हिन्दी साहित्य – मनन चिंतन ☆ संजय दृष्टि – एकात्मता के वैदिक अनुबंध : संदर्भ- उत्सव, मेला और तीर्थयात्रा भाग – 18 ☆ श्री संजय भारद्वाज ☆

श्री संजय भारद्वाज

(श्री संजय भारद्वाज जी – एक गंभीर व्यक्तित्व । जितना गहन अध्ययन उतना ही  गंभीर लेखन।  शब्दशिल्प इतना अद्भुत कि उनका पठन ही शब्दों – वाक्यों का आत्मसात हो जाना है।साहित्य उतना ही गंभीर है जितना उनका चिंतन और उतना ही उनका स्वभाव। संभवतः ये सभी शब्द आपस में संयोग रखते हैं  और जीवन के अनुभव हमारे व्यक्तित्व पर अमिट छाप छोड़ जाते हैं।  हम आपको प्रति रविवार उनके साप्ताहिक स्तम्भ – संजय उवाच शीर्षक  के अंतर्गत उनकी चुनिन्दा रचनाएँ आप तक  पहुँचा रहे हैं। सप्ताह के अन्य दिवसों पर आप उनके मनन चिंतन को  संजय दृष्टि के अंतर्गत पढ़ सकते हैं। ) 

प्रत्येक बुधवार और रविवार के सिवा प्रतिदिन श्री संजय भारद्वाज जी के विचारणीय आलेख एकात्मता के वैदिक अनुबंध : संदर्भ – उत्सव, मेला और तीर्थयात्रा   श्रृंखलाबद्ध देने का मानस है। कृपया आत्मसात कीजिये। 

? संजय दृष्टि – एकात्मता के वैदिक अनुबंध : संदर्भ- उत्सव, मेला और तीर्थयात्रा भाग – 18 ??

श्रद्धाभाव के साथ मनाई जाती है। वटपूर्णिमा अथवा वटसावित्री को वटवृक्ष को मन्नत के धागे बाँधकर चिरायु कर दिया जाता है। पीपल, आँवला को पूजकर प्रदान की जाती पवित्रता 24 बाय7 ऑक्सीजन का स्रोत बनती है। वटपूर्णिमा का एक आयाम लेखक की इस कविता में देखिये,

लपेटा जा रहा है

कच्चा सूत

विशाल बरगद

के चारों ओर,

आयु बढ़ाने की

मनौती से बनी

यह रक्षापंक्ति

अपनी सदाहरी

सफलता की गाथा

सप्रमाण कहती आई है,

कच्चे धागों से बनी

सुहागिन वैक्सिन

अनंतकाल से

बरगदों को

चिरंजीव रखती आई है!

इसी भाँति तुलसी विवाह प्रकृति में चराचर की एकात्मता का उत्कृष्ट उदाहरण है।

योग दिवस ‘सर्वे संतु निरामया’ की चैतन्य प्रतीति है। गुरु पूर्णिमा आषाढ़ मास की पूर्णिमा को मनाई जाती है। इसे आदिगुरु महर्षि वेदव्यास की जयंती के रूप में मनाया जाता है। अपने गुरु, मार्गदर्शक, शिक्षक को ईश्वर का स्थान देने का साहस केवल वैदिक संस्कृति ही कर सकती है।

 

गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुः गुरुर्देवो महेश्वरः,

गुरुः साक्षात्‌ परब्रह्म तस्मै श्री गुरवे नमः॥

कबीर ने गुरु को ईश्वर से भी उच्च स्थान दिया।

गुरु गोविन्द दोऊ खड़े , काके लागू पाय|

बलिहारी गुरु आपने , गोविन्द दियो बताय||

ये सब प्रतिनिधि रूप से कुछ त्योहारों का वर्णन किया है। किसी छोटे आदिवासी टोले से लेकर बड़े समुदाय तक हरेक के अपने पर्व हैं। हरेक एकात्मता और सामासिकता का जाज्वल्यमान प्रतीक है।

क्रमश: ….

©  संजय भारद्वाज

अध्यक्ष– हिंदी आंदोलन परिवार ☆ सदस्य– हिंदी अध्ययन मंडल, पुणे विश्वविद्यालय ☆ संपादक– हम लोग ☆ पूर्व सदस्य– महाराष्ट्र राज्य हिंदी साहित्य अकादमी ☆ ट्रस्टी- जाणीव, ए होम फॉर सीनियर सिटिजन्स ☆

मोबाइल– 9890122603

संजयउवाच@डाटामेल.भारत

writersanjay@gmail.com

≈ संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडल (हिन्दी) – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’/श्री जय प्रकाश पाण्डेय ≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – कवितेचा उत्सव ☆ ध्यास असू दे नंदनवन पण… ☆ श्री हरिश्चंद्र कोठावदे ☆

श्री हरिश्चंद्र कोठावदे

? कवितेचा उत्सव ?

☆ ध्यास असू दे नंदनवन पण… ☆ श्री हरिश्चंद्र कोठावदे ☆ 

(वृत्त: वनहरिणी) – मात्रा :८+८+८+८

ध्यास असू दे नंदनवन पण  परसामधली बाग फुलू दे

नित्य नभाशी संभाषण पण  घरट्याशी संवाद असू दे !

 

स्वप्नीच्या त्या गंतव्याची   दे  पांथस्था कोण हमी रे

वळणे वळणे तीर्थस्थाने   तीर्थाटन तव धन्य होवु दे !

 

विझून जाते अंतरज्योती   गोठुन जाती झरे आतले

मूर्तिमंत हे मरण टाळण्या  एक निखारा उरी जळू दे !

 

रणांगणी ह्या जखमी जो तो  कुणि घालावे कोणा टाके

ही तर गंगा रक्ताश्रूंची  ओंजळ तुझीहि विलिन होवु दे !

 

बरीच पडझड तटबंदीची   किती गनीम नि कितीक हल्ले…

तुझ्या गढीवर पण जिवनाचा  ध्वज डौलाने नित फडकू दे !

 

© श्री हरिश्चंद्र कोठावदे

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

 

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – कवितेचा उत्सव ☆ साप्ताहिक स्तम्भ – हे शब्द अंतरीचे # 70 ☆ सर्वात मोठं विद्यापीठ… ☆ महंत कवी राज शास्त्री ☆

महंत कवी राज शास्त्री

? साप्ताहिक स्तम्भ – हे शब्द अंतरीचे # 70 ? 

☆ सर्वात मोठं विद्यापीठ… ☆

नखे काढता सहज

बालपण लीलया आठवलं

शिकवण मिळाली कधी

तिला मी पुन्हा अभ्यासलं…०१

 

आई सांगायची बाळा

नखे विषारी असतात

तांदूळ समजून चिमण्या

चिमण्या त्यास खातात…०२

 

चिमण्यांनी त्यास खाता

चिमण्या हकनाक मरतात

अबोल बिचाऱ्या चिमण्या

मुकाट्याने मरण स्वीकारतात…०३

 

सर्वात मोठं विद्यापीठ

आपली स्वतःची आई असते

शिकवण आईची निर्व्याज

त्याला कुठेच तोड नसते…०४

© कवी म.मुकुंदराज शास्त्री उपाख्य कवी राज शास्त्री.

श्री पंचकृष्ण आश्रम चिंचभुवन, वर्धा रोड नागपूर – 440005

मोबाईल ~9405403117, ~8390345500

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – कवितेचा उत्सव ☆ भास आभास ☆ सौ. शुभदा भा. कुलकर्णी (विभावरी) ☆

? कवितेचा उत्सव ?

☆ भास आभास ☆ सौ. शुभदा भा. कुलकर्णी (विभावरी) ☆

    कुठे तुझा भास होई,

     आभासाच्या सावलीला..

     अन् येतो तुझा आठव,

     डोळ्यांमधल्या पाण्याला..?

 

      कधी मला ऐकू येई,

       तुझ्या पावलांचा श्वास…

        त्या सुखद लयीवर,

        जीवा लागे तुझा ध्यास..?

 

        तेवढेच आहे आतां,

        अंतरात समाधान…

        भिरभिरले आयुष्य

        क्षणं सारे दिशाहीन…??

 

        परि नको गुंतू आतां.,

        जिथं-तिथं माझ्यासाठी…

        पुसले मी डोळे जरा,

         केवळ रे….तुझ्यासाठी…?

 

         स्वप्नं असो वा सत्याच्या,

         शोधीत जाईन वाटा..

         हरवल्या या मनाच्या,

          लयीत येतील लाटा….?

 

          तुझ्या-माझ्या स्वप्नातली,

          येईल रम्य पहाट…

          का तुझ्याच मनातली

          ही हवीहवीशी वाट…?

 

          अर्थ देते जगण्याला,

          शब्दांच्या गुंफुनी माळा…

          अन् तुझा-माझा सूर

          कवितेतल्या ओळींना…

         कवितेतल्या ओळींला..?

 

©  शुभदा भा.कुलकर्णी

(विभावरी) पुणे.

   मो.९५९५५५७९०८ 

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – कवितेचा उत्सव ☆ गावचे शहाणपण ☆ श्री उदय गोपीनाथ पोवळे ☆

श्री उदय गोपीनाथ पोवळे

? कवितेचा उत्सव ?

☆ गावचे शहाणपण ☆ श्री उदय गोपीनाथ पोवळे ☆

गावात होतो तेंव्हा खरी मजा होती

अडाणी होतो पण……

शहाणपणाची झाक होती

 

सर्दी खोकला झाला की आले तुळशीचा काढा असायचा

पोट दुखलं की ओवा चावायला मिळायचा

ताप आला की कपाळावर पाण्याची पट्टी असायची

जखमेवर बिब्ब्याच्या चटक्याची पुष्टी व्हायची

व्हिटॅमिन सी व्हिटॅमिन डी ची कमतरता नव्हती

लिंबू, ऊना द्वारे त्याची मुबलकता होती

नको त्या टेस्ट आणि नको ते डॉक्टर

आजीचा बटवाच असे सगळ्याचे उत्तर

गावात होतो तेंव्हा खरी मजा होती

अडाणी होतो पण……

शहाणपणाची झाक होती

 

मोकळ्या ऎसपैस जागेत एकत्र नांदत होते

दीड दोन एकरात सगळ्यांचे भागत होते

न्याहरीला दूध भाकरी दुपारी ठेचा भाकरी

रात्रीला फक्कड डाळ भाताचा बेत असे

ना टीव्ही ना वेब सिरीज, ना बातम्या ना सास बहू

मोकळ्या अंगणात गप्पांचा फड बसे

भांडणे व्हायची ….. हेवेदावे असायचे…..

पण विषय गावाच्या वेशीबाहेर जात नसायचे

गावात होतो तेंव्हा खरी मजा होती

अडाणी होतो पण……

शहाणपणाची झाक होती

 

गावात वाद भांडण चव्हाट्यावर येत असत

रात्री मंदिरात गाव पंच मिटवत बसत

ना पोलिसांची भीती ना लाचेची गरज

ना मानहानीचा दावा ना कोर्टाचा धावा

सलोख्याने एकत्र नांदून गावकी सांभाळायचे

एकाद्या गावजेवणाला सगळे मदतीला यायचे

पाहुण्यांचा पाहुणचार अक्खा गाव करत असे

नवरीला निरोप द्यायला गाव वेशीवर जमत असे

गावात होतो तेंव्हा खरी मजा होती

अडाणी होतो पण……

शहाणपणाची झाक होती

 

गावाला असताना शहराची आस लागायची

सप्तरंगी इंद्रधनुषी स्वप्न पडायची

काऊ चिऊ सारखी छोटी घरटी वसायची

हम दो हमारे दो ची चौकट बसायची

एटीकेट्स मॅनर्सच्या बंदिवासात वावरायचे

सुशिक्षितचे कपाळावर लेबल असायचे

ढोंगी फसव्या दुनियेत वावरायला लागायचे

चेहऱ्यावर खोटेपणाचे मुखवटे चढायचे

चकव्यागत शहरात घुसमटत रहायचे

गाव परतीचे रस्तेच हरवले जायचे

आणि परत एकदा वाटू लागले ………

गावात होतो तेंव्हाच खरी मजा होती

अडाणी होतो पण……

शहाणपणाची झाक होती

 

© श्री उदय गोपीनाथ पोवळे

ठाणे

२३ – ०१ – २०२२

मोबा. ९८९२९५७००५ 

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – चित्रकाव्य ☆ अंतर्बोल ☆ सुश्री उषा जनार्दन ढगे ☆

सुश्री उषा जनार्दन ढगे

?️?  चित्रकाव्य  ?️?

☆ ? अंतर्बोल  ? ☆ सुश्री उषा जनार्दन ढगे ☆ 

फांदीवरी येऊनी बैसली

यौवना ही अशी एकांती

चलबिचल चाले अंतरात

मनी विचार दाटूनी येती..

वाटे तिजसी कुणीच नसावे

आज माझ्या अवतीभवती

गहिरे अंतर्बोल ह्रदयातले

पुस्तकामधूनही डोकाविती..

धुंदमंद मोकळ्या हवेत

निसर्गाचिया सान्निध्यात

अस्फुटसे बोल अंतरीचे

गूज-गुपीत राखी मनांत..

बंधही होती तरलशिथिल

हरपले जगताचेही भान

स्मरविव्हळ त्या शब्दांनी

झूलती बोल गाती आत्मगान..!

चित्र साभार – सुश्री उषा जनार्दन ढगे 

© सुश्री उषा जनार्दन ढगे

 

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – कवितेचा उत्सव ☆ काळोखाची कूस ☆ श्रीमती उज्ज्वला केळकर ☆

श्रीमती उज्ज्वला केळकर

? कवितेचा उत्सव ?

☆ काळोखाची कूस ☆ श्रीमती उज्ज्वला केळकर ☆

आता अंधार्‍या वाटेवर चालताना

जुन्या आठवणींच्या सुखद स्मृती मागे-पुढे येताहेत

दिवली होऊन….

आईचा पदर धरून घरभर फिरणारी मी

शाळेत  गेल्यावर

घरच विसरणारी मी

गाण्याच्या स्पर्धेत सुवर्ण चषक घेऊन

घरी आलेली मी….

आणि कौतुकाच्या डोळ्यांनी ओवाळणारी आई …..

आणि चषक घेऊन घरभर नाचणारी मी

 

तुझ्या बाहुवर, अवघं विश्व विसरून

नि:शंकतेने झुलणारी मी

आणि आश्वस्त करणारे तुझे बलदंड बाहू …..

नि आश्वस्त होणारे मी ……….

 

बाळाची चाहूल लागल्यावर

विस्मित, आनंदित मी ……

बाळाला मांडीवर घेऊन दूध पाजताना

स्वर्गसुख म्हणतात ते हेच, असं म्हणत

प्रत्येक क्षण असासून जगणारी मी ….

 

 बाळाचं तरुण होणं कधी कसं घडलं

 कळलंच नाही……

मग त्याच्यावर भाळून घरी आलेली राजकन्या ,

माझी बाळी कधी झाली, कळलंच नाही…..

 

मग त्यांचा अंकूर, तजेलदार, टवटवीत, गबदूल

गडबड्या, बडबड्या, धडपड्या

मांडीवर लोळत

आजी गोष्ट…  आजी गोष्ट…

चा लकडा लावणारा…..आणि त्यांना  गोष्ट सांगताना 

पन्हा एकदा आईपण अनुभवणारी मी …..

 

सांजवेळी बागेतल्या झोपाळ्यावर बसून

 उतरती ऊन्ह पाहत,

 जुन्या कडू-गोड आठवणींची उजळणी करत,

  तृप्त, कृतार्थ जीवन जगल्याचा

  आनंद जागवते आहे   

  या क्षणी 

समोरून जाणारी ती अंधारी वाट

खुणावते आहे ‘चल लवकर’

म्हणते आहे.

मी त्यावरून चालते आहे.

मी पुढे पुढे जाते आहे…..

माझ्या सुखद स्मृती

मला साथ करताहेत.

कदाचित काळोखाची कूससुद्धा

इतकीच सुंदर, सुरम्य असेल.

 

© श्रीमती उज्ज्वला केळकर

संपर्क – 176/2 ‘गायत्री’, प्लॉट नं 12, वसंत साखर कामगार भवन जवळ, सांगली 416416 मो.-  9403310170

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – साप्ताहिक स्तम्भ ☆ रंजना जी यांचे साहित्य # 90 – रेशीमगाठी ☆ श्रीमती रंजना मधुकरराव लसणे ☆

श्रीमती रंजना मधुकरराव लसणे 

? कवितेचा उत्सव ?

☆ रंजना जी यांचे साहित्य # 90 – रेशीमगाठी ☆

प्रेमाचे सार

जीवनास आधार

रेशीमगाठी
☆

दैवाचे देणे

प्रेम पाशाचे लेणे

रेशीमगाठी

☆

अंतरी गूढ

मना लागते ओढ

रेशीमगाठी

☆

मन मोहिनी

प्रित फुले जीवनी

रेशीमगाठी

☆

लाभो जीवनी

ही प्रेम संजीवनी

रेशीमगाठ

☆

©  रंजना मधुकर लसणे

आखाडा बाळापूर, जिल्हा हिंगोली

9960128105

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – कवितेचा उत्सव ☆ हुकूमत वेळेची ☆ सौ.ज्योत्स्ना तानवडे ☆

सौ.ज्योत्स्ना तानवडे

? कवितेचा उत्सव ?

☆ हुकुमत वेळेची ☆ सौ.ज्योत्स्ना तानवडे ☆ 

जन्म मृत्यूची वेळ

असते विधात्याच्या हाती

प्रत्येक गोष्टीची एक वेळ

ठरवत असते नियती ||

 

काळवेळेचे भान ठेवत

वेळ पाळत जावे

वेळेआधी अन वेळेनंतर

काही मिळत नाही हे उमजावे ||

 

वेळ फार महत्वाची

क्षणक्षण मोलाचा असतो

अचानकपणे एक क्षण

आयुष्याला कलाटणी देतो ||

 

गेलेली वेळ कधीच

परतून पुन्हा येत नाही

आयुष्याचा नियम मोलाचा

वेळे इतके काही मौल्यवान नाही  ||

 

वेळ हसवते वेळ रडवते

वेळेमुळे दु:खाला विसर पडतो

प्रत्येक जण कुणीही असो

वेळेचा मात्र गुलाम असतो ||

 

© सौ.ज्योत्स्ना तानवडे

वारजे, पुणे.५८

 

≈ संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे ≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – कविता ☆ साप्ताहिक स्तम्भ # 114 – धुंद झाले मन माझे ☆ कविराज विजय यशवंत सातपुते ☆

कविराज विजय यशवंत सातपुते

? साप्ताहिक स्तम्भ # 114 – विजय साहित्य ?

☆ धुंद झाले मन माझे ☆ कविराज विजय यशवंत सातपुते ☆

धुंद झाले मन माझे

शब्द रंगी रंगताना

आठवांचा मोतीहार

काळजात गुंफताना…….॥१॥

 

धुंद झाले मन माझे

तुझें मन ‌वाचताना

प्रेमप्रिती राग लोभ

अंतरंगी नाचताना……..॥२॥

 

धुंद झाले मन माझे

हात हातात घेताना

भेट हळव्या क्षणांची

प्रेम पाखरू होताना……..॥३॥

 

धुंद झाले मन माझे

तुझ्या मनी नांदताना

सुख दुःख समाधान

अंतरात रांगताना……….॥४॥

 

धुंद झाले मन माझे

तुला माझी म्हणताना

भावरंग अंगकांती

काव्यरंगी माळताना……॥५॥

 

© कविराज विजय यशवंत सातपुते 

सहकारनगर नंबर दोन, दशभुजा गणपती रोड, पुणे.  411 009.

मोबाईल  9371319798.

≈ संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे ≈

Please share your Post !

Shares