श्री मंगेश मधुकर
जीवनरंग
☆ “देणगी…” ☆ श्री मंगेश मधुकर ☆
देणगी लंच ब्रेकनंतरच्या सुस्तावलेल्या वेळेत ऑफिसचा लँडलाईन वाजायला लागला… कुणीच जागचं हललं नाही म्हणून मग नाईलाजानं फोन घेतला.
“नमस्कार!! ”_
“हॅलो, xxx xxx सामाजिक संस्थेत फोन लागलाय का? ”
“हो, बोला… काय काम होतं? ”
“संस्थेला देणगी द्यायचीय. कुणी घरी येऊ शकेल का?”
“सर, तुम्ही ऑनलाईन देऊ शकता. डिटेल्स पाठवतो.”
“अहो, मी म्हातारा माणूसयं. ऑनलाइन-फिनलाईन काही समजत नाही. घरी येत असाल तर देतो, नाहीतर सोडून द्या…”
“ओके, सर… मी स्वतः येतो. पत्ता सांगा…”
दुपारी चार वाजता दिलेल्या पत्त्यावर पोहोचलो. बेल वाजवल्यावर दोन दारांपैकी एक उघडलं. ओळख सांगितल्यावर आजोबांनी दुसरं लोखंडी दार उघडून घरात घेतलं.
“बसा… माफ करा तुम्हांला त्रास झाला. ” पाण्याचा ग्लास पुढं करत आजोबा म्हणाले.
“असं काही नाही. इट्स ओके. आमचं कामच आहे. तुम्ही मदत करताय हे महत्त्वाचं!”
“संस्थेच्या कामाविषयी थोडी माहिती देता येईल का?”
“अवश्य…” मी माहिती सांगायला सुरुवात केल्यावर आजोबांचे प्रश्न सुरू झाले… पुढचा अर्धा-पाऊण तास यातच गेला. आजोबांचं समाधान झाल्यासारखं वाटलं. तोपर्यंत चहा आला.
“तुमच्या कार्यात खारीचा वाटा म्हणून आजपासून दर महिन्याच्या याच तारखेला देणगी द्यायचीय. एकच विनंती की इथं येऊन चेक घ्यावा लागेल. ”
रेग्युलर डोनेशन मिळणार म्हणून खूश झालो.
“काळजी नको. दरवेळेला मीच येईन. प्रॉमिस” चेक हातात घेत म्हणालो.
नवीन डोनर आणला म्हणून ऑफीसात आपला भाव वाढणार. कौतुक होणार, अशा कल्पनेच्या भराऱ्या मारणारं माझं विमान चेकवरची रक्कम पाहून धाडकन जमिनीवर येऊन पंक्चर झालेला टायरसारखा चेहरा झाला… आजोबांनी फक्त अकरा रुपयाचा चेक दिला होता! खूप चिडचिड झाली तरी नॉर्मल रहायचा प्रयत्न करत होतो.
“देणगीची पावती?” आजोबांनी विचारलं.
“पोस्टानं पाठवतो. ”
“कशाला उगीच खर्च करता? पुढच्या महिन्यात चेक न्यायला याल तेव्हा दिली तरी चालेल. तुमचा मोबाईल नंबर द्या. दर महिन्याला आठवणीसाठी फोन करेन.”
इच्छा नसताना मी मान डोलावली. पंधरा किलोमीटर अंतर तुडवत आलो. तासभर तोंड वाजवलं आणि हातात काय पडलं तर अकरा रुपये! मनात विचित्र असं फिलिंग होतं. निघताना आजोबांनी तोंडभर हसून निरोप दिला.
पुन्हा तासभर ड्रायव्हिंग करत ऑफिसला पोचलो. झालेला प्रकार कळल्यावर सगळे खो खो हसायला लागले. त्यानंतर दोन दिवस ‘माझं डोनेशन’ हा ऑफिसमध्ये चर्चेचा विषय होता. त्यावरून चिडवाचिडवी सुरू होती. प्रत्येकी अकरा रुपये काढून चहा-बिस्किटची पार्टी झाली. नंतर कामाच्या गडबडीत डोनेशनचा विषय मागे पडला. सगळे आपापल्या कामात गुंतलो.
काही दिवसानंतर कामात असताना मोबाईल वाजला… अनोळखी नंबर पाहून दुर्लक्ष केलं पण त्याच नंबरवरुन पुन्हा पुन्हा कॉल येत होता म्हणून फोन रिसिव्ह केला.
“मी xxx xxxx बोलतोय. ओळखलं का? मागच्या महिन्यात देणगीसाठी आला होतात.”
“हं, बोला आजोबा…” तुटकपणे म्हणालो.
“आपलं बोलणं झाल्याप्रमाणं आठवणीसाठी फोन केलाय… उद्या चेक घ्यायला आलात तर बरं होईल.”
दुसऱ्या दिवशी तीच परवड सहन करत अकरा रुपयांचा चेक घेऊन आलो. पुन्हा ऑफिसमध्ये मनोरंजनाचा भाग झालो. प्रत्येक महिन्याला हा प्रकार सुरू झाला. आजोबांचा फोन आला की जाऊन अकरा रुपयांचा चेक आणायचा, हे नवीन रुटीन झालं. नंतर नंतर तर चेक न बघताच बॅगेत ठेवायला लागलो.
आठ महिने हाच प्रकार चालू होता. ऑफिसमधल्यांनी जाऊ नको सांगितलं. खूपदा वाटलं की आजोबांना स्पष्ट सांगावं की परवडत नाही, परंतु स्वतःला आवरलं, कारण सामाजिक कामात डोनेशनचा एक रूपयासुद्धा अमूल्य असतो.
मोठी रक्कम देत नसले, तरी आजोबांचा संस्थेवरचा विश्वास बहुमोलाचा होता. म्हणूनच कितीही त्रास झाला तरी महिन्यातून एकदा होणारी भेट चुकवायची नाही हे मनाशी पक्कं केलं. चिडचिड कमी झाली. दर महिन्याला होणाऱ्या भेटीत वेगवेगळ्या विषयावर गप्पा मारताना आजोबांशी छान स्नेह जुळला.
—*—
ऑक्टोबर महिना… धो धो पाऊस पडत होता. आजोबांचा चेकसाठी फोन आल्यावर घरी गेलो.
“माफ करा, माझ्यामुळे तुम्हांला एवढ्या पावसात यावं लागलं.”
“काही प्रॉब्लेम नाही.”
थोडंफार बोलणं झाल्यावर आजोबांनी चेक दिला. न पाहता बॅगेत ठेवून मागच्या देणगीची पावती दिली. पुन्हा पावसात गाडी दामटत ऑफिसला आलो. अकाऊंटला चेक देऊन लॅपटॉपवर काम करत बसलो. तितक्यात मित्र धावत आला…
“मित्रा, अभिनंदन, पार्टी पाहिजे! ”
“कशाबद्दल? ”
“जसं की तुला माहीतच नाही! ”
आमचं बोलणं ऐकून बाकीचे टेबलाभोवती जमा झाले.
“काय आणि कशाबद्दल बोलतोयेस. काही कळत नाही. जरा नीट सांग. ”
“म्हणजे आजोबांनी दिलेला चेक बघितला नाहीस? ”
“त्यात काय बघायचंय. सगळं तर माहितेय. ”
“धन्य आहे तुझी… हे बघ! ”
चेक हातात घेतला आणि डोळेच विस्फारले… आश्चर्याचा प्रचंड मोठा धक्का बसला. चेकवर रक्कम होती अकरा लाख अकरा हजार एकशे अकरा रुपये!
सगळ्यांनी मोठा जल्लोष केला. जो तो माझं अभिनंदन करत होता. मी फक्त चेककडे एकटक पाहत होतो. अनपेक्षितपणे भला मोठा आनंद मिळतो तेव्हा शब्द मुके होतात. माझीही अवस्था तशीच झालेली. खूप भावुक झालो. टचकन डोळ्यात पाणी आलं. ताबडतोब आजोबांना फोन केला पण उचलला नाही म्हणून डायरेक्ट घरी गेलो.
“अरे वा, तुम्ही परत…? ” नेहमीप्रमाणं प्रसन्न हसत आजोबांनी स्वागत केलं.
आधी वाकून नमस्कार केला.
“एवढं मोठी रक्कम…!! खूप, खूप खूपच धन्यवाद! ”
“उलट मीच तुमचे आभार मानतो आणि माफ करा. ”
“कशाबद्दल? ”
“तुम्हांला खूप छळलं. माझ्याविषयी आलेला राग कधी दाखवला नाहीत. इतरांपेक्षा वेगळे आहात. ”
“थॅंक्यू! ”
“मोठी देणगी द्यायचीच होती, पण कुणावरही पटकन भरवसा ठेवता येत नाही. खरं काम करणारे कोण अन् नुसता देखावा करणारे कोण, हे ओळखणं फार अवघड झालंय! आजकाल प्रत्यक्ष कामापेक्षा चकाचक प्रेझेंटेशन करून डोनेशन मिळवायचं हा नवीन ट्रेंड आलाय. ”
“शंभर टक्के बरोबरयं. यात प्रामाणिकपणे काम करणारे बाजूला पडतात. ”
“पण चांगलं काम कितीही प्रयत्न केला तरी दुर्लक्षित करता येत नाही. गरजेच्या वेळी तळमळीनं काम करणारेच उपयोगाला येतात. ”
“मनातलं बोललात.”
“सामाजिक काम अजिबात सोप्पं नाहीये. गरीब, गरजूसाठी काम करताना स्वभावात लवचिकपणा आणि प्रचंड संयम असावा लागतो. तो तुमच्याकडे आहे. तो तपासण्यासाठी परीक्षा घेतली, त्यात पहिल्या नंबरनं पास झालात. म्हणून हे बक्षीस. शाबास! ”
आजोबांच्या बोलण्यावर काय प्रतिक्रिया द्यावी हेच समजत नव्हतं. फक्त “थँक्यू, थॅंक्यु” म्हणत राहिलो.
निरोप घेताना पुन्हा एकदा आजोबांना नमस्कार केला.
“खूप खूप आशीर्वाद! असंच छान काम करण्यासाठी दीर्घायुष्य लाभो…!! आणि हो, दर महिन्याला नेहमीचा चेक घ्यायला यायचं… ती प्रथा बंद करायची नाही.” अकरा रुपयाचा अजून एक चेक पुढे करत आजोबा मिश्किलपणे हसले.
© श्री मंगेश मधुकर
मो. 98228 50034
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
