… आणि अचानक एखादा हिरवागार वृक्ष उन्मळून पडतो तेव्हा… वरच्या आभाळालाही गदगदून येते… हंबरडा फोडावा असा त्याच्या हृदयातून गडगडटाचा आवाज काळ्या नभातून निघतो तो आसमंताला भेदून टाकतो… ती विद्युल्लता आधारासाठी काळ्या नभाच्याच खांद्यावर डोकं ठेवताना आपल्या हुंदक्यांचा टाहो अधनंमधनं कडकडत राहते… हे काय होऊन राहिलं बाई… दुखाचं सात्वंन करायला जवळचे नि दूरचे जेव्हा घटनास्थळी येतात तेव्हा फक्त त्यांच्या मनात कालवाकालव सोबत डोळ्यातून अश्रूधारांच्या सरीवर सर कोसळत रराहतात.. तसा ते धवल आभाळ कोलमडून पडलेल्या वृक्षाचा दुखवटा म्हणून आपल्या बाहूवर काळ्यानभाचीच पट्टी बांधून घेतो.. आणि तो वरूण देखील सगळी सज्जता झाल्यावर दुखाग्नीत पोळलेल्या मनाला गार वाऱ्याचा शिडकावा मिळताच बरसू लागतो आपल्या अमृतधारा… धरेवर नि त्या उन्मळून पडलेल्या वृक्षावर… अखेरचं गंगाजलच मुखात पाजावं तसं… जमिनीत खोलवर रुजलेली त्या वृक्षाची मुळं उन्मळून पडताना आपला ऋणानुबंध संपला सांगताना त्या मातीशी असलेली नाळ तोडून अलग होतो.. विलग होतो… त्या मातीलाही वेदना होतात… उर फुटून यावा तशी वृक्षाच्या मुळाशी लगटलेली ती माती देखील आता मोठा खड्यातून वर येते… आपल्या अंगाखांद्यावर ज्याला लहानाचं मोठं केलं निगुतीने सांभाळले तोच आज असा अचानक निखळून पडावा असा उसासा सोडत राहते… आठवतात त्या वृक्षाला त्याच्या अंकुरापासून तो परिपक्व झालेल्या वृक्षा पर्यंतच्या प्रवासात त्याचे मातीने केलेले पालन पोषणाचे क्षण न क्षण… आणि खंबीरपणे स्व:ताच्या बळावर आणि भक्कम पायावर त्याला उभा करण्यासाठी जमिनीने घेतलेल्या कष्टाची जाणीव… कधीही ऋणातून उतराई न होण्यासारखे ते उपकार… हिरवेगार शाखा पल्लवांनी बहरलेला, फुला फळांनी लगडलेला तो वृक्षाचा डोलारा आज असा अचानक उन्मळून पडला… अजून पालवी पिवळी पडलीच नाही, फांद्याही वाळल्या नाहीत खोडाचा बुंधा आतून कोवळातर होता पण बाहेर अजून निबरपणा कसला तो शिवलाच नाही… आणि तरीही तरीही वृक्षांनं असं अवचित… ते फांद्यांवर विचरणारे पक्षीगण आणि वृक्षाच्या पायतळी विसावणारे प्राणी मात्र नि मनुष्य गण तो उभ्याचा आडवा झालेल्या वृक्षाचा आता काय उपयोगाचा नाही दिसताच त्याला तिथेच तसाच सोडून निघून गेले… त्याच्या आश्रयाखाली नि सावलीत राहून आपली जीवन वाटीका फुलवत राहणारी ती छोटी मोठी लता वेली नि लहान मोठी तरूचीं रोपटी आज तो वृक्ष आडवा झाल्यावर उघडे पडले होते… अनाथ झाले होते… तो वृक्ष असा अचेतन होऊन पडला म्हणताना त्यांनी त्याच्या अंगाखांद्यावर दुखाने लोळण घेत राहिले… प्रत्येकजण आपापल्या आठवणींचा कढ काढत त्याला आंजारू गोंजारू लागले… जाऊ नको दूर तू.. असे आळवत राहिले… आता त्यांना या लहान वयात अकाली मोठेपणाची जबाबदारीची धूरा उचलण्याशिवाय पर्यायच नव्हता… सगळीच लहान अडेनिडे कोण कोणाची समजूत काढायची आणि कुणी आता नेतेपदाची सूत्र घ्यायची… सगळेच अस्पष्ट नि धूसर बनले गेले होते… आधी हे अंगावर पडलेले वृक्षाचे जड ओझे त्यांना दूर करायचे होते… मग मोकळा श्वास घेऊन पुढचं ठरवायचं होते.. वृक्षाचं पडलेल्या अजस्त्र धुडाला आता कधी बाजूला केले जाईल याच्या प्रतिक्षेत तिथे सगळे होते… नि आपल्या अचेतन कलेवराला कधी मुक्ती मिळणार याच्या चिंतेत तो वृक्ष वाट पाहत राहिला होता…
☆ “पर्यावरण शिबीर… 3023… ” ☆ श्री नंदकुमार पंडित वडेर☆
“… मित्रांनो! हे जे चित्र दिसतय त्याला वृक्ष किंवा झाडं असे फार फार पूर्वी म्हणायचे. हे झाड निसर्गाचा एक महत्वाचा घटक म्हणून ओळखला जात होता.आज जो आपल्याला प्राणवायू नळकांड्यातून घ्यावा लागतोय ना त्यावेळी प्राणवायू मुबलक होता आणि तोही झाडांमुळे.चराचराच्या आरंभापासून झाडांचे अस्तित्व अबाधित होते.निसर्गातला तो उपयुक्त घटक..पान, फूल, फळा बरोबर सावली, शुध्द हवा, वेळेवर पाऊस, जमिनीची धूप कमीत कमी धूप, अन्नधान्य, गरजेचा लाकूडफाटा, वनोंषौधी इ.इ.अगणित फायदे तेव्हा आपल्या पूर्वजांना मिळाले होते.त्यांनीही त्याचं जिवापाड जतन, संवर्धन केलेले होते.त्याला देवत्व बहाल करून त्याची पूजा करत होते.
आज आपण जिथे बसलो आहोत याच जागेवर हजारो वर्षांपासून या पर्यावरण विषयक अगणित शिबिरे, चर्चासत्र, परिसंवाद घडत आलेले आहेत.आपल्या सारख्या काही अतिसंवेदनशील,
पर्यावरणप्रेमी मित्रांनी या पर्यावरणाच्या संरक्षणासाठी इथेच तीव्र आंदोलन, धरणं, मुक मोर्चा काढले होते.तर सांगायचा महत्त्वाचा मुद्दा असा आहे की ही पर्यावरण बचाव मोहीम आजही तशीच तितक्या गांभीर्याने पुढे सुरू आहे.मित्रांनो! हा प्रवास, हा लढा, हा संघर्ष अजूनही फलद्रूप ठरलेला नाही.याचं कारण काय म्हणून विचाराल तर हा आपलाच लढा आपल्याशी आपण करत आहोत.ऐकायला थोडसं विचित्र वाटेल.पण सत्य नजरे आड करू शकत नाही.आज आपण जिथे जमलो आहोत तोच भू भाग ऐके काळी हिरव्या हिरव्या घनदाट जंगलांनी व्यापलेला होता.केव्हढी प्रचंड जंगल संपत्ती होती तेव्हा, त्याचबरोबर जलसंपत्ती, वनौषधी संपत्ती, अन्नधान्य-फल संपत्ती, पशुपक्षी, कृमी किटक, इ. इ. अक्षय असा अवाढव्य संपत्तीचा साठा भरलेला होता.कशाचीच कमतरता कधीच भासली नव्हती, तेव्हा पर्जन्यमान भरपूर प्रमाणात वेळेवरच पडत असे, जमीनीची धूप होत नसे, ओढे, नाले, तळी, विहीरी जलाने तुडुंब भरलेल्या असत.पांथस्थांना गर्द सावलीचा निवारा मिळत असे.आणि आपल्या पूर्वजांची वस्ती या जंगलाच्या आसपासच्या परिसरापासून दूर दूर च्या मैलोगणती प्रांतात पसरली होती.आपले पूर्वज निसर्गप्रेमी होते.ते स्वतः बरोबर या पर्यावरणाची काळजी घेत .त्याचं संवर्धन करत असत.एकंदरीत त्यावेळी भूतलावर स्वर्गीचे नंदनवनच अवतरले होते म्हणाना.शुष्क काष्ठ झालेले वठलेलं एक झाडं तोडायचं त्यांच्या जीवावर येई.त्याच्यापायी असलेली कृतज्ञता त्याला असलं कृतघ्नपणाचं कामं करण्यास परावृत्त करीत असे.पण निसर्गाच्या नियमात नव्या कोंबाला विकास साधायला जुन्या खोडांना नेस्तनाबूत होण्या शिवाय पर्याय नाही. त्यामुळे अशी शुष्क काष्ठ झालेले वठलेलं एकेक झाडं कामाला येई.पण पण हे कृत्य करत असताना आपले पूर्वज एकाच्या ठिकाणी चार चार झाडं लावत गेले.आपली जशी आबादी जपली तशीच निर्सगाची सुद्धा.याचा इष्ट तो परिणाम त्यांना दिसून येत असे.सगळीकडे समृद्धी, आनंद सुख शांती अनुभवता येत असे.एक आनंदघन संगित निसर्गात गुंजत राहत असे.
पण हळूहळू काळ बदलत गेला… गुगल नि नेटचं जंगलाच़ जाळं पसरत गेलं… आणि पूर्वजांच्या नव्या नव्या पिढ्या पटी पटीने वाढत गेल्या त्यांचं जंगलामुळे जीवीतमान वाढत गेले तसे त्यांना जागेची टंचाई भासू लागली… एक झाड तोडले म्हणून काही जंगल नामशेष होत नाही ही स्वताची समजुत आपल्या हव्यासापायी त्याने घालून घेतली नि हळूहळू एकेक करत जंगलाची कत्तल तोड सुरू झाली… कलीने ग्रासले… हव्यास, स्वार्थ, सारख्या षड्रिपूंने निर्सगाचे ओरबाडणे सुरू केले.जंगलतोड, लाकुडतोड, चंदन, औषधी, साग, साल झाडाची कत्तल करण्यात आली, ..जळणासाठी, विक्री साठी, ..हे कमी होतं त्यात जंगलसपाट करून भू भाग बळकाविण्यासाठी ऐनकेन प्रकार अवलंबिले गेले… इतकचं काय आता ज्याच्यावर तुम्ही बसला आहात ते सुद्धा एकेकाळचे वटवृक्ष होते… पण ते त्यावेळी ठेकेदार, वनरक्षक, शासनबाबू, दरबारी यंत्रणा नियमांचे कागदी फुसके घोडे नाचवून तोडून टाकले गेलेले असे आहेत… कागदावर झाडांची नि जंगलाची संख्या वारेमाप दिसते.पण प्रत्यक्षात मात्र तिथे उजाड माळ नि वाळवंट आहे… सिमेंटची जंगलं उभा राहू लागली… नि नैसर्गिक जंगल सपाट झाली.. विकासाचा विधायक मार्ग जंगल बचावच्या इच्छाशक्तीच्या अभावी विघाताच्या विचारानुसार गेला… पर्यावरणाचा र्हास झाला प्रदुषणाचा विळखा पडला… साधी शुद्ध ताजी, प्राणवायूची हवा मिळेनाशी झाली, पाणी आटले, वनस्पती नाहीशी झाली, वन्यजीव उध्वस्त झाले..शिकार वाढली.अवैध धंदे वाढले… पर्जन्य घटले…
… या चित्रात तुम्ही पाहता आहात त्याला वृक्ष, झाडं असे नावाने ओळखले जात असे… आता ते आपल्याला कुठेच दिसत नाही… आणि हे वृक्षारोपण पुन्हा आपल्याला नव्याने सुरू करायला हवे… आता सुरुवात केली तर आपल्या नातवंड पतवंडानां सुखाचे जाईल… जी चूक आमच्या वाडवडिलांच्यापासून त्यांनी केली फक्त वृक्षारोपणाचे फक्त फोटोच मागे राहिले आणि वृक्ष जगलेच नाहीत, जगवलेच नाहीत… विकासाच्या कार्यात वृक्षतोड करताना एकास चार वृक्ष लावण्याची अट घातली गेली होती .पण तेही एकाचे चार फक्त कागदावर दाखवून पैका मात्र खोऱ्याने ओढला गेला… गळा मात्र सगळयांनी एकाच सुरात लावला… निसर्ग कोपला कोपला… झाडे लावा झाडे जगवा घोषणा मात्र दुमदमल्या नि भिंती भिंती रंगल्या… पण एक झाड काही जगले नाही ते नाहीच.या दुष्परिणामाला आपण बळी पडत आहोत.पण आपण हि चुक सुधारायाचा प्रयत्न केला पाहिजे… तर हि वसुंधरा तरेल आणि आपल्या वारसांना तारेल… नाहीतर जगणं या चित्रात दिसतय तस वाळवंट होईल… ”
“आणि हे बघ पिंटू वर्गात दंगा मस्ती बिल्कुल करायची नाही… जे टिचर शिकवतात त्याकडे नीट लक्ष देऊन ऐकायचं.. आणि घरी आल्यावर शाळेत काय काय शिकवलं ते सगळं मला सांगायचं म्हणजे मला तशी तुझ्याकडून तयारी करून घेता येईल.. शिवाय टिचरांनी दिलेला होमवर्क लगेचच करून ठेवायचा… यामुळे आपला अभ्यास चांगला लक्षात राहतो. परीक्षेतही चांगले मार्क मिळतात… चांगले मार्क मिळाले कि टाॅप टेन मधले रॅकिंग येते… तुला पुढे मोठा झाल्यावर डॉक्टर व्हायचं ना? तेव्हा शहाण्या मुलासारखे वागायचं, छान अभ्यास करायचा बरं का? … टिचरांना नीट उत्तर द्यायची… त्यांचा आदर ठेवायचा… शाळेत तुला गुणवान विद्यार्थी म्हणून मेडल मिळायला हवं कि नको… आणि ते मिळालं कि आपले पप्पा तुला छान बायसिकल घेऊन देणार आहेत म्हणालेत परवा मला… आणि हे बघं शाळेत आपली वह्या पुस्तके हरवायची नाहीत… खराब तर मुळीच करायची नाहीत… त्या स्कूल बस मधून जाता येता कुणाशीही दंगामस्ती करायची नाही.. आपल्याला कुणी त्रास देत असेल तर त्या बस अटेंडनां लगेच सांगायचं.. म्हणजे त्या त्रास देणाऱ्याला चांगले रागवतील… कुठे पळापळी, धडपडून हातापायाला लावून घेऊ नकोस… जर असं काही झालं तर तुझी विनाकारण शाळा चुकेल नि त्या दिवसातला अभ्यासही बुडेल… पुन्हा तो भरून काढण्यासाठी तू एकदा का मागे राहिलास ना तर कायमच मागेच राहिलास म्हणून समज… मग टाॅप टेन च्या रेसमधून तुझा नंबर बाहेर गेला कि… तुझ्या करियरला धक्का बसेल… बघ बाबा पिंटू मी इतका वेळ तुला जे समजुतीने काॅन्सुलिंग केलयं ते सिरियली लक्षात येतंय ना तुझ्या… मग मी सांगितले तसं फाॅलो कर… जा आता बस यायची वेळ झालीय… वेळेत खाली नाही गेलास तर बस आणि चुकायची आणि पुन्हा मला रिक्षाचा भुर्दंड बसून तुला शाळेत सोडण्यासाठी माझा टाईम वेस्ट होईल… जा जा… “
“हो मम्मा तू सांगिलेलच मी नेहमी फाॅलो करतो… कालपासूनच तर शाळा सुरू झाली.. आणि पहिला दिवस उलटून चोवीस तास देखील झाले नाहीत… मम्मा एक विचारू तुला… इतका वेळ जे मला लेक्चर झोडत होतीस ते ऐकून असं वाटतंय तुच शाळेत माझ्या ऐवजी जावंस आणि मी घरी बसून फक्त आराम करावा… अरे चाललयं काय तुम्हा मोठ्या माणसांचं इकडे तू लेक्चर देतेस तिकडे शाळेत मॅडम डिसिप्लीनच्या नावाखाली आमची तासंनपट्टी करतात… आम्ही लहान आहोत हा काय आमचा गुन्हा तर झाला नाही ना… ते शाळेच्या वह्या पुस्तकांच्या भरमसाठ वजनाचे दफ्तर पाठीवरून नेण्यात जितका शारिरीक त्रास होत नाही ;त्यापेक्षा कितीतरी पट या तुमच्या Do’s & Don’t च्या सूचनांच्या भडीमाराने नि तुम्ही माझ्याकडून ठेवलेल्या अपेक्षेच्या ओझ्यानेच मी माझं बालपण गमावून बसलोय गं… आणि इतक्या सगळ्या सुचनाचं पालन करूनही तुमचं समाधान होईल का नाही याची शाश्वती नाही… जरा कुठे एका मार्काने जर माझी मेडिकलची ॲडमिशन चुकली तर.. तर इतकं वर्षे प्रामाणिकपणे कष्ट घेऊन केलेल्या अभ्यासाकडे क्षणात दुर्लक्ष करून माझ्या अंगी नसलेल्या अवगुणांचा मात्र जाहीर उद्धार कराल… जणू काही त्या एका मार्काने माझ्ं करियर हुकलं नसून माझं सगळचं आयुष्य विस्कटून गेलं… माझं नव्हे तुमचा अपेक्षाचा तारू उधळला गेल्यानं समाजातील पत कमी झाली नि पुढच्या जीवनातली एनकॅशमेंटही बुडाली… हा न पचवता येणारा धक्का तुमचं जगणं नको नको करेल… काय कमी केलं आम्ही तुझ्यासाठी… वगैरे वगैरे अपेक्षाभंगाचे ताशेरे माझ्यावर उर्वरित आयुष्यात मारत बसणार… तेव्हा मला असं वाटतं मी या शाळा काॅलेजच्या शिक्षणाच्या फंदात पडू नये… तसाही बाहेर बाजारात शिक्षणाचा बोजवारा का कमी उडतोय… आहे का तिथं विद्यार्थ्यांच्या भवितव्याची काही काळजी… भरपूर प्रमाणात पैसा ओतला कि हि सगळी काळजी आपोआप दूर होते नि घरबसल्या काही न करता घरच्या भिंतीवर पदवी द्विपदवीधारक प्रमाणपत्र झळकत राहतं… शिवाय दारावर डॉ. अबक नावाची पाटी अख्ख्या जगाला सांगत सुटते… आमचा मुलगा मेडिकल मध्ये गोल्ड मेडिलिस्ट आहे म्हणून… पण खऱ्या अर्थाने ते मात्र नकली सोनं असतं… तेव्हा मम्मा मला काही घरातल्या नि शाळेतल्या सुचनांच पालन करणं जमणार नाही… आणि माझं बालपणही तुम्हा कोणालाच हिरावून घेऊ देणार नाही… मी जो आहे तसाच वागणार आणि वयाच्या वाढीनुसार माझ्यातला बदल घडत जाणार… हे मात्र नक्की… आणि जर का त्याहुन तुम्ही मला विरोध केलात तर मला रस्त्यावर उतरून आंदोलन करावे लागेल… घटनेने दिलेले अधिकार व हक्कांची जाणीव मला देखील आहे.. आणि त्याची पायमल्ली जर कुणी करत असेल तर हमसे कोई बुरा नही होगा… सो समझने वाले को इशारा काफ़ी है… आजच्यासाठी इतकच़ पूरे.. जातो खाली स्कूलबसवाला हाॅर्न देतोय मी निघतो आता… “
तिथे जाण्यासाठी तुम्हाला कधीही निमंत्रणाची गरज नसते.
आधी फोन करण्याचीही आवश्यकता नसते. तुम्ही कोणते कपडे घातले आहेत, तुम्ही किती यशस्वी झाला आहात किंवा तुमचा दिवस कसा गेला आहे, याने काहीही फरक पडत नाही.
ते घर नेहमीच तुमची वाट पाहत असतं.
उघडण्यासाठी तत्पर असलेलं एक दार. बालपणाच्या आठवणींमध्ये क्षणार्धात घेऊन जाणारा परिचित सुगंध. आणि तुमच्या येण्याची चाहूल लागताच आनंदाने उजळून निघणारी दोन प्रेमळ हृदये.
हे जगातील एकमेव ठिकाण आहे, जिथे तुम्ही असे प्रवेश करू शकता जणू तुम्ही कधीच तिथून दूर गेले नव्हता.
न विचारताच तुमच्यासमोर जेवणाचं ताट येऊन ठेवले जाते. आणि तुम्ही खाण्यास नकार दिलात, तर प्रेमाने थोडं रागावलंही जातं.
हे ते ठिकाण आहे जिथे तुमची शांतता ओळखली जाते, तुमच्या गोष्टी जपल्या जातात, आणि तुमची केवळ उपस्थितीच पुरेशी असते.
तिथे वेळ जणू थांबून जातो.
आई अजूनही तुमच्याकडे तितक्याच ममतेने पाहते, जशी ती नेहमी पाहत आली आहे. बाबा अजूनही तुम्हाला पाहून आपल्या भावना लपवण्याचा प्रयत्न करतात, पण त्यांच्या डोळ्यांतून सत्य स्पष्ट दिसतं.
आणि मग एक दिवस, कोणतीही पूर्वसूचना न देता, ते घर हरवून जातं.
भिंती नाहीशा झाल्या म्हणून नाही. घर विकलं गेलं म्हणूनही नाही.
तर त्या घराला “घरपण” देणारी माणसं दार उघडण्यासाठी तिथे नसतात म्हणून.
म्हणून, जर अजूनही तुमच्याकडे ती संधी असेल तर…
जा.
त्यांना भेटा. त्यांच्यासोबत काही वेळ बसा. त्यांच्या गोष्टी ऐका. एकत्र जेवा. एकत्र हसा. आणखी एक छायाचित्र काढा. आणखी एक मिठी मारा.
कारण आई-बाबांचं घर कायमचं नसतं.
एक दिवस असा येईल, जेव्हा त्या दारातून पुन्हा एकदा आत जाऊन ते नेहमीप्रमाणे तुमची वाट पाहत उभे आहेत, हे पाहण्याची एक संधी मिळावी अशी तुमची मनापासून इच्छा असेल.
जर अजूनही तुमच्याकडे हे भाग्य असेल, तर ते उद्यावर ढकलू नका.
☆ जीवनाची शाळा – लेखक : अज्ञात ☆ प्रस्तुती – सुनीला वैशंपायन☆
ते पावसाचे थेंब ना… शेवटी एका ओळीत बसले. शाळेतल्या बाई वर्गात आल्या की एका क्षणात कसा सगळा कल्ला थांबतो आणि सगळी मुलं एका रांगेत उभी राहतात, अगदी तसं…
मी गंमत म्हणून त्यातल्या एका थेंबाला विचारलं,
“काय रे… सरीबाई ओरडल्या का? “
थेंब हसला. पानाच्या टोकावरून किंचित डोलला. मग म्हणाला,
“नाही हो… सरीबाई ओरडत नाहीत कधीच. त्या फक्त शिकवतात. “
मी चकित झाले…
तो पुढे म्हणाला,
“आम्ही आकाशातून उतरताना प्रत्येकजण आपापल्या मनाचे राजे असतो. कुणाला वाऱ्याबरोबर उधळून जायचं असतं, कुणाला मातीला कवटाळायचं असतं, कुणाला नदी व्हायचं असतं… पण जेव्हा एखाद्या पानावर येऊन विसावतो ना, तेव्हा कळतं— एकट्याने चमकण्यात फारसा अर्थ नसतोच. सोबत बसण्यात वेगळंच सौंदर्य असतं. “
त्याच्या त्या वाक्याने माझ्या मनात कितीतरी आठवणी हलक्या सरींसारख्या बरसू लागल्या.
लहानपणी आपणही असेच होतो ना… एकाच बाकावर बसणारे, एकाच डब्यातला घास वाटून खाणारे, शिक्षा झाली तर एकत्र उभे राहणारे. मोठं होत गेलो आणि प्रत्येकाने आपापल्या दिशेने वाहायला सुरुवात केली. कुणी यशाच्या डोंगरावर जाऊन थांबलं, कुणी जबाबदाऱ्यांच्या वाळवंटात हरवलं, कुणी गर्दीत असूनही एकटं पडलं.
थेंब पुन्हा म्हणाला,
“रांग म्हणजे शिस्त नाही गं… रांग म्हणजे दुसऱ्याला जागा देण्याची संस्कृती. स्वतःचं अस्तित्व जपतानाही दुसऱ्याच्या अस्तित्वाला धक्का लागू न देण्याचं नाव रांग. “
मी त्या पानाकडे पाहिलं.
प्रत्येक थेंब स्वतंत्र होता. प्रत्येकाचं प्रतिबिंब वेगळं होतं. तरीही कुणी कुणाला ढकलत नव्हतं. कुणी दुसऱ्यापेक्षा मोठं दिसायचा प्रयत्न करत नव्हतं. सगळे एका अदृश्य मर्यादेचं भान ठेवून शांत बसले होते.
किती विलक्षण आहे निसर्ग!
जिथे माणसाला शिस्त शिकवण्यासाठी नियम लिहावे लागतात, तिथे पाण्याचा प्रत्येक थेंब कोणतंही पुस्तक न वाचता जगण्याचं तत्त्वज्ञान जगत असतो.
थेंब शेवटी अलगद म्हणाला,
“आम्ही पडतो ना म्हणून झाडं हिरवी राहतात. आम्ही थांबतो ना म्हणून पानं सुंदर दिसतात. आणि आम्ही निघून जातो म्हणून पुन्हा नव्या सरींना जागा मिळते. आयुष्याचं रहस्य एवढंच आहे— वेळ आली की बरसायचं, वेळ आली की थांबायचं, आणि वेळ झाली की शांतपणे निघून जायचं. “
एवढं बोलून तो थेंब अलगद पानाच्या टोकावरून निसटला… तेंव्हा
मातीने त्याला मिठीत घेतलं.
आणि मला जाणवलं—
शाळेतल्या बाई खरंच ओरडत नसत. त्या फक्त मुलांना एकत्र उभं राहायला शिकवत असत.
बहुतेक… पावसाच्या सरीबाईही तेच शिकवतात.
एकटं चमकणं म्हणजे मोठेपण नसतं;
एका ओळीत, एका मनाने, एकमेकांना न ढकलता जगणं— हीच खरी जीवनाची शाळा असते.
लेखक : अज्ञात
प्रस्तुती – सुनीला वैशंपायन
≈ संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित / मंजुषा मुळे/ गौरी गाडेकर≈
☆ “दिल ढूँढता है… फिर वही…” ☆ श्री नंदकुमार पंडित वडेर☆
परी…
होय तिचं नावं परी आहे असचं तर तिने मला एकट्यालाच कानात सांगितलं… त्या लग्न सोहळ्यात…
बाशिंग बळ जड असलेल्या आणि लग्नाला उतावीळ असलेला आमच्या मित्रांच्या कंपूतला तो ओपनिंग बॅटसमन शेवट पर्यंत नाॅट आऊट राहिलेला एकमेव गडी…
वयाची बत्तीस गाठली तरी बिचाऱ्याची ब्रह्मचारीपणाची खडी फोडणं चालूच होतं… अगदी मागच्या आठवड्यापर्यंत तरी… आणि आज आता या क्षणाला त्याचं शुभ लग्न सावधान होतयं या गोष्टीवर आमचा निदान माझा तरी विश्वास बसत नव्हता… पाटा विकेटवर बुमराहला झोडपून काढल्यावर विकेट मिळते तेव्हा त्याच्या चेहऱ्यावर जे हसू येते ना… अगदी तसंच हसू आम्हा मित्रांच्या चेहऱ्यावर… शेवटी उशीराने का होईना पण विकेट पडली एकदाची…
कुबेराला उणेपणा येईल अशी धन, कनक संपती… उच्च विद्याविभूषित आणि विचारी घराणं… मानमरातबची छत्रचामरं अख्खा कुटूंबावर असलेली… आणि आणि बरेच काही असूनही आमच्या या मित्राचं लग्न मात्र काही जुळतं नव्हतं… बरं अटी चा कोलदांडा त्याच्याकडून काही नव्हता… ओपन माईंडेड नि मिरर ट्रान्सपरंट आणि वयात आलेल्या कुठल्याही बालिकेला ह्योच नवरा हवा असा त्यांच्या टिक टिक वाजे डोक्यात… हृदयात नि मनात घंटी वाजवणारा असाच हा होता… बरं काॅलेजात असताना किंवा नोकरी असताना मनाचिये गुंती सारखी परिस्थिती औषधालासुदधा कधी याची केमेस्ट्री जमलीच नाही… सारखं आपलं भ्रमर होऊन या फुलावरून त्या फुलावर त्याचा उडता प्रवास चालूच… कुणी एखादी ने जर त्याला डेरिंग करून तसं विचारलं माझ्याशी लग्न करशील का? त्यावर हा एक मंद स्मित करून उत्तर द्यायचा… माझा सध्या तरी विचार नाही… असं उत्तर देऊन उडवून लावत असे… मग स्थळं येणार कशी नि लग्न घटिका समिप तरी कशी येणार… पठ्ठयाच्या मनाचा थांग काही लागत नव्हता… घरच्यांची चिंता वाढत चालली… आम्ही मित्रांनी त्याला सरळ सरळ तर कधी आडून त्याच्या मनात काय आहे याचा शोध घेण्याचा प्रयत्न केला… आणि तो शोध अखेर लागला… पाच सहा वर्षा मागे त्याला कुठेतरी परी दृष्टीस पडली होती नि तिने त्याचं मनं नि हृदय काबीज करून टाकले होते… त्यामुळे लग्नाच्या हंगामात त्याच्या डोळ्यासमोर ती परीच दिसायची आणि समोरची दिसणारी मुलगीत परीचा त्याला भास झाला नाही कि नापसंत असायची… खरं तर इतक्या सुंदर देखण्या मुलीं पाहण्याचा कांदेपोहे खालेल्या डिशेसनां देखील धुवून धुवून कंटाळा आला होता… नाकारण्यासारखं त्या एकाही मुलीत तसं काहीही नसताना याचा कपाळकरंटेपणा मात्र आम्हा मित्रांना प्रश्नांकीत करायचा… आम्हालाच कधी कधी असं वाटायचं की आमच्या लग्नाच्या वेळी या सुंदर देखणं सौंदर्याने कुठे दडी मारून बसले होते… नि गळ्यात आमच्या मात्र बेतासबेत लोढणे अडकवले गेले होते… सिनेमे जलन… दूसरं कायं होणार होतं म्हणा… असो आता काय त्याचं रात गई बात गई… पण आमच्या मित्राचा नकार घंटेने आमची नक्की खात्री झाली कि पाणी मुरतयं कुठेतरी… गडी नक्की कुठंतरी गुंतलाय पण तो अजूनही ओपन का होत नाहीऐ याचचं आश्चर्य वाटलं…
आणि त्या आश्चर्याचा बुरखा असा आज टराटरा फाटला… त्याच्या त्या लग्न समारंभात ती परी म्हणणारी गुलाबी रंगाचा शरारा घालून एक गोड नि सुंदर बालिका त्या हाॅल मध्ये इकडून तिकडून धावपळ करताना दिसत होती… आपल्या गोरा रंगावर नि हसऱ्या चेहऱ्यावर गालावरच्या खळीने सगळ्यांना घायाळ करून सोडले होते… तिच्या ताईचंच लग्न असल्यामुळे तिचा करवलीचा मान ती मिरवत होती… आखिर ती होणाऱ्या जीजूची छोटी नटखट जो साली थी… खरं तर मित्राची ती बायको तितकीच सुंदर होती पण ती काही परी नव्हती… तरीही त्याने तिच्याशी लग्न केले… या निमित्ताने कधी कधी त्या परीचा सहवासात राहता येईल… तिच्या त्या सात्विक सौंदर्यात त्याने स्वतःला हरवून बसला… इतके दिवसाची तपश्चर्या फळाला आली होती… विशुद्ध प्रेमाची त्याला प्रचिती आली…
अशा तऱ्हेने आमच्या मित्राचा संसार सुरु झाला आणि त्याला लवकरच त्या परी बद्दल रहस्य कळले… कि परी काही त्याच्या बायोकोची सख्खी बहीण नव्हती तर तिच्या आइबाबांनी परीला अनाथालयातून आणलेली… चिखलात फुललेल्या कमलिनीला प्रेमाच्या वाटीकेनं संरक्षण नि पालनपोषण करून विकसित केलं होतं… मुग्ध कळीचं आता नाजूक कोमल सुंगधी फुल उमलू लागलं होतं… आणि आमचा मित्र तर त्या कमलदलात कधीचा बंदिस्त झाला होता…
वेशीपर्यंत आलायस… आता नव्या नवरीसारखा लाजू नकोस… पटकन माप ओलांड आणि आत ये… कंजूसपणा करू नको… दिल खोलके बरस… येताना चोर पावलांनी नको, राजासारखा सनी चौघडे वाजवत ये… येता-येता सगळ्यात आधी शेतातल्या एखाद्या घरात डोकाव… तू आल्याचं कळताच तिच्या काळजात चर्र होईल… एरवी आभाळातून बरसणारा तू तिच्या डोळ्यांतून बरसशील… ती तुला मनातल्या मनात एखादी कचकचीत शिवीही देईल, पण तरी पण तिथे थांब… कारण तिचा धनी गेल्यावर पोराबाळांसकट सगळ्या संसाराचा गाडा तिलाच ओढायचाय… म्हणूनच तिच्या शेतात सगळ्यात आधी जा… आणि तिथल्या मातीत रुजून राहा… मग रानावनांत पड, रस्त्यारस्त्यांवर पड, खिडक्यांना पागोळ्या होऊन लगड… नद्या भर, विहीरी भर, धरणाचे दरवाजे उघड… हंड्या घागरींतून बरस, गच्चीतल्या टाकीवर बरस, म्युन्सिपाल्टीच्या नळांतूनही बरस… धन-धान्यासाठी ये, छत्र्या, रेनकोटच्या बिझनेससाठी ये, सगळी अर्थव्यवस्था बळकट करायला ये… पानाफुलांना सजव, गाईगुरांना भिजव, पक्षी-पाखरांना नाचव… आसुसलेल्या मनांना रिझव, सुकलेल्या ओठांनाही भिजव… सगळ्यांना पाणी दे, प्रेमात पडलेल्यांना गाणी दे, फेसबुकवर टाकायला तुझ्याबरोबरचा सेल्फी दे… वाफाळलेल्या चहासाठी ये, गरमा-गरम भज्यांसाठी ये, शेगडीवरच्या कणसासाठी ये… तर्राट होऊन ये… सैराट होऊन ये… आणि सगऴीकडे झिंग झिगं झिंगाट करुन टाक…
लेखक: अज्ञात
प्रस्तुती: श्री सुहास रघुनाथ पंडित
सांगली (महाराष्ट्र), मो – 9421225491
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
☆ # अडला हरी नि शाळेपेक्षा स्पेशल ट्यूशन बरी… # ☆ श्री नंदकुमार पंडित वडेर☆
शी. आई मला किनई नुसती शाळा ते घर नि घर ते शाळा दिवसभर करण्यात बोअर होतयं… रोजचं जा लडदू आणि ये लडदू करण्यात काही थ्रील वाटत नाही बघं… आणि तसंही शाळेत कुठल्याही विषयाच्या टिचर तरी कुठे त्यांच्या तासाला बाय हार्ट शिकवतात… अर्धेअधिक पुस्तक आणि गाईडचं रेफर करून आम्हाला वाचून सांगतात… मग तो मराठीचा तास असूदे नाही तर गणित नाही तर गेलाबाजार सायन्स… सगळ्या टिचरची शिकवण्याची एकच काॅपीपेस्ट मेथड असते… हं या टाॅपिकला यावर्षी च्या पेपरला व्ही. व्ही. आय. एम. पी. मार्क करा आणि त्यातला तो पाचवा प्रश्न यावेळेस विचारला जाण्याची शक्यता आहे… तेव्हा फक्त त्याचं उत्तर तेव्हढं लक्षात ठेवा.. बाकी या लेसन मध्ये काही नाही… आता उद्या दुसरा लेसन आपण बघणार आहोत… आतापर्यंत आपले अकरा लेसन या प्रकारेच तुम्हाला शिकवून झाले आहेत… सगळ्यांना समजलेलं तर आहेच आणि ज्यांना काही डिफिकल्टी असतील तर त्यांनी माझ्या स्पेशल ट्यूशनला ॲडमिशन घेऊन क्लिअर करून घ्यावी… शाळेत तासाला विषयाचा सिलॅबसच जेमतेम पूर्ण होईपर्यंत मारामार तिथे डिफिकल्टी कुठून साॅल्वह करता येणार… आणि माझ्या स्पेशल ट्यूशनमधे नव्वद मिनिटाचा तास असल्याने तुमच्याकडे वेळ देता येतो… शिवाय टेस्ट सिरीजमध्ये विषय चांगला पक्का होऊन डिसटिंक्शन मार्क मिळतात… हा माझा लौकिक आहे… तेव्हा तुम्ही मुलांनी आपल्या पेरेंटसना या क्लासला जायचे आहे म्हणून सांगा. जे येतील त्यांचं भविष्य उज्ज्वल झालंच म्हणून समजा आणि जे येणार नाहीत ते या विषयात फेल झालेच म्हणून समजा… चाॅईस ईज युवर… असं शाळेतला उठसुठ जो तो टिचर आम्हाला रोजच ही
टेप वाजवून दाखवतो… आणि पंचेचाळीस मिनिटाच्या तासात फक्त दहा मिनिटात विषय गुंडाळला जातो बाकी सगळं ट्यूशनमधे सांगितलं जाईल म्हणतात… मग मम्मी आम्ही घरी तरी अभ्यास कशाला आणि का करायचा… का उगाच आताच माथेफोड करायची… सगळी परीक्षेची काळजी जर स्पेशल ट्यूशनमधे घेतली जाणार आहे तर शाळेत तरी कशाला जायचं… तिकडे बाहेरच्या बाहेर ट्यूशन जाॅइन केललं काय वाईट… परीक्षेच्या प्रश्न पत्रिकेची नक्कल उत्तरासकट हाती मिळत असेल तर शाळेची गरज काय… आणि कोण आता ते सेल्फ स्टडीज च्या ओल्ड ट्रॅडिशनला फाॅलो करेल… ट्यूशनची फी एकदा भरली कि आपलं फ्युचर सेफ होते… फर्स्टक्लास विथ मेरिटचं भलंमोठ्ठं सर्टिफिकेट हाती येतं तेव्हा तर याचसाठी केला होता अट्टाहास हेच ओठी येतं… (हो ते तेव्हढचं.. डोक्यात काय घुसलयं कोणत्या देवाला ठाऊक).. पण आताच्या डिजीटल जमान्यात उसका भी डर नही… कारण डर के आगेही गुगल कि… चुकलं चुकलं… अपनीही जीत होती है… नाहीतरी तुम्ही माझ्यासाठी या शाळेतल्या आणि पुढच्या काॅलेजच्या शिक्षणासाठी किती खर्च करत राहणार आणि सगळ्यात महत्त्वाचं या वेळखाऊ सव्यापव्यसात माझा टाईम किती बरबाद होईल… ते मला चालायचं नाही… मला त्या टाईम स्लाॅट मधे कुछ तो क्रिएटिव्ह करायचं आहे.. जसं कि पब जी ग्राफिक्स सुपरफास्ट कसं होईल… बंद तिजोरी कशी उघडता येईल… सायलेंट बाॅम्ब कसा बनवता येईल… वगैरे वगैरे.. या सगळ्या गोष्टी काय शाळेत किंवा काॅलेजच्या धड्यात मिळतात काय… त्यासाठी गुगल सर्च करावं लागतं आणि तसं गुगलच आता महागुरू असल्याने बाकी गुरूंची सुट्टी झालीय… माझा आता पाचवीच्या वार्षिक परिक्षेचे सगळे पेपर विथ आन्सर गुगलवरच तर अपलोड झालेले आहेत.. त्याला गुगल पे ने फी भरली कि आपल्याला ॲक्सेस मिळतो… आणि येथून पुढे हिच प्रोसेस फाॅलो केली कि जीवन में खुशीयाही खुशीया आ जाएगी… तेव्हा पप्पा नि मम्मी तुम्ही फक्त पैसै तयार ठेवा… बाकी मी बघून घेतो… आणि लवकरच तुम्हाला माझ्या तर्फे यशसिध्दीचा आनंदाचा मेवा देतो…
☆ # सात सुरांची साथ नव्यांची… # ☆ श्री नंदकुमार पंडित वडेर☆
… तू जो मेरे सुर मे सुर मिलाके, संग गाले, तो जिंदगी हो जाए सफल… सा रे ग म प ध नी सा… ये म्हणा की गं तुम्ही पण माझ्या बरोबर. सात सुरांची साथ नव्याची ऑडिशनला आपल्याला उद्या जायचयं! आहेना लक्षात? आपल्या सातही जणींची फायनला निवड पक्की होणारच. केशरबाई तू काळी दोन मधे सुरु करशील. पिवळाक्का तुम्ही काळी चार घ्या बरं. उद्याचा विठूचा गजर टिपेला न्या. तुम्ही दोघी करडू दिदी यमनचा षड्ज द्रुतलयीत लावाल. मी आणि ग्रे ताई मालकंस नि भैरवी ने मंद्र सप्तकात सांगता करू.
… परिक्षक कोणी असले तरी आपण घाबरायचं नाही. घाबरायचं त्यांनी आपल्याला. एक सुरात म्याँव म्याँव करून त्यांना सळो कि पळो करु. पायात घुटमळत राहू. तोंड पुसत पुसत त्यांना आपली निवड करायला भाग पाडू. नाहीतर अंगावर फिस्कारुन येउ म्हणावं हि धमकी देऊ. आमच्या शिवाय स्पर्धा होणे नाही! आम्ही नसलो तर स्पर्धा उधळून लावू. इतकंच नाही तर विजेते आमच्यातलेच असतील. बाहेरचा कुणी दिसलाच तर स्पर्धेत फिक्सिंग झाले असण्याचा संशयाचा धुरळा मेडियात उडवू देउ अशी तंबीच त्यांना देउ या; आणि आपले सगळेच नंबर आले तर स्पर्धा खेळी मेळीत निकोप वातावरणात झाली, उदयाच्या नव्या गायकांना प्रोत्साहन प्रेरणा अश्या स्पर्धेतून मिळते, म्हणून अश्या स्पर्धा सतत होणं गरजेचे आहे असं मेडियाला मुलाखत देताना तोंड फुगवून सांगूया. यातूनच जे आयोजक, ठेकेदार यांचे उखळ कायम पांढरे होत जाईल. टीआरपी वाढला कि स्पर्धेचे एपिसोड वाढतील. चॅनेल वाल्यांची चांदी आणि नव्या गायकांची एक्सपोजरची नांदी होईल. तेव्हा उद्या
“… सारे के सारे गा मा के लेकर गाते चले… ” कोरस हम साथ साथ मे म्हणू या… “
प्रतिमेच्या पलिकडले 
