संध्या बेडेकर
☆ “घराचे Alignment…“ ☆ संध्या बेडेकर ☆
कधी कधी घरच्या प्रमूख व्यक्तीला घराचे Alignment करणे आवश्यक असते.
आज प्रविण जरा शांतच बसले होते. या मागच्या दोन चार महिन्यांत घरात घडलेल्या गोष्टींचा, झालेल्या संवादांचा विचार करत होते.
मी जे बघतोय, ऐकतोय ती सुरुवात आहे पूढे घडणाऱ्या संभाव्य अप्रिय घटनांची. सध्या छोटे मोठे खटके उडतायेत. सध्या तरी भाषेवर सर्वांनी कंट्रोल ठेवला आहे. संवादाचे texture बरे आहे. पण एकदा का ही धुसफूस वाढली तर मर्यादा ओलांडायला वेळ लागणार नाही. आणि मग महाभारत घडायलाही वेळ लागणार नाही.
मी घरचा प्रमूख या नात्याने माझी जबाबदारी आणि कर्तव्य तटस्थपणे मला पार पाडावेच लागेल.
प्राची किंवा प्रिया, प्रथमेश आणि मला सुध्दा
What is my role in Family?? हे नेहमी लक्षात ठेवावेच लागेल.
प्रवीण स्वभावाने मिश्किल असला तरी त्याचे प्रत्येक ठिकाणी व्यवस्थीत लक्ष असते. He can read between the lines. पूढे येणाऱ्या संभाव्य समस्येचा तो अंदाज लावू शकतो. गाडी रूळावरून घसरण्यापूर्वीच त्यांचे overoiling करणे, servicing करणे जमते त्याला.
आज रविवार ची सकाळ चहा घेताना त्याने प्रथमेश आणि प्राचीला विचारले,
आज काय कार्यक्रम तुमचा??
आज जेवण घरी की बाहेर? आज दिवाळी ची shopping आहे का??
तुमचा कार्यक्रम काहीही असू दे आज संध्याकाळी मात्र तुम्ही दोघे घरात असावेत असं मला वाटतं. वेळेचे बंधन नाही, तुम्ही रात्री जेवायला असाल, तर तसं आधी सांगा म्हणजे आज दिवाळीचा विशेष बेत ठरवू.
घरातील स्वच्छता बऱ्यापैकी झालेली आहे, काही गोष्टींची राहिली आहे. ती वरून दिसत नाही पण वेळेवर स्वच्छ करणे आवश्यक आहे.
प्रिया लक्ष देऊन ऐकत होती. तिच्या अनुभवी मनाने या बोलण्याचा गूढ अर्थ ओळखला. पंचेचाळीस वर्षे संगतीचाच परिणाम होता तो.
आज प्रविण चे लेक्चर ऐकायचे आहे. हे तिने ओळखले. मधून मधून हे असं घडतच. आणि हे लेक्चर म्हणजे घरांचे Alignment असते. जबाबदारी, कर्तव्य, वागणूक, सवयी, पैशाचा अंधाधुंद वापर यावर प्रविणचे भाषण म्हणजे सर्वांना विचार करायला लावणारा एक धडा असतो. overall analysis असते ते.
हे सर्व प्रथमेश आणि प्रियाला माहीत आहे. पण प्राचीची यावर कशी प्रतिक्रिया असेल?? तिच्या साठी हे नवीन आहे. प्रिया विचारात होती.
संध्याकाळी प्रथमेश प्राची shopping करून घरी आले. आज प्रविण ने सांगितल्या प्रमाणे प्रियाने पनीर बटर मसाला, दाल फ्राय, जीरा राईस घरी केले तंदूरी रोटी, नान, व्हेज मंचुरियन बाहेरून मागविले. दिवाळीचा फराळ, गोड वस्तू भरपूर होत्याच. सर्वांच्याच आवडीचा मेन्यू होता.
प्राची खूप खुश होती. आधी shopping आणि घरी आल्यावर काहीही कष्ट न करता आवडीचे जेवण. मॅडम एकदम Happy होत्या.
प्रथमेश मात्र बाबांच्या भाषणाची वाट बघत होता.
प्राची ने विचारले,
बाबा! झाली का स्वच्छता?
बाबा म्हणाले,
अग!! नाही. थोडी व्हायची आहे. त्यात मला सगळ्यांचीच मदत हवी आहे.
अग!! प्राची घरातील कचरा निघाला ग. पण आपल्या मनातला कचरा पण वेळेवर स्वच्छ करणे आवश्यक आहे. ती स्वच्छता सगळ्यांसाठी जास्त गरजेची आहे.
या कचऱ्याचा डोंगर होण्यापूर्वीच त्यावर उपाय शोधणे गरजेचे आहे. कचरा कोणताच चांगला नाही घरातला आणि मनातला.
प्राची बाबांकडे बघतच राहिली.
बरे असो.
मला वाटतं, घरचा प्रमूख म्हणून माझे काही कर्तव्य आणि जबाबदारी आहे. मी काय सांगतोय ते नीट ऐका.
प्रिया तू पण ऐक.
आपण नंतर यावर चर्चा करू शकतो. माझ म्हणण तुम्हाला पटेलच असंही नाही.
बाबा पूढे म्हणाले,
प्रिया माझी अर्धांगिनी आहे. आजपर्यंत तिनेच घर सांभाळले. मी बाहेरच सांभाळले. आता मी तर रिटायर्ड झालो. माझी आॅफिसची जबाबदारी संपली. आता मी थोडी बहुत घरची जबाबदारी घ्यायला तयार आहे. प्रियाचे आॅफिशियल retirement as such नाहीच. याबद्दल तिचे किंवा माझे काही म्हणणेही नाहीच. परंतु कामाचे दडपण कंपल्शन नसावे. पंचेचाळीस वर्षानंतर आता थोडा निवांत वेळ मिळाला आहे. तेंव्हा तिच्या बरोबर क्वालिटी टाइम घालवावा, सकाळी फिरायला जावं, एकत्र बसून चहा प्यावा, वर्तमान पत्र वाचावे. संध्याकाळी जेष्ठ नागरिक संघाचे कार्यक्रम अटेंड करावे, सहलीला जावं, सिनेमा, नाटक बघावे असे मला वाटत. आजपर्यंत नोकरी करताना, असा निवांत वेळ मिळाला नाही. आता तिला तिच्या मनासारखं जगू द्यावं. कामाचं दडपण नसावं. तिला आराम मिळावा, हे बघणं पण माझी जबाबदारी कर्तव्य आहे. आणि तिचा अधिकारही आहे.
आमच्या पिढीच्या बहुतेक सर्वांचेच आतापर्यंत असेच आयुष्य गेले असेल.
मी फक्त आमच्या दोघांचाच विचार करतोय असं नाही. मला तुमच्या दोघांची पण काळजी आहे. तुमचे पण रोजचे आॅफिस, दगदग आम्ही बघतोच. तुमच्या वयाच्या सर्वांचीच थोड्या फार फरकाने हीच दैनंदिनी आहे /असेल.
देवाच्या दयेने आज ची पीढी आमच्या पेक्षा financially चांगल्या परिस्थितीत आहे.
कामावरून घरात वादविवाद नको, ते आपण टाळू शकतो. जसा प्राचीला वेळ मिळत नाही तसंच प्रिया ला पण आता तिला तिचा छंद जोपासायला वेळ मिळावा असं मला वाटतं. आतापर्यंत घडाळ्याच्या काट्या प्रमाणे काम करणाऱ्या प्रियाने आताही असेच वागावे अशी तिच्याकडून अपेक्षा करणे चूक आहे.
उगीच छोट्या छोट्या गोष्टींसाठी मनात कटूता यायला नको. कारण आपण चांगल्या गोष्टी पेन ड्राईव्ह मध्ये सेव्ह करतो. आणि कटूता मनात. हे बरोबर नाही. माझी आणि प्रथमेशची फरफट व्हायला नकोय.
पुरूषांना बायको आणि आई दोघांपैकी एकीची निवड करायला भाग पाडू नये. प्रिया आणि प्राची दोघीही महत्वाच्या.
हा एक मुद्दा महत्त्वाचा आहे.
मी कशाचेही स्पष्टीकरण देत नाहिये.
जसे प्रश्न पत्रिकेत MCQs
असतातत म्हणजे एका प्रश्नाचे Multiple choice options असतात. तेंव्हा चार उत्तरांपैकी एक बरोबर उत्तर निवडायचे असते.
तसेच आपले घर सुव्यवस्थित चालावे. आपण सर्वांनी शांत, आनंदी राहून जीवनाचा आनंद घ्यावा. यासाठी वेगवेगळे options आहेत. म्हणून सर्वांनी मिळून एक उत्तर शोधणे महत्वाचे आहे.
Options हे आहेत।
१. आपापली जबाबदारी समजून काम वाटून घ्यावी.
२. पूर्ण वेळ कामासाठी बाई ठेवावी. मग ती जे जसं करेल ते सहन करायची तयारी ठेवावी. तिला स्पष्ट instructions द्यावे लागतील. म्हणजे अन्न वाया जाणार नाही. अन्न वाया गेलेले प्रिया ला आवडत नाही.
खर्च फक्त तुम्हीच करावा असंही नाही. मी खर्च करायला तयार आहे.
३. आपण वेगळे राहण्याचा ही विचार करू
शकतो. आमच्या साठी मात्र हा शेवटचा पर्याय असेल. पण तुमच्या दोघांची इच्छा असेल तर आम्हाला मान्य आहे.
४. किंवा प्राचीचे आईवडील तुमच्या जवळ येऊन राहू शकतात. प्राची ला त्यांच्या सोबत जास्त मोकळीक मिळेल. अस प्राची ने बरेचदा बोलून दाखविले आहे. प्राचीला space हवी असते.
यातही आम्हाला काही प्रोब्लेम नाही.
बाबांचे विचार ऐकून प्राची बाबांकडे बघतच राहिली.
बाबा म्हणाले,
प्राची!! तुला एक महत्वाचे सांगायचे आहे. तुम्ही socializing करू नये. पार्टीला जाऊ नये. इतक्या जून्या विचारांचे आम्ही नाही. परंतु मागच्या आठवड्यातील घटना बघून आम्हाला वाईट वाटले. काळजी वाटली आणि हो रागही आला. तुझ्या ड्रिंक्स मध्ये कोणीतरी काहीतरी मिसळत आणि त्याचा तुला दुसऱ्या दिवशी पर्यंत त्रास होतो हे बरोबर नाही. ही घटना चांगली नाही. तुला याबाबतीत सतर्क, सचेत, सावधान राहणे आवश्यक आहे.
शिस्त आणि बंधन गरजेचे आहे. मला वाटतं तुझ्या आईबाबांनाही हे आवडणार नाहीच. तेंव्हा विचार कर. पुन्हा हे असं होता कामा नये.
तुम्ही दोघे आई बाबां होण्याचे स्वप्न बघत आहात, तेंव्हा आधी तुम्ही physically and mentally तयार व्हा. शिस्त पाळा.
बरे असो.
माझे बोलणे झाले आहे. सध्याची परिस्थिती बघता मला जे योग्य वाटल ते मी बोललो. तुम्ही सर्व शांत मनाने आजचा आणि भविष्याचा विचार करा. काही घाई नाही. माझ्या बरोबर फ्रिली बोला. मग निर्णय घ्या.
We both are ready for anything and everything.
आज प्रणव ने सवयी प्रमाणे सर्वांना सद्य परिस्थिती व त्यांचे भविष्यात होणारे परिणाम थोडक्यात पण परखडपणे सांगितले.
प्रथमेशला मनातल्या मनात समाधान वाटले. प्रिया ला पण अशीच काहीशी अपेक्षा होती.
प्राचीला मात्र बाबांचे हे वेगळेच रूप बघायला मिळाले.
दिवाळी च्या मुहूर्तावर बाबांनी घरातील सर्वांना एक संदेश दिला
जसे आपण धूळ, अडगळ, कचरा, जाळ्या जळमट, रद्दी, जूने कपडे सारे सारं काही आपण काढतो, त्यांची योग्य विल्हेवाट लावतो. घर स्वच्छ लखलखीत झाले की मोकळं आनंदी वाटू लागतं. घर सजवायलाही उत्साह येतो.
तसेच घराबरोबर मनही स्वच्छ कराव.
मनातील विचारांची अडगळ दूर करावी. मनात मनःशांती ची, आनंदाची ज्योत चेतवावी.
बरोबर आहे.
म्हणतात ना,
विनाकारण काळजी करणे म्हणजे आपण कधीही न घेतलेल्या कर्जावर व्याज भरण्यासाठी आहे. तेंव्हा काळजी करत बसण्यापेक्षा स्पष्ट संवाद साधणे केंव्हाही चांगलेच नाही का??
आज प्रवीणने प्रियाची बाजू मांडून आपल्या पत्नीचा ही मान राखला. ज्या घरात नवरा बायकोचा मान ठेवतो, त्या घरातील बाईचा अपमान करायची हिम्मत कोणी दाखवत नाही.
वेळेवर स्पष्ट बोलायला धाडस लागतं हे नक्की पण बोलणही गरजेचेच असते. घरातील प्रत्येकाचा मान ही असायला हवा. एखाद्या ला granted घेऊन चालत नाही. नात्यामध्ये ही मर्यादा असायलाच हवी.
प्रवीण च्या बोलल्या नंतर एक वेगळीच शांतता पसरली. प्रत्येक जण विचारात होता. शांतपणे आपल्या खोलीत निघून गेला.
आज नरकचतुर्दशीच्या दिवशी बाहेरच्या उजेडापेक्षा अंतर्मन उजळून निघाले होते.
बरोबर आहे.
आपलं कुठे चुकतंय?? हे शांतपणे सांगणार कोणी तरी आयुष्यात असले की एकतर चूका कमी होतात किंवा त्या वेळेत सुधारता येतात.
© संध्या बेडेकर
वारजे, पुणे.
7507340231
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
