श्री अरविंद लिमये
विविधा
☆ तो आणि मी…! – भाग ७३ ☆ श्री अरविंद लिमये ☆
(पूर्वसूत्र- मला अन्यायकारक वाटणारी अकोल्याला झालेली माझी बदली काय किंवा डी. जी. एम्. साहेबांचा सातत्याने सुरू असलेला नकारात्मक अॅप्रोच काय या दोन्ही गोष्टी त्या त्या वेळी मला कितीही त्रासदायक वाटलेल्या असल्या तरी माझ्या भविष्यकालीन स्वास्थ्य न् सुरक्षेसाठी ‘त्या’नेच निर्माण केलेलं असावं असं ते एक सुरक्षाकवच ठरलं होतं!
त्या सगळ्याच
घटना-प्रसंगांचा मी घेतलेला मागोवा दिलासा देणारा ‘त्या’चाच हळूवार स्पर्श असावा तसा मला पुढील वाटचालीत सोबत करणाराच ठरणार होता! )
फक्त त्या क्षणी याबाबतीत मी मात्र अनभिज्ञच होतो एवढंच! पण त्याची प्रचीति मात्र मला पुढील चार-पाच महिन्यांच्या माझ्या पुण्यातील अत्यल्प वास्तव्यात लगेचच आली!
माझ्या बँकिंग
करिअरमधल्या तोवरच्या साधारण ३० वर्षांच्या प्रवासातला तो अल्पकाळ त्या प्रवासातली माझी अखेरची पाऊलवाट ठरणार आहे आणि ती मला आयुष्यातल्या एका अनोख्या वळणावर घेऊन जाणार आहे याची मात्र मला कल्पना नव्हती. पुण्यातला तो चार-पाच महिन्यांचा माझा कार्यकाळ अतिशय अकल्पित, अघटित आणि सुखद अशा असंख्य घटनांनी भरलेला आहे. त्यातील कांही घटना तर मी कधीच विसरू शकणार नाही.
आपल्या आयुष्यात घडणाऱ्या भल्याबुऱ्या सर्वच घटना आपल्याला बरंच कांही शिकवून जातात. मला त्या घटनांमधे लपलेला कार्यकारणभावही तेवढाच महत्त्वाचा वाटतो. तो माझ्या विचारांना योग्य दिशा देतो. कांही घटना जितक्या अकल्पित तितक्याच आश्चर्यकारकही असतात. त्या अनुभवत असताना वरवर सहज योगायोग असावा तशा वाटल्या तरी त्यातली बऱ्याच घटना योगायोगाने घडलेल्या नसून ‘त्या’नेच घडवलेल्या आहेत असं वाटावं इतक्या त्या अतर्क्य आणि अकल्पित अशाच होत्या. ही घटनाही तशीच. ‘प्लॅनिंग अॅन्ड डेव्हलपमेंट डिपार्टमेंट’चा चार्ज घेऊन मला चार-पाच दिवसच झाले असतील फार तर. रोजचं रुटीन नेहमीप्रमाणे सुरू असतानाच एक दिवस ऑफिसमधील शिपाई घाईघाईने माझ्या केबिनमधे आला. टायपिस्टने टाईप करून दिलेलं एक पत्र माझ्याकडे दिलं आणि..
“तुमची सही पायजेलाय. एकदम अर्जंट हाय. मोठ्ठं सायब आत डीजीएम् साहेबांच्या केबिनमंदी बसल्यात. त्येनला द्याय हवं लगीच… “… म्हणाला.
मी ते पत्र हातात घेऊन वाचणार एवढ्यांत डी. जी. एम्. साहेबांच्या केबिनमधली बेल वाजल्याचं ऐकताच शिपाई ‘आलोच.. ‘ म्हणत बाहेर धावला.
‘मोठ्ठे साहेब आत डी. जी. एम्. साहेबांच्या केबिनमधे बसलेत’ असं शिपाई म्हणाला होता त्यामुळे ‘कोण साहेब? ‘ ही उत्सुकता मनात होतीच. हातातलं पत्र वाचायला सुरुवात करताच ते पत्र आमच्या पूर्वीच्या डी. जी. एम्. साहेबांना ऍड्रेस केलेलं असल्याचं लक्षात आलं आणि मी क्षणभर स्तब्ध झालो. त्यांची अतिशय विचित्र परिस्थितीत अचानक अहमदाबादला ट्रान्सफर झाल्यावर क्षणभराचीही उसंत न घेता त्यांना लगोलग इथून निघावं लागलं होतं. त्यामुळे बदलीनंतरच्या सगळ्याच फॉरमॅलिटीज तेव्हा पूर्ण करणं त्यांना शक्य झालं नव्हतं. त्यांच्या इथल्या पोस्टिंगवेळी त्यांना बँकेतर्फे मिळालेल्या वेल फर्निश्ड बंगल्याचा ताबा बंगला रिकामा करून बँकेकडे सुपूर्त करण्यासाठीच केवळ आज ते गडबडीने इकडे आलेले होते. ‘स्टाफ ॲमिनिटीज्’ हा माझ्या अखत्यारीतील विषय असल्याने ‘सदर बंगल्याचा सर्व फर्निचरसह व्यवस्थित ताबा बॅंकेला मिळाल्याचे’ ते पोचपत्र होते आणि त्यावर माझी सही अपेक्षित होती. माझ्या डिपार्टमेंट मधील सुपरिंटेडेंटने सदर बंगला सर्व फर्निचरसह सुस्थितीत परत मिळाल्याची खात्री करून, याचे ऑथेंटीकेशन म्हणून सदर पत्रावर एक सही केलेली होतीच. तरीही इंटरकॉम वरून त्याच्याशी बोलून मी खात्री करून घेतली आणि माझी सही केली. शिपाई बाहेर गेल्यापासून माझी सही होईपर्यंत मधे फारतर पाच मिनिटही झाली नसतील.. तेवढ्यात.. ” मे आय् कमी इन? .. ” म्हणत कुणीतरी माझ्या केबिनचं दार ढकलून उभं असल्याचं मला जाणवलं.. मी वर पाहिलं.. तर.. ते आमचे पूर्वीचे डी. जी. साहेब होते!! मी एखाद्या प्रतिक्षिप्त क्रियेसारखा उठून उभा राहिलो. त्यांना विश केलं. मला काय बोलावं सुचेचना..
“मै थोडा जल्दीमे हूॅं. रेसिडन्स सरेंडरका वो लेटर मुझे चाहिए था… वुईल यू प्लीज… “
माझ्यासमोरचं ते पत्र एका एन्वलपमधे ठेवत मी स्वत: तत्परतेने पुढे झालो आणि ते त्यांच्या हातात दिलं.
“थँक्यू मिस्टर लिमये… ” ते म्हणाले. मला काय बोलावं सुचेचना. त्यांच्या हा सौम्य स्वर आणि चेहऱ्यावरची अदब मी प्रथमच अनुभवत होतो. हे सत्य की स्वप्न मला कळेना.
“इट्स माय प्लेझर सर.. ” माझ्याही नकळत मी अगदी मनापासून बोललो आणि माझ्या खांद्यावर थोपटल्यासारखं करत
ते… ” गाॅड ब्लेस यू… ” म्हणाले आणि घाईघाईने निघून गेले….!
मी क्षणभर खिळून गेल्यासारखा तिथंच उभा होतो. त्यांच्यासारख्या माणसाकडून आपुलकीचे हे शब्द…. माझा विश्वासच बसेना….!
माझ्या सहीचं एक साधं औपचारिक पत्र ते! शिपाई मघाशी एक मिनिट थांबला असता तर तोच ते पत्र घेऊन गेला असता. त्यांना ते परस्पर नेऊनही दिलं असतंन् आणि आमची समक्ष भेट झालीच नसती. मला त्याचं फारसं वैषम्यही नसतं वाटलं. पण तसं व्हायचं नव्हतं. मी त्यांच्या केबिनचं दार ढकलून ‘मे आय कम इन सर.. ‘ म्हणत अदबीने त्यांच्या दारात उभं रहाण्याचे प्रसंग अनेकदा आले होते आणि प्रत्येकवेळी मला ते फार मोठं संकटच वाटले होते.. त्या प्रत्येक प्रसंगी त्यांनी माझं कपाळावर आठ्या घालतच माझं स्वागत केलेलं होतं. मलाच नव्हे तर सर्वांनाच त्यांनी अत्यंत अपमानास्पद पद्धतीने झिडकारलेलं होतं. प्रत्येक भेटीत सतत दमदाटी करत पाणउतारा केलेला होता. तीच व्यक्ती आज माझ्या केबिनचं दार ढकलत आत येण्यासाठी माझी परवानगी विचारून क्षणभर घुटमळत तिथंच उभी राहिली होती! त्याक्षणीची माझी प्रतिक्रिया आणि कृती दोन्ही माझी कसोटी पहाणारंच होतं. पण तेवढा विचार करण्याइतकं मन भानावर नव्हतंच. अगदी अंत:प्रेरणेने घडाव्यात तशा प्रतिक्षिप्त क्रियांसारखं माझ्याकडून माझ्यातली अदब, चांगुलपणा आणि माणुसकी माझ्या नकळतच जपत त्यांचा मान राखला गेला होता! त्यांच्याकडून व्यक्त झालेली ‘गाॅड ब्लेस यू.. ‘ ही सद्भावना ही त्याचीच तर पोच होती! ते निघून गेल्यानंतर मात्र त्यांच्या संदर्भातल्या कितीतरी कडवट आठवणी माझ्या मनात ढवळून निघाल्या होत्या. त्यांच्या चालण्या.. वागण्या-बोलण्यातला पूर्वीचा गर्व आणि रुबाब निघून गेलेलं त्यांचं आजचं रूप आणि त्यांच्या चेहऱ्यावरचं उसनं, कृत्रिम वाटावं असं स्मितहास्य मला अतिशय केविलवाणंच वाटत राहिलं होतं!
त्यामुळंच असेल त्यांची आजची ही अनपेक्षित भेट वरवर मला काव्यगत न्याय देणारी असल्यासारखी भासली तरी माझ्यासाठी त्याक्षणी मात्र ती फारशी आनंददायी नव्हती. सगळे दिवस सारखे नसतात हे आपल्या सर्वांच्याच बाबतीतलं सत्य त्यांच्या बाबतीत मात्र अतिशय बोचरेपणानं सत्यात उतरलेलं असल्याची माझ्या मनातली त्याक्षणीची भावना पुढं कितीतरी दिवस माझ्या मनात रेंगाळत राहिलेली होती!!
माझ्या पुण्यातल्या त्या अल्पकाळातील असंख्य आठवणींपैकी ही आठवण जशी मनात घर करून राहिलीय तशाच इतरही अनेक आठवणी मला नेमक्या वास्तवाचं भान देत माझ्या विचारांना नेमकी दिशा देणाऱ्या ठरलेल्या आहेत..!!
क्रमश:… (प्रत्येक गुरूवारी)
©️ अरविंद लिमये
सांगली (९८२३७३८२८८)
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ.उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ.मंजुषा मुळे/सौ.गौरी गाडेकर≈
