श्री अरविंद लिमये
विविधा
☆ तो आणि मी…! – भाग ७४ ☆ श्री अरविंद लिमये ☆
(पूर्वसूत्र- अचानक झालेली ती डी. जी. एम् साहेबांची अनपेक्षित भेट ‘ सगळेच दिवस सारखे नसतात’ हे आपल्या सर्वांच्याच बाबतीतले सत्य त्यांच्याबाबतीत अतिशय बोचरेपणानं सत्यात उतरलेलं असल्याची भावना निर्माण करणारी ठरली, जी पुढे कितीतरी दिवस माझ्या मनात रेंगाळत राहिलेली होती!
माझ्या पुण्यातल्या त्या अल्पकाळातील असंख्य आठवणींपैकी अशा इतरही अनेक आठवणी मला नेमक्या वास्तव्याचं भान देत माझ्या विचारांना योग्य दिशा देणाऱ्या ठरलेल्या आहेत! )
या घटनेनंतर लगेचच आलेला एक अनुभव, माझी कसोटी पहाणारा आणि अखेर मला चटका लावून जाणाराही ठरला होता. त्या सगळ्याची सुरूवातही माझं तिथलं नवखेपण संपण्यापूर्वीच झाली होती. बँकिंग करिअरमधील त्यापूर्वीचा जवळजवळ तीस वर्षांचा माझा कार्यकाळ फिल्डलेव्हललाच व्यतित झालेला होता. अॅडमिनिस्ट्रेटीव्ह आॅफिसमधे आणि तेही या अधिकारपदावर काम करण्याचा हा माझा पहिलाच अनुभव. तोवर प्रत्येक प्रमोशननंतरची माझी पोस्टिंग्ज माझ्या नवीन ग्रेडनुसारच्या मोठ्या ब्रॅंचेस् ना ‘ब्रॅंच मॅनेजर’ म्हणून झालेली. प्रत्येकवेळी सर्वसाधारण कामाचं स्वरूप तेच असलं तरी प्रत्येक ब्रँचची पार्श्वभूमी, प्रश्न, ब्रॅंचमधील स्टाफ-मेंबर्स आणि ग्राहक यामधे जाणवण्याइतकं वैविध्य असे. कधी सुसह्य तर कधी प्रत्येक क्षणी परीक्षा पहाणारं! त्यामुळे त्या त्या ब्रँचमधील वातावरणात मिसळून, अत्यल्प काळात त्याचाच एक भाग बनून कोणतीही अवास्तव तडजोड न करता सर्वांचं समाधान होईल असे रिझल्ट्स् देणं म्हणजे तारेवरची कसरतच असे.
उजाडणारा प्रत्येक दिवस ‘आज पुढं काय वाढून ठेवलं असेल’ ही विवंचना घेऊनच उगवायचा. या पार्श्वभूमीवर आमचं ‘रिजनल आॅफिस’ जे आमच्या ब्रॅंचेसचे वरिष्ठ-कार्यालय असे त्यांचा सर्व ब्रॅंचेस वर असणारा अंकुश आणि त्यांचे अधिकार याचे फिल्डवर्कर्सच्या मनावर अर्थातच एक वेगळं दडपण असायचेच. सर्वसाधारणपणे सर्वच ब्रॅंचमॅनेजर्सना तिथे काम करणाऱ्या अधिकारीवर्गाबद्दल अर्थातच हेवाच वाटायचा. रिजनल आॅफिस किंवा त्यावरील झोनल किंवा सेंट्रल आॅफिसमधे काम करण्यासारखं सुख ब्रॅचलेव्हलला काम करण्यात कुठून असायला? ‘ असंच वाटे. ‘.. तिथे ना कधी दिवसभराची ग्राहकांची सततची वर्दळ, ना कॅशची जबाबदारी, ना कामांची दडपणं.. सगळं कसं शांत आणि सुरळीत.. ‘ असा आमचा समज दृढ झालेला.
या पार्श्वभूमीवर माझं झोनल ऑफिसला झालेलं हे पोस्टिंग म्हणजे माझ्यासाठी अॅडमिनिस्ट्रेटिव्ह ऑफिसला काम करायचा आयुष्यात प्रथमच मिळत असलेला नवा अनुभव होता. माझ्याप्रमाणेच आमचे डी. जी. एम् श्री. वखरे साहेब आणि त्यांच्या सोबतचे इतर दोन नवीन प्रमोटीज् यांचाही माझ्यासारखा हा पहिलाच अनुभव असल्याने आम्हा सर्वांच्याच पाट्या नवीन जबाबदारी स्वीकारताना कोऱ्याच होत्या!
या पार्श्वभूमीवर इथलं रुटीन सुरू झाल्यानंतरचा माझा अनुभव मनातला तो दृढ समज पुसून टाकणारा होता. इथं येऊन आठ एक दिवसच झाले असतील. त्यादिवशी मी मस्टरवर सही करून केबिनमधे जाताच ड्राॅवर उघडून डायरी घेऊन नेहमीप्रमाणे त्या दिवशी करायच्या कामांच्या नोंदींवरून नजर फिरवू लागलो तेवढ्यांत इंटरकॉमची रिंग वाजली. डी. जी. एम्. साहेबांनी मला तातडीने त्यांच्या केबिनमधे बोलावलेलं होतं.
मी जाण्यापूर्वीच माझ्याबरोबरचे इतर दोघे चीफ मॅनेजर्सही आधीच तिथे येऊन बसले होते. त्या तिघांचेही चेहरे कांहीसे गंभीर होते.
“मिस्टर लिमये, पी. अॅण्ड डी. डिपार्टमेंटमधील ‘लाॅंग पेंडिंग मॅटर्स’ ची पूर्ण माहिती घेऊन त्याची नोट तयार करून घ्या. सर्व पॅरामीटर्सवरील नुकत्याच संपलेल्या वर्षातला परफाॅर्मन्स आणि प्रेझेंट पोझिशन यांचं संपूर्ण स्टॅटॅस्टीक एकदा पाहून घ्या. वुई वुईल हॅव टू फेस अवर एम्. डी. पर्सनली. ही इज एक्पेक्टेट हिअर फाॅर हिज प्रीप्लॅन्ड व्हिजीट डे आफ्टर टूमारो. ” वखरेसाहेब घाईघाईने म्हणाले. मी नेमकं काय करायचंय हे समजलं होतं पण एवढ्या कमी वेळेत कसं करायचं याचा विचार करीत मी क्षणभर घुटमळलो.
“मिसेस् जोगळेकर तुम्हाला मदत करतील. शी नोज एव्हरीथिंग” माझी अडचण त्यांनी न सांगताच ओळखली होती.
मी माझ्या केबिनमधे येऊन मिसेस् जोगळेकरांना इंटरकाॅमवरून बोलावून घेण्याचा विचार करीत माझ्या केबिनचं दार ढकललं. पाहिलं तर मिसेस् जोगळेकर तिथे आधीच येऊन माझी वाट पहात बसलेल्या होत्या.
“गुड माॅर्निंग सर” म्हणत त्या अदबीने उठून उभ्या राहिल्या.
“गुड माॅर्निंग मॅडम.. कशा आहात? .. ” मी हसत विचारलं. त्या थोड्या रिलॅक्स झाल्या.
“आता एकतर्फी आक्रमण फेस करायची तयारी सुरू आहे. ” सोबत आणलेल्या दोन मोठ्या बॉक्स फाईल्सकडे निर्देश करीत कसनुसं हसत त्या म्हणाल्या.
त्या लगेचच होत असलेल्या एम्. डी. व्हिजीटबद्दलच बोलत होत्या हे उघडच होतं!
“एकतर्फी आकमण? ” मी न समजून विचारलं.
“तर काय? अशा मीटिंगची पंधरा पंधरा दिवस आधीपासून आम्ही तयारी करायचो. आता कसाबसा आजचा एकच दिवस हातात आहे. डिटेल डिस्कशनसाठी आपल्या सर्वांचा उद्याचा अख्खा दिवस डी. जी. एम् साहेबांच्या केबिनमध्ये जाईल. आजच सगळं निपटायला हवं. ” त्या म्हणाल्या.
“म्हणजे काय करायचं? “
“एम. डीं सोबत सर्व पोर्टफोलिओजचे तीन जी. एम् सुध्दा असतील. या नव्या एम्. डी. नीही गेल्याच आठवड्यात चार्ज घेतलाय. परवा होणारी ही व्हिजिट म्हणजे आधीच्या साहेबांमुळे या झोनची विस्कटलेली घडी तातडीने पुन्हा नीट बसवण्याची युद्धपातळीवर सुरू झालेली तयारी आहे. कारण पुढे लगेचच एम्. डी ऑफिसमधे सर्व झोनलहेडस् ची हाय लेव्हल मिटींग आहे. त्याची ही पूर्वतयारीच असणाराय. सर्वजण इथे येतील ते प्रत्येक डिपार्टमेंटमेंटसमधील त्रुटींची अख्खी कुंडली घेऊनच बघालच तुम्ही. मीटिंगमधील चर्चा म्हणजे फक्त एकतर्फी आक्रमण असणाराय नक्कीच. ते कसंबसं थोपवायचा प्रयत्न करायचा एवढंच. “
मिसेस् जोगळेकर पी अॅण्ड डी डिपार्टमेंटमधे गेल्या दोन वर्षांपासून अॅसिस्टंट मॅनेजर म्हणून कार्यरत होत्या. शिवाय ऑफिसर म्हणून त्यानी पुण्याच्या रिजनल ऑफिसमधेही पूर्वी काम केलेलं होते. त्यांच्या बोलण्यातून हा अनुभव जाणवतही होता. पण इथला काहीच अनुभव नसणाऱ्या माझ्यासाठी मात्र हाकेच्या अंतरावर असणारी ही एम्. डी. मिटिंग दडपण वाढवणाराच विषय होती!
मधले दोन दिवस आम्हा सर्वांनाच श्वास घ्यायलाही फुरसत नव्हती अशी अवस्था!
ती एम्. डी. व्हिजीट आणि प्रत्येक डिपार्टमेंटची तिथं झालेली चिरफाड हा अक्षरश: अंगावर काटा आणणारा अनुभव होता. सुरूवातीच्या इंट्राॅडक्शन सेशनमधे आम्ही तिन्ही चीफ मॅनेजर्सनी इथे नुकताच चार्ज घेतल्याचे समजल्यामुळे आम्ही तसे सेफ झोनमधे होतो. कोणत्याही गंभीर बाबींबद्दल सविस्तर उत्तरं द्यायची वेळ येईल तेव्हा आमच्या डिपार्टमेंटमधील मॅनेजर्सना आत बोलावून घेतले जायचे. इतर डिपार्टमेंटसच्या तुलनेत मिसेस जोगळेकरांनी पी. अॅण्ड डी. डिपार्टमेंटची आघाडी मात्र खरोखरच हिंमतीने आणि त्यांच्या अंगभूत हजरजबाबीपणामुळे चांगली सांभाळली. तरीही एका प्रसंगात मात्र त्या निरूत्तर होऊन अस्वस्थपणे उभ्या होत्या. निमित्त झालं ते पुण्यातीलच आमच्या एका ब्रॅंचमधल्या ग्राहकाची गेल्या तीन वर्षापासून निराकरण व झालेल्या एका गंभीर तक्रारीचं! ग्राहकाच्या तक्रारीचं निवारण न होता ते घोंगडं तीन तीन वर्षं भिजत पडलेलं पाहून एम्. डी. संतापले आणि वातावरण अचानक तापलं. चांगली ग्राहकसेवा हा बँकिंग इंडस्ट्रीचा पाया भक्कमच असायलाच हवा हे अतिशय कठोरपणे बजावून “सेंट्रल आॅफिसमधे लवकरच होणाऱ्या सर्व झोनलहेडसच्या मिटींगपूर्वी या लाॅंग पेंटिंग कस्टमर कम्प्लेंटचं कोणत्याही परिस्थितीत निराकरण व्हायलाच पाहिजे” असं त्यांनी निक्षून सांगितलं.
यासारखे इतर डिपार्टमेंटमधीलही बर्निंग इश्यूज्
होतेच. याबद्दलच्या सविस्तर चर्चा म्हणजे खरोखरच प्रतिकार करताच न येणारं फायरिंगच होतं आणि त्या त्या प्रत्येकवेळी स्वत:च्या त्या ए. सी. केबिनमधेही घामाघूम झालेल्या वखरेसाहेबांना खिशातून रुमाल काढून आपला घाम टिपत असताना पहाणं आम्हा सर्वांसाठीच अतिशय क्लेशकारक होतं!
जवळजवळ तीन तास चाललेली ती एम्. डी. मीटिंग म्हणजे इतकी वर्षे मनात रूजलेला ‘ब्रॅंचेसच्या तुलनेत ऍडमिनिस्ट्रेटीव ऑफिसमधे काम करणं किती सुखाचं असतं! ‘ हा भ्रम नाहीसा होत वास्तवाची लख्ख जाणिव करून द्यायला पुरेशी होती!
मीटिंग संपताच आम्ही बाहेर आलो तरी पुढे दीड दोन तास आत वखरे साहेबांसोबत सर्व जी. एम्. आणि एम् डी. साहेबांची हाय लेव्हल टॉक्ज् सुरू होतीच. त्याची सांगता होऊन सर्व टीम मुंबईला निघून जाताच आम्हा सर्व चीफ मॅनेजर्सना वखरेसाहेबांनी केबिनमधे बोलावून घेतलं.
मी आत जाण्यापूर्वीच जोगळेकर मॅडमनाही त्यांनी ‘कंप्लेंटस् फाईल’ घेऊन आत यायला सांगितलं होतं त्यामुळे माझ्यापाठोपाठ त्याही आत आल्या.
अर्थातच हा विषय इतक्या सविस्तरपणे माझ्यापुढे प्रथमच येत होता आणि त्यातलं गांभीर्य मलाही हादरवून सोडणारं होतं.
“तुम्ही या केसची फाईल वाचून पूर्ण समजून घ्या. कांहीही करून ही तक्रार समाधानकारक रित्या चार-सहा दिवसात मागे घेतली जायला हवी यासाठी काय करावं लागेल याचा विचार करून ठेवा. आपण संध्याकाळी इतर कामं आवरली की त्यावर चर्चा करू. ” वखरेसाहेब म्हणाले.
मिसेस् जोगळेकर माझ्या पाठोपाठ माझ्या केबिनमधे आल्या. “या तक्रारदाराला प्रत्यक्ष भेटणं, चर्चा करणं, आणि सामोपचाराने त्यातून मार्ग काढणं यासाठी करायचे सगळे प्रयत्न संपलेले आहेत सर ” असं म्हणत त्या संबंधीच्या पत्रव्यवहाराची बॉक्स फाईल माझ्यासमोर ठेवून त्या खाली मान घालून बसून राहिल्या. तो क्षण माझ्यासाठी अतिशय हतबल करणाराच होता!
यापूर्वीच्या अशा प्रत्येक हतबल क्षणी ‘त्या’ची आठवण व्हायचीच आणि अतिशय अकल्पितपणे तो मदतीला धावून आल्याचा अलौकिक अनुभव मला दिलासा देऊन जायचा. ‘यावेळीही आपण प्रामाणिक प्रयत्न करायचे. ‘तो’ आहेच. ‘ हा विचार मनात आला आणि मी सावरलो.
फाईल पूर्ण वाचून झाली तेव्हा मात्र मन अंधारून गेलं होतं. समोर कणभर प्रकाशही दिसेना. यापुढं येणारा प्रत्येक क्षण माझीच नव्हे तर ‘त्या’चीही कसोटी पहाणारा होता या विचाराने निर्माण केलेली अस्वस्थता मनातल्या अंधारावर तरंगत राहिली होती…!!
क्रमश:… (प्रत्येक गुरूवारी)
©️ अरविंद लिमये
सांगली (९८२३७३८२८८)
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ.उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ.मंजुषा मुळे/सौ.गौरी गाडेकर≈
