हा तुम्ही लोकं फटाके वाजवत होते, मी सोन्याचं एक नाणं विकत घेऊन या पेटीत ठेवत असे. आज सोन्याचा भाव आकाशाला भिडला आहे. ही नाणी कमीत कमी वीस लाखांची आहेत “
मग त्यांनी ते वजनदार कंगन दाखवले.
“आणि हे कंगन… हे माझ्या सासूबाई, तुमच्या आजींनी मला दिले होते. त्यांनी म्हटलं होतं, ‘सुमित्रा, स्री हा घराचा पाया असते. जेव्हा भिंती हलू लागतात, तेव्हा पायाच घराला वाचवतो’ मी आजपर्यंत हे कंगन घातले नाहीत, कारण आज हे कामात येऊ शकावेत. यांचं वजन पंधरा तोळे आहे. आजच्या हिशोबात यांची किंमत पण भरपूर असेल. “
सुमित्रा देवींनी एक वही पुढे केली.
“आणि हे बघा, मागील तीस वर्षांत, तुमच्या पप्पांनी मला घर खर्चासाठी जे पैसे दिले होते, त्यांतील मी प्रत्येक महिन्यात थोडे थोडे वाचवले होते, कधी भाजीवाल्याशी घासाघीस करून, कधी माझी औषधं घेणं टाळून, कधी नवी साड़ी खरेदी न करून. मी त्या पैशांना ‘महिला बचत गटात’ टाकले होते. तेथून मला व्याजासह जवळपास दहा लाख रुपये मिळतील. “
माजघरात सुई पडली तरी ऐकू येईल इतकी शांतता पसरली होती. रोहित ची मान लज्जेने खाली झुकली होती. मोहित आपल्या आईच्या नजरेला नजर देवू शकत नव्हता. मिस्टर खन्नांच्या डोळ्यातून अश्रू पाझरत होते.
“सर्व मिळून… ” सुमित्रा देवी हिशोब लावत म्हणाल्या, “ही जवळपास साठ लाख रुपयांची व्यवस्था आहे. पन्नास लाख बँकेला द्या, आणि बाकीच्या दहा लाखांचा कारखान्यासाठी कच्चा माल मागवून घ्या. घर विकायची गरज नाही. “
रोहित ने थरथरत्या हातांनी वही उचलली. त्यात एक एक पैशाचा हिशोब लिहिलेला होता – ‘दूधाचे पैसे वाचवले’, ‘जूनी रद्दी विकली’, ‘लोणचं बनवून विकलं. ‘
त्याला आठवलं की तो आईला सतत ‘कंजूस’ म्हणत असे. त्याला आठवलं की कसं तो आईच्या जून्या कपडे वापरण्याची टर उडवायचा. आज त्याच ‘कंजूसपणा’ने त्यांची अब्रु, त्यांचं घर आणि त्यांचं भविष्य वाचवलं होतं.
रोहित ने पळत जाऊन सुमित्रा देवींच्या पायावर लोळण घेऊन हमसून हमसून रडू लागला. “आई… मला माफ कर. मी आंधळा झालो होतो. मी तुला अशिक्षित समजत होतो, पण तू तर ते अर्थशास्त्र (Economics) शिकलेली आहेस जे जगातील कोणत्याच विद्यापीठात शिकवले जात नाही. मी तुझा गुन्हेगार आहे आई. “
सुमित्रा देवींनी रोहितला खांद्याला धरून उठवून आलिंगन दिले. “वेड्या, आई ची माफी नाही मागू, आणि बाळा, स्री कधी रिकामी नाही बसत. जेव्हा ती स्वयंपाकघरात पोळ्या लाटते, त्यासोबत आपल्या परिवाराचं भविष्य पण लाटत असते. जेव्हा ती दाळ ला फोडणी देते, तर त्यात सुरक्षा आणि बचतीची फोडणी पण लावत असते. फक्त आम्हाला श्रेय (क्रेडिट) घेता येत नाही, याचा अर्थ असा नाही की आम्हाला काही येतच नाही. “
मिस्टर खन्नांनी पुढे येऊन सुमित्रा चे हात हातात घेतले, “सुमित्रा, आज तू सिद्ध करून दाखवलेस की या घराचा खरा प्रमुख मी नाही तू आहेस. मला तर फक्त पैसे कमावणे माहीत होते, त्याला सांभाळणे व वाढवणे तर तू शिकवलेस. आज हे छत आमच्या डोक्यावर शाबूत आहे ते फक्त तुझ्यामुळे. “
मोहित पण आई ला मिठी मारत म्हणाला, “आई, तू तर घराची अर्थ मंत्री (Finance Minister) निघालीस. आम्ही तर उगीच एमबीए ची पदवी घेऊन फिरत आहोत. “
त्या दिवशी घर विकलं गेलं नाही. बँकेचं कर्ज फेडलं गेलं. कारखान्यात पुन्हा काम सुरू झालं. परंतू त्या दिवशी सगळ्यात मोठा बदल जो झाला, तो हा होता की आता सुमित्रा देवी फक्त ‘स्वयंपाकघरा’ पर्यंत मर्यादित नव्हत्या. आता व्यवसायाच्या प्रत्येक बैठकी मध्ये, प्रत्येक मोठ्या निर्णयात त्यांचं मत विचारात घेतलं जात होतं.
रोहित ने आपल्या कारखान्यातील नवीन उत्पादनाचं नाव ‘सुमित्रा’ ठेवलं.
सायंकाळी जेव्हा ते सर्व चहा पीत होते, रोहित ने हसत म्हटले, “आई, आता तरी ऐक, तुला फक्त स्वयंपाक करण्यापेक्षा इतरही बरंच काही येतं.”
सुमित्रा देवी हसल्या, “हो, मला बुडणारं जहाज किनाऱ्यावर लावता येतं.”
ही कहाणी त्या सर्व आईंना व गृहिणींना समर्पित आहे ज्यांना समाज हमेशा ‘फक्त गृहिणी’ म्हणत कमी लेखत असतो. त्या घराच्या चार भिंतींमध्ये राहून ही ते करून जातात जे मोठेमोठे धुरंधर नाही करु शकत. त्यांची हळूवार बचत आणि त्याग हीच कुटुंबाची खरी मिळकत आहे.
– समाप्त –
मूळ हिंदी कथा लेखिका : पूजा मिश्रा
मराठी अनुवाद : मेघःशाम सोनवणे
नाशिक.
मो 9325927222
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित / मंजुषा मुळे/ गौरी गाडेकर≈
