श्री संभाजी बबन गायके
इंद्रधनुष्य
☆ “आठ हजार आठशे नव्वद दिवसांची प्रतीक्षा !” भाग – १ ☆ श्री संभाजी बबन गायके ☆
भारतीय सेना… जिंदगी के साथ भी… जिंदगी के बाद भी!
(आणि लेकाच्या आठवणीत हे दोन म्हातारे डोंगर आयुष्याचा सूर्यास्त होण्याची वाट पाहू लागले! लष्करी पार्श्वभूमी असल्याने जोसेफ साहेबांचे वडील तरी काहीसे खंबीर होते… मात्र आईची तगमग सुरूच होती..! )
इथून पुढे – –
पंचवीस वर्षांचा काल उलटला आणि इंडियन मिलिटरी अकादमीच्या क्र. ८८-नियमित अभ्यासक्रम-७१व्या तुकडीचा रौप्यमहोत्सव साजरा करण्याची कल्पना काही माजी अधिका-यांच्या मनात आली. कर्नल सजन मोईद्दीन आणि दिवंगत जोसेफ साहेबांच्या सोबत एन. डी. ए. मध्ये आणि पुढे इंडियन मिलिटरी अकादमी डेहराडून येथे प्रशिक्षण घेतलेल्या सैनिकी-अधिका-यांनी त्यांच्या तुकडीचा रौप्य महोत्सव २४ जून, २०१६ रोजी साजरा करण्याचा कार्यक्रम आखला.
निवृत्त अधिकारी, जवान यांच्या घरी संपर्क साधण्यात आला. एक देखणा कार्यक्रम आयोजित केला… अगदी परदेशातूनही सैनिक-कुटुंबे आली होती. या तुकडीतील १९ अधिकारी देशसेवेत हौतात्म्य प्राप्त करते झाले होते… या १९ अधिका-यांची त्या यादी विक्रम गिल साहेबांनी तयार केली… त्यात जोसेफ साहेबांचे नाव अग्रस्थानी होते. सर्व हुतात्म्यांचे स्मरण करण्यात आले… उपस्थित सर्वांना स्मृतीचिन्हे देण्यात आली… पण या नातेवाईक लोकांत E. जोसेफ साहेबांचे कुणी नव्हते…! कारण त्यांच्याशी संपर्कच होऊ शकला नाही. त्यांच्या पत्त्यावर पाठवलेली सर्व पत्रं माघारी आली होती. आणि संपर्क जरी झाला असता तरी केरळमधून नागालँड मध्ये पोहोचायचे तर खर्च, प्रवास व्यवस्था… कितीतरी समस्या आल्याच असत्या आणि एकतर एवढे दूरचे अंतर! पण कार्यक्रमात काही अधिका-यांच्या मनात एक शल्य निश्चित होतं… जोसेफ साहेब असते तर? किमान त्यांचे आई-वडील तरी आज इथं पाहिजे होते!
समारंभास उपस्थित राहू न शकलेल्या कुटुंबियांना स्मृतीचिन्हे त्यांच्या घरी नेऊन देण्याची व्यवस्था करण्यात आली. दक्षिणेत कर्तव्यावर असलेल्या एका केरळी अधिका-यावर जोसेफ कुटुंबियांचा शोध घेण्याची जबाबदारी देण्यात आली. त्यांनी खूप नेटाने शोध घेत दोन महिन्यांनी केरळ मधल्या ग्रामीण भागात जाऊन जीवन कंठणा-या निवृत्त सुभेदार मेजर जोसेफ साहेब यांच्या घराचा शोध लावला… आपल्या लेकाच्या नावाचे स्मृतिचिन्ह पाहून जोसेफ साहेब आणि त्यांच्या पत्नीला अश्रू अनावर झाले… आणि बोलण्याच्या ओघात सौ. जोसेफ म्हणाल्या… ”माझ्या लाडक्या लेकाचा चेहराही मला शेवटचा पाहता आला नाही! त्याच्या कबरीवर फुलं वाहून मला त्याला श्रद्धांजली वाहायची होती… आणि त्याचे आभार मानायचे होते! देवाने मला इतका शूर मुलगा दिला… त्याचा अभिमान आहे मला! … पण तो इतक्या दूर आहे त्याच्या कबरीत विसावलेला… माझ्या जीवनाची संध्याकाळ नजीक आली आहे… बहुदा त्याची आणि माझी भेट देवाच्या घरीच होणार आता… ” आणि पुढे अश्रूंचा महासागर लोटला… सायंरेषा अधिकाधिक गडद होत गेल्या!
स्मृतिचिन्ह घेऊन गेलेला अधिकारी एका निश्चयाने परतला. सर्व माजी अधिकारी एकत्र बसले… आणि त्यांनी निश्चय केला… आपल्या मित्राला त्याच्या आईकडे पाठवायचेच! आणि सुरु झाला एका शूर मुलाच्या देहाच्या अवशेषांचा त्याच्या आईपर्यंतचा प्रवास!
जोसेफ साहेबांच्या कबरीचा शोध घेणे हे मोठे जिकीरीचे काम होते. लष्करी परिसरात अंत्यविधी झाला होता… तरीही ही जागा तशी विस्मरणात गेली होती. पण कागदपत्रे आणि इतर बाबी तपासल्या असता कोहिमा मध्ये चाकाबामा येथे एकूण सहा कबरी सापडल्या… चार मुस्लीम अधिका-यांच्या तर दोन ख्रिस्ती अधिका-यांच्या. त्यातील जोसेफ साहेबांची कबर शोधण्यात आली… मित्रांना त्यांचा मित्र पुन्हा गवसला होता.!
हुतात्मा जोसेफ साहेब एन. डी. ए. खडकवासला च्या ७८व्या तुकडीचे विद्यार्थी. त्यांचे सहपाठी पुढे नौदल, वायुदल आणि पायदळात अधिकारी झाले होते… त्यातले बहुतांश आता सेवानिवृत्त झालेले होते. या सर्वांशी संपर्क साधला गेला. आणि काही वेळात मोठी रक्कम जमा झाली.
कर्नल अतुल सालुखे साहेबांनी वायूसेनेतून निवृत्त झालेल्या आणि त्यावेळी इंडिगो विमान कंपनीत वैमानिक असलेल्या कॅप्टन मनोज कुमार यांच्या कानांवर एक गोष्ट घातली… त्यांच्या पुढाकाराने इंडिगो विमान कंपनीने जोसेफ साहेबांच्या कुटुंबियांची आणि जोसेफ साहेबांच्या अवशेषांसाठी विनामूल्य प्रवास व्यवस्था करून दिली. वाटेतील प्रवास, निवास आणि भोजन व्यवस्था संबंधीत ठिकाणच्या लष्करी केंद्रामधील सैनिक, अधिका-यांनी मोठ्या विनयाने आणि बंधू भावनेने करून दिली.
या दरम्यान सर्व सैनिकी अधिकाऱ्यांनी सूत्रे हलवली होती… आणि न भूतो असा निर्णय घेण्यात आला… भारतीय सैन्यातील अत्यंत वरिष्ठ अधिका-यांनी एका अत्यंत भावनिक निर्णयाला संपूर्ण पाठिंबा दिला… जोसेफ साहेबांना त्यांच्या घरी पाठवण्याचा… लष्करी इतमामात! सर्व कागदपत्रे, परवानग्या मिळवण्यात आल्या. ११ ऑक्टोबर, २०१६… जोसेफ कुटुंबीय कोहिमा येथे पोहोचले… जड पावलांनी त्या सर्वांनी दफनभूमीत प्रवेश केला… आईच्या अश्रूंनी कबरीवरची माती ओलीचिंब झाली… तिथल्या गवतावर उगवलेली नाजूक फुलं कावरीबावरी झाली!
कबर विधीवत उकरण्यात आली… प्रार्थना सुरु होत्या… साहेबांचे अवशेष मोठ्या सन्मानाने गोळा करण्यात आले… एका स्वतंत्र शवपेटीत बंदिस्त करण्यात आले… त्यावर राष्ट्रध्वज पांघरला गेला… सलामी झाली… बिगुल वाजला… एक सैनिक अधिकारी आपल्या आईच्या घरी निघाला… १३ ऑक्टोबर, २०१६ रोजी कोची विमानतळावर जोसेफ साहेबांचे पार्थिव पोहोचले… स्थानिक पोलिस, लष्करी अधिका-यांनी पुष्पचक्रे वाहिली… मिरवणूक निघाली… कंजारीमोत्तम इथल्या ख्रिस्ती दफनभूमीत खास व्यवस्था केली गेली होती… कबर तयार होती… १४ ऑक्टोबर रोजी विशेष प्रार्थना सभा आयोजित करून होली क्रॉस चर्च येथे भारतमातेचे सुपुत्र हुतात्मा सेकंड लेफ्टनंट ई. टी. जोसेफ साहेब यांना कायमचा निरोप देण्यात आला! आठ हजार आठशे नव्वद दिवसांनी पोरगं आईकडे परतले होते… आता आई थ्रीसिएम्मा रोज तिच्या लाडक्या लेकाच्या कबरीवर फुलं वाहायला जाऊ शकणार होती… जोसेफ साहेबांच्या मित्रांनी अत्यंत निकराने प्रयत्न करून हेही ऑपरेशन यशस्वी करून दाखवले होते! प्रशिक्षण आणि सैन्यसेवेमध्ये जीवाला जीव देणा-या अधिका-यांनी आपल्या साथीदाराची साथ अखेरपर्यंत सोडली नाही… जय हिंद… जय हिंद की सेना!
(सैनिकांचा इतिहास जिवंत रहावा यासाठी कार्यरत असणा-या उमाताई कुळकर्णी यांच्या पोस्टवरून हा लेख लिहिण्याची प्रेरणा मिळाली.
– समाप्त –
© श्री संभाजी बबन गायके
पुणे
9881298260
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
