विभावरी कुलकर्णी
पुस्तकावर बोलू काही
☆ ‘माझी माय आक्का’ – लेखक : श्री आत्माराम जाधव ☆ परिचय – सुश्री विभावरी कुलकर्णी ☆
पुस्तक : माझी माय आक्का
– – एका कृतज्ञ आत्म्याचा भावस्पर्शी प्रवास
लेखक: आत्माराम जाधव
प्रकार: आत्मकथन
पार्श्वभूमी: सुपने, पाटीलवाडी (जि. सातारा) आणि पुणे
प्रकाशन – संवेदना प्रकाशन, चिंचवड.
‘माझी माय आक्का’ हे केवळ एका शिक्षकाचे आत्मवृत्त नाही, तर प्रतिकूलतेवर मात करुन यशाचे शिखर सर करणाऱ्या एका संपूर्ण पिढीचा प्रातिनिधिक दस्तऐवज आहे. निसर्गाचा लहरीपणा, गरिबी, कौटुंबिक आपत्ती आणि भूकंपासारखी नैसर्गिक संकटे या सगळ्यांमधून तावूनसुलाखून निघालेल्या एका संवेदनशील ‘आत्म्याचा’ (आत्माराम) हा विलोभनीय प्रवास आहे. या लेखनाला ज्येष्ठ साहित्यिक विठ्ठल वाघ यांची लाभलेली प्रस्तावना या पुस्तकाचे वाङ्मयीन वजन अधिक वाढवते.
मुख्य कथानक आणि विषयसूत्र
कथानकाची सुरुवात सातारा जिल्ह्यातील कोयना नदीच्या काठावर वसलेल्या ‘सुपने’ या निसर्गरम्य आणि पौराणिक पार्श्वभूमी असलेल्या गावापासून होते. अवघ्या सहा महिन्यांचे असताना आईचे छत्र हरवलेल्या ‘आत्मा’ नावाच्या बालकाला त्याची मावशी ‘रकू आक्का’ पोटच्या गोळ्यासारखं सांभाळते. पुढे तीच त्याची सावत्र आई होते.
लेखकाचे बालपण, उजव्या हातावरून बैलगाडीचे चाक गेल्याचा अपघात, शिक्षणासाठी केलेला संघर्ष, मुंबईतील माथाडी कामगारांचे अनुभवलेले कष्टप्रद जीवन, आणि अखेर डी. एड. , बी. ए. , एम. ए. करत पुणे महानगरपालिकेत आदर्श शिक्षक व मुख्याध्यापक म्हणून मिळवलेली प्रतिष्ठा… असा हा थक्क करणारा प्रवास या आत्मकथनातून उलगडत जातो.
पुस्तकाची बलस्थाने व वैशिष्ट्ये
वात्सल्याची त्रिमूर्ती: ‘माय आक्का’ आणि ‘आबा’ पुस्तकाचा केंद्रबिंदू ‘आक्का’ (रुक्मिणी) आहे. “माय मरो मावशी उरो” या म्हणीला आक्काने आपल्या अपार मायेने खरे करून दाखवले. स्वतः अशिक्षित असूनही “मी मास्तर, इंजिनिअर, डॉक्टराची आई आहे” हा तिचा स्वाभिमान आणि तिची जिद्द वाचकाला हेलावून टाकते. आबांचे शांत, प्राणिमात्र प्रिय व्यक्तिमत्त्व आणि त्यांनी विमानाचे स्वप्न पाहण्याऐवजी “विमानात बसण्याचे स्वप्न बघ” असा दिलेला जीवनाचा कानमंत्र पुस्तकाला वेगळी उंची देतो.
ग्रामीण संस्कृतीचे हुबेहूब चित्रण
लेखकाने ७०-८० च्या दशकातील ग्रामीण संस्कृती जिवंत केली आहे. जात्यावरच्या ओव्या, गुऱ्हाळातील उकळणारा रस, विहिरीवर पोहण्याच्या गमती, सुगीचे दिवस, बैल ‘गणप्या’ आणि कुत्रा ‘नगऱ्या’ यांच्याशी असलेले माणसासारखे नाते, तसेच गावातील जत्रा, तमाशा, आणि भूकंपानंतरचे पुनर्वसन यांचे अत्यंत प्रामाणिक चित्र डोळ्यांसमोर उभे राहते.
‘श्यामची आई’ या संस्काराची सावली
लेखकाच्या जीवनावर साने गुरुजींच्या ‘श्यामची आई’ या पुस्तकाचा असलेला प्रभाव संपूर्ण लेखनात जाणवतो. पहिल्या पगारातून पुस्तक विकत घेणे आणि आपल्या आक्कात ‘श्यामची आई’ पाहणे, हा प्रसंग वाचकाच्या डोळ्यात पाणी आणल्याशिवाय राहत नाही.
गुरुवर्यांप्रती कृतज्ञता
डी. आर. पवार गुरुजी, संदे गुरुजी, डांगेसर (ज्यांनी इंग्रजीची गोडी लावली), प्राचार्य नानासाहेब माने या सर्व शिक्षकांबद्दल लेखकाने व्यक्त केलेली कृतज्ञता आजच्या काळात दुर्मिळ आणि मार्गदर्शक आहे.
भाषाशैली आणि सादरीकरण
लेखकाची भाषा अत्यंत साधी, सरळ, प्रवाही आणि प्रामाणिक आहे. कुठेही भाषेचा बडेजाव नाही की कृत्रिमता नाही. सातारी/ग्रामीण बोलीतील संवादांमुळे (उदा. “माझ्या आत्माला चांगलं शिकवा, त्याला आय नायं…”) कथनाला मातीचा सुवास येतो. पुस्तक वाचकाची उत्सुकता शेवट पर्यंत टिकवून ठेवते. शेवटी आक्काच्या निधनानंतर झालेला पसायदानाचा आणि हरिपाठाचा ‘दृष्टांत’ मनाला चटका लावून जातो.
‘माझी माय आक्का’ हे केवळ एका व्यक्तीचे चरित्र नसून तो कृतज्ञतेचा महामंत्र आहे. आई-वडिलांचे अपार कष्ट आणि शिक्षकांच्या मार्गदर्शनामुळे एक सामान्य ग्रामीण मुलगा कसा घडतो, याचे हे जिवंत उदाहरण आहे. आजच्या भौतिकवादी आणि विभक्त कुटुंबपद्धतीच्या काळात, एकत्र कुटुंबपद्धतीचे महत्त्व आणि आई-वडिलांचे ऋण काय असतात, हे सांगणारे हे पुस्तक प्रत्येक कुटुंबाने आणि विशेषतः नवीन पिढीने वाचलेच पाहिजे.
थोडक्यात सांगायचे तर… हे आत्मकथन वाचताना मन भूतकाळात रमते, डोळे पाणावतात आणि शेवटी एका आदर्शाची शिदोरी हाती लागते! एक उत्कृष्ट, हृदयस्पर्शी आणि संग्राह्य साहित्यकृती.
पुस्तक परिचय – सुश्री विभावरी कुलकर्णी
सांगवी, पुणे
मोबाईल नंबर – ८०८७८१०१९७
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
