सुश्री विभावरी कुलकर्णी
विविधा
☆ चातुर्मास – श्रावण – — भाग ४ ☆ सुश्री विभावरी कुलकर्णी ☆
श्रावण – ३
आपले पूर्वज खरोखरच निसर्गाचा अभ्यास करून प्रत्येक सण, वार याचे महत्व व पूजा यांची सांगड घालत होते. काही व्यक्ती विज्ञान मानतात तर काही देव, व्रते या वर विश्वास ठेवतात. या दोन्हींची सांगड आपल्या पूर्वजांनी मोठ्या हुशारीने घातली होती. कोणत्याही भावनेने ही व्रते केली तरी त्याचे फायदेच मिळणार आहेत.
शुक्रवारच्या जिवती पूजे विषयी लक्षात घेतले तर प्रत्येक प्रथा अर्थपूर्ण आहे. या जिवती पूजेची पद्धत सर्वांना माहिती असेलच. श्रावणी शुक्रवार या दिवशी ही पूजा केली जाते. ही पूजा करताना जिवतीच्या चित्राला गंध, हळद कुंकू लावतात. आघाडा दुर्वा यांचा हार घालतात. कापसाच्या मण्यांची माळ घालतात. तिची आरती करतात. जिवतीची कहाणी मोठ्या भक्तीने पठण केली जाते. त्यात मुख्यत्वे मुला बाळांचे सुख, रक्षण व्हावे हा भाव असतो व त्या साठी प्रार्थना असते. या दिवशी पुरण पोळीचा नैवेद्य दाखवला जातो. पुरणाची आरती (दिवे) करून त्या दिव्यांनी आरती केली जाते. व घरातील मुलांचे औक्षण केले जाते. पुरणाचे दिवे प्रसाद म्हणून ग्रहण केले जातात. याच दिवशी घरात महिलांचे हळदी कुंकू आयोजित केले जाते. त्यात फुटाणे, दूध, साळीच्या लाह्या प्रसाद म्हणून दिले जाते.
या पूजेतील सर्व वस्तू व पदार्थ बघितले तर सगळे उपयुक्त असल्याचे लक्षात येते.
आघाडा ही एक औषधी वनस्पती आहे. सर्दी, खोकला, कफ यावर याचा काढा उपयुक्त असतो. या वनस्पतीच्या सेवनाने पचनक्रिया सुधारते. बद्धकोष्ठता दूर होते. दात दुखीवर आणि हिरड्यांच्या समस्येवर, दात स्वच्छ करण्यासाठी व हिरड्या मजबूत करण्यासाठी याच्या काड्यांचा उपयोग होतो. त्वचेच्या समस्येवर याच्या पानांचा लेप उपयुक्त असतो. याच्या पानात दाह कमी करण्याचे गुण असतात. त्या मुळे सूज, वेदना कमी होतात. पानाचा एलर्जी व त्वचा विकार, ताप, डोकेदुखी, पोटातील कृमी यावर उपयोग होतो.
मुत्रविकार, मुतखडा यावर आघाड्याच्या मुळांचा उपयोग होतो.
पानांचा उपयोग कीटकनाशक म्हणूनही केला जातो.
वास्तूशास्त्रा नुसार ही वनस्पती घरात ठेवल्यास घरात सकारात्मक ऊर्जा येते. आणि सुख समृध्दी वाढते.
दुसरी वनस्पती दुर्वा याचेही आरोग्याच्या दृष्टीने अत्यंत महत्वाचे उपयोग आहेत.
दुर्वा, ज्याला बर्म्युडा गवत देखील म्हणतात, एक औषधी वनस्पती आहे. त्याचे अनेक उपयोग आहेत. दुर्वांमध्ये अँटीव्हायरल, अँटी-इंफ्लेमेटरी आणि अँटीसेप्टिक गुणधर्म आहेत. त्यामुळे, अनेक आरोग्य समस्यांवर उपचार करण्यासाठी याचा वापर केला जातो.
दुर्वाचे औषधी उपयोग:
दुर्वा त्वचेसाठी खूप फायदेशीर आहेत. त्वचेवरील खाज, जळजळ, इसब आणि पुरळ यांसारख्या समस्यांवर दुर्वा वाटून लावल्यास आराम मिळतो. पचनक्रिया सुधारते. दुर्वांचा रस प्यायल्याने पचनक्रिया सुधारते. अपचन, बद्धकोष्ठता आणि ऍसिडिटी सारख्या समस्यांपासून आराम मिळतो. रक्तदाब नियंत्रणात राहतो. दुर्वांमध्ये रक्तातील साखरेची पातळी कमी करण्याचे गुणधर्म आहेत. त्यामुळे, मधुमेहाच्या रुग्णांसाठी दुर्वांचा रस उपयुक्त आहे. दुर्वांचा रस मूळव्याधीच्या समस्येवर गुणकारी आहे. यामुळे रक्तस्त्राव थांबतो आणि वेदना कमी होतात. दुर्वा शरीराला थंडावा देतात. त्यामुळे ताप आल्यास दुर्वांचा रस प्यायल्याने आराम मिळतो. दुर्वा शरीरातील विषारी घटक बाहेर काढण्यास मदत करतात, ज्यामुळे शरीर डिटॉक्स होते. नाकातून किंवा तोंडून रक्त येत असल्यास दुर्वांचा रस पिळल्याने रक्तस्त्राव थांबतो. दुर्वा डोळ्यांसाठी देखील फायदेशीर आहेत. डोळ्यांची जळजळ किंवा इतर समस्यांसाठी दुर्वांचा वापर केला जातो.
देवाला अर्पण केलेल्या दुर्वा प्रसाद म्हणून खाल्ल्या जातात.
या दिवसात पचनशक्ती मंदावते म्हणून साळीच्या लाह्या खाल्ल्या जातात. उपास केले जातात. आणि पुरण खाल्ले जाते. पुरणाची पोळी खाण्याचा मोठा फायदा म्हणजे तुमच्या पचनसंस्थेत फरक पडतो. पोळीसाठी लागणारं पुरण हरभऱ्याच्या डाळीपासून बनवलं जातं. त्यामुळे केवळ तूर मूग याच डाळी खाणारे लोकांच्या पोटात हरभरा जातो. पोळी खाल्ल्याने अन्न पचन होण्यास मदत होते.
गुळामध्ये लोह, कॅल्शियम, पोटॅशियम आणि फॉस्फरस हे घटक असतात. साखरेपेक्षा गुळ पचायला थोडा वेळ लागत असल्याने उर्जा बराचकाळ पोटात साठून राहतो. त्यामुळे पचनसंस्था चांगली राहते. विशेष म्हणजे याने वजन वाढत नाही.
असे उपयुक्त घटक घेऊन येणारा श्रावण! कोणी कोणत्याही दृष्टीने साजरा केला तरी त्याचे फायदेच मिळणार!
अशीच काही माहिती बघू पुढील भागात.
© सुश्री विभावरी कुलकर्णी
मेडिटेशन,हिलिंग मास्टर व समुपदेशक, संगितोपचारक.
सांगवी, पुणे
– ८०८७८१०१९७
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
विविधा 
विविधा 
