मंजुषा सुनीत मुळे
☆ “काल देव पुन्हा भेटला.. ” – लेखक : श्री सुबोध गाडगीळ ☆ प्रस्तुती – मंजुषा सुनीत मुळे ☆
मी म्हटलं, “हल्ली जरा जास्तच भेटतोयस. ”
“तुझं वय बघता networking वाढवून ठेवलेलं बरं, ” तो म्हणाला.
“काहीतरीच काय! ”
“मग तूच सांग. तुमच्याकडे पन्नाशीच्या पुढे डॉक्टर, CA आणि देव या तिघांशी संबंध चांगले ठेवायला सुरुवात होते की नाही? ”
मी हसलो.
देव आज चांगल्या mood मध्ये दिसत होता.
मी सहज विचारलं, “एक सांग. माझ्या आयुष्याचा हिशोब तुझ्याकडे असतो का? ”
“असतो. ”
“सगळा? ”
“सगळा. ”
“म्हणजे मी काय कमावलं, काय खर्च केलं, कुठे गेलो, काय केलं…? ”
“नाही रे. एवढा फालतू data ठेवायला माझ्याकडे server space नाही. ”
मी चमकलो.
“मग कसला हिशोब? ”
तो काही बोलला नाही.
मीच पुढे म्हणालो, “मला वाटलं असेल काहीतरी मोठं account. पुण्य किती, पाप किती… शेवटी net balance. ”
“तुम्ही माणसं ना, मला फार कमी लेखता. मला CA समजता की चित्रगुप्ताचा junior? ”
“मग काय नोंदवतोस? ”
“उदाहरण देतो. परवा तू एका माणसाला फोन केला होतास. ”
“कुठल्या? ”
“ज्याच्याकडून तुला काही काम नव्हतं. ”
मी आठवायचा प्रयत्न केला.
“अच्छा! सहज केला होता. ”
“माझ्याकडे तो सहज नव्हता. ”
“म्हणजे? ”
“त्याचा दिवस खराब गेला होता. तुझ्या दहा मिनिटांच्या फोनने जरा बरा झाला. ”
मी काही बोललो नाही.
“आणखी एक. काही दिवसांपूर्वी घरी सगळे बसले होते आणि तुम्ही कसल्यातरी फालतू विषयावर पोट धरून हसलात. ”
“त्याचीही entry? ”
“मोठी. ”
“आणि मी केलेली महत्त्वाची कामं? ”
“कुठली? ”
“इतकी वर्षं काम केलं, व्यवसाय उभा केला, पैसे कमावले, जबाबदाऱ्या पार पाडल्या… ”
देवाने माझ्याकडे विचित्र नजरेने पाहिलं.
“त्यासाठी तुला पैसे मिळाले ना? ”
“हो. ”
“मग त्याचं credit पुन्हा माझ्याकडे कशाला मागतोयस? ”
हा मुद्दा मला आवडला नाही.
“म्हणजे achievements ना काही किंमतच नाही? ”
“आहे ना. भरपूर आहे. पण गंमत अशी आहे की तुम्ही ज्या गोष्टींचा हिशोब आयुष्यभर ठेवता, त्यांचा मला फारसा ठेवावा लागत नाही. आणि ज्या गोष्टी तुम्ही कुठेच नोंदवत नाही, त्या मला जपून ठेवाव्या लागतात. ”
आता मी शांत झालो.
“उदाहरणार्थ? ”
“तुझ्यामुळे कोणाचा अपमान टळला. कोणाला गरज असताना तू थांबलास. कोणाचं पूर्ण ऐकून घेतलंस. स्वतः बरोबर असूनही एखादा वाद वाढवला नाहीस. कुणाच्या आनंदात मनापासून आनंदी झालास. एखाद्या माणसाला त्याच्या कठीण काळात ‘मी आहे’ एवढंच सांगितलंस. ”
मी म्हणालो, “पण यापैकी बरंचसं मला स्वतःलाही आठवत नसेल. ”
“म्हणून तर मी लिहून ठेवतो! ”
त्याच्या चेहऱ्यावर पुन्हा तेच खोडकर हसू आलं.
मला अचानक एक शंका आली.
“पण मग चुका? त्या पण लिहितोस? ”
“नक्की. ”
“किती आहेत? ”
“तुला उद्या काही काम नाही ना? ”
“एवढ्या? ”
“अरे, मी देव आहे. जादूगार नाही. ”
मी हसलो.
थोड्या वेळाने विचारलं,
“मग शेवटी माझ्या खात्यात काय उरेल? ”
तो म्हणाला,
“हीच तुमची अडचण आहे. प्रत्येक नातं, प्रत्येक काम, अगदी आयुष्यसुद्धा तुम्हाला शेवटी profit की loss एवढ्यात काढायचं असतं. ”
“मग हिशोब कशासाठी? ”
देव काही क्षण शांत राहिला.
“हिशोब तुला न्यायला नाही रे. तुला कधीतरी दाखवायला. ”
“काय? ”
“तू आयुष्यभर ज्या गोष्टींना मोठं समजत होतास, त्यातल्या बऱ्याच गोष्टी किती लहान होत्या आणि ज्या क्षणांना ‘यात काय विशेष? ’ म्हणून विसरून गेलास, तेच प्रत्यक्षात किती मोठे होते. ”
तो उठून निघाला. मी मागून विचारलं,
“मग आत्तापासून काय करू? ”
त्याने मागे न बघताच उत्तर दिलं,
…. “काही वेगळं करू नकोस. नाहीतर उद्यापासून प्रत्येकाला मदत करून मनात म्हणशील — ‘देवा, entry केलीस ना? ’”
मी जोरात हसलो.
तो थोडा पुढे गेला आणि थांबला.
“फक्त एक गोष्ट कर. ”
“काय? ”
“तुझ्या आयुष्यात ज्या गोष्टींची पावती मिळत नाही, त्यांना कमी किंमत देऊ नकोस. ”
आणि तो निघून गेला.
आपल्याला पगाराची slip मिळते. Investment चं statement मिळतं. धावण्याला वेळ मिळतो. कामाला appraisal मिळतं. घराला market value मिळते. Social media वर likes मिळतात.
म्हणून त्या गोष्टी खऱ्या वाटतात.
पण आईबरोबर निवांत बसलेली दहा मिनिटं, जुन्या मित्राचा विनाकारण आलेला फोन, मुलांबरोबर झालेलं फालतू हसणं, कोणीतरी अडचणीत असताना आपण न बोलता त्याच्या बाजूला उभं राहणं, यापैकी कशाचीही receipt मिळत नाही.
त्यामुळे बहुधा आपण त्यांचा हिशोबच ठेवत नाही आणि कदाचित आयुष्याची सगळ्यात मोठी गंमत हीच आहे, ज्याचा आपण काटेकोर हिशोब ठेवतो, ते शेवटी इथेच राहून जातं.
आणि ज्याचा कधी हिशोबच ठेवला नाही, तेच बहुधा आपल्याबरोबर येतं.
☆
लेखक : श्री सुबोध गाडगीळ
प्रस्तुती – मंजुषा सुनीत मुळे
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
मनमंजुषेतून 
