☆ “माय आहे रेऽऽ ती…” – लेखक – अज्ञात☆ प्रस्तुती – श्री अनिल वामोरकर
जेव्हा मी पावसातून भिजत घरी आलो.
बाबा ओरडले, “अरे गाढवा, छत्री का नेली नाहीस? “
बहीण म्हणाली, “आजारी पडल्यावरच मग ह्याला कळेल. “
आजोबा ओरडले, “पाऊस थांबेपर्यंत तुला थांबता नाही आले? एव्हढं भिजत यायची काय गरज होती? “
पण… आई माझे केस पुसत म्हणाली, “मूर्ख आहे हा पाऊस! माझा मुलगा घरी येईपर्यंत याला थांबायला काय झालं होतं? “
बाहेर मुसळधार पाऊस पडतोय. मी बाहेरुन आलेलो असतो. बाहेरच्या दाराच्या कोपऱ्यात भिजलेली छत्री ठेवतो आणि मागे वळतो. मधल्या दारात आई उभी असते, “उजव्या बाजूने पूर्ण भिजलायस. तिला उद्या घरी यायला सांग. मला भेटायचेय. “
मित्रांमधे खेळता खेळता उंबरठ्यावर बसलेल्या आपल्या आईला बघत तो दुडूदुडू धावत येतो आणि तिच्या कुशीत घुसतो.
“आई, तुझ्या पोटात येण्याआधी मी कुठे होतो गं? “
“तू ना.. कुठे बरं होतास? हां.. तू ना माझ्या स्वप्नात होतास. माझ्या डोळ्यात होतास. माझ्यातच माझ्यातला थेंब होतास. “
संध्याकाळची वेळ. गाडी चालवत घरी येतोय. समोर काचेवर पाऊस. बाहेर अंधार होत चाललाय. फोन वाजतो, “अरे कुठे आहेस? पाऊस पडतोय.. सावकाश ये.. लवकर ये.. मी वाट बघतेय. “
डोळ्यात निरांजनं घेऊन दारात वाट बघत उभी असलेली आई.
“गाढवा, अक्कल कधी येणारेय तुला? बाबा इथं मर मर मरतायत आणि तुला शिकवतायत, तर तू गणितात वीसपैकी दोन मार्क आणून मला न दाखवता पेपर फाडून टाकलास? तुला काय वाटलं, मला समजणार नाही? आयतं मिळतंय ना म्हणून हे सुचतेय. जा. स्टॅण्डवर जाऊन हमाली करून पाच रुपये कमवून आण. मग कळेल तुला कमावणं काय असतंय ते.
बाबा बोलत नाहीत म्हणून तुझी थेरं वाढलीत. पण आता नाही चालणारेय हे.
जोवर तू आपण होऊन बाबांना हे सांगत नाहीस तोवर तू उपाशी बसायचं.
काही मिळणार नाही तुला.
भूक लागली तर बाहेर जाऊन भीक मागून खा. पण घरातलं मी देणार नाही. “
रात्री न बोलता तसाच झोपलो. आई बाबा दोघंही बोलले नाहीत. दुसरे दिवशी सकाळी उठून बाबा ऑफिसला जायच्या वेळी धाडस करून त्यांना सांगितले. एक दणका पाठीत आणि एक गालावर बसला आणि न बोलता ते ताडताड निघून गेले.
आतून आई आली. पदराला हात पुसत होती. माझ्या रडक्या चेहऱ्याकडे बघत मला जवळ घेतले. केसातून हात फिरवत, “राजा, अभ्यास कर रे. अभ्यासाशिवाय काही खरं नाही रेऽऽ. अरे, बाबा एव्हढं कुणासाठी करतायत? आपल्यासाठी, तुझ्यासाठीच ना? मग, त्यांना बरं वाटायला तू अभ्यास करायला हवास. मार्क चांगले पाडायला हवेत. चल, आता रडणं बंद. आता अभ्यास करायचा आणि मार्क चांगले पाडायचे, हं. “
तोवर बाबा परत येतात, “जा, गाढवा. जा.. ते रडकं तोंड धुवून घे आणि जेवण कर. कालपासून ती पण उपाशीच आहे तुझ्यासाठी. “
पार्टीत बसलोय. वेळ झालाय. साडेबारा वाजलेत. पार्टी संपते. बाहेर येऊन मोबाईल बघतो. तेरा मिस कॉल्स. परत कॉल करायचं धाडस नसतं.
गाडी अंगणात आत घेतो. मधला लाईट सुरूच असतो. गाडीचा आवाज ऐकून दार उघडले जाते. पेंगुळल्या डोळ्यांनी, दिवसभराच्या शिणवट्याने थकलेली ती दारात. “अरे, किती फोन करायचे रे. काळजी वाटते. एक फोन घ्यायला काय होतंय रे. म्हातारं झाल्यावर कळेल तुम्हाला. चल, ये आता आत. आत कट्ट्यावर थंड ताक ठेवलेय ते पी आणि झोप. नंतर सकाळी ॲसिडिटी झाली म्हणून जेलुसिल खात बसशील… आणि आता हे जरा कमी कर. तूही पन्नाशी पार केलीयस आता. काळजी घे रे आता जरा स्वतःची. “
मुलाचं लग्न ठरलेलं. एक दिवस आईचा फोन, “येऊन जा. ” मी जातो. आई बाबा समोर बसवून घेतात आणि हातामधे एक पाकिट कोंबतात. मी उघडून बघतो. मुलाच्या नावाने अडीच लाखाचा चेक.
“आम्ही तुला काही दिले नाही. पण नातवाला देऊ शकतोय आज. हे त्याच्यासाठी. “
घराची थोडी दुरुस्ती करायचीय. पैसे असतात पण गंमत करायची म्हणून मी विचारतो, ” तुम्ही किती देणार? “
ताडकन् आई बोलते, “द्यायचं ते सगळं दिलेय. आता फक्त सईसाठीचे पाच लाख आहेत. ते मी मोडणार नाही. ते तिलाच तिचं लग्न ठरलं की देणार. इथे जे करायचेय ते तूच करायचेस. तुला एक पैसा देणार नाही. हां. पण कैरीचं लोणचं देणारेय. “
शनिवारी संध्याकाळी अंगणातल्या मारुतीसमोर भीमरुपी, रामरक्षा, करुणाष्टके म्हणून झाली की आम्हाला सगळ्यांना एकत्र बसवून मीठ मोहऱ्या ओवाळून टाकत ‘ईडापिडा टळो’ म्हणत दृष्ट काढणारी.. आई.
अशी आई असल्यावर आपल्याला दृष्ट लावायची कुणाची टाप आहे.
आणि
म्हणूनच आईचा दिवस वर्षातला फक्त एकच नसतो, तर सगळं आयुष्यच तिचं असतं. रोजचा दिवस तिचाच.
लेखक : अज्ञात
प्रस्तुती – श्री अनिल वामोरकर
अमरावती
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – उज्ज्वला केळकर/ सुहास रघुनाथ पंडित / मंजुषा मुळे/ गौरी गाडेकर≈
त्या पावसाळी रात्री कोट्यधीश उद्योगपतीची एकुलती एक मुलगी ऑपरेशन थिएटरमध्ये जीवन-मरणाच्या सीमारेषेवर झुंज देत होती. बाहेर प्रसार माध्यमांच्या गाड्यांची रांग लागली होती, पण आत एका वृद्ध सुरक्षारक्षकाचे शब्द ऐकायला कुणाकडे वेळ नव्हता…
पुण्यातील नामांकित ‘आरोग्यम मल्टिस्पेशालिटी हॉस्पिटल’च्या सातव्या मजल्यावर एकच गोंधळ उडाला होता.
ऑपरेशन थिएटरच्या बाहेर उभे होते देशातील प्रसिद्ध उद्योगपती राघव देशमुख.
कोट्यवधींचे साम्राज्य उभे करणारा तो माणूस त्या रात्री पूर्णपणे हतबल दिसत होता.
आत त्याची २८ वर्षांची मुलगी अन्विता आयुष्यातील सर्वात मोठी लढाई लढत होती.
अन्विता आठ महिन्यांची गर्भवती होती. अचानक तिला तीव्र वेदना सुरू झाल्या आणि तिला तातडीने हॉस्पिटलमध्ये आणण्यात आले.
तपासणीनंतर डॉक्टरांनी सांगितले—
“बाळाची नाळ गळ्याभोवती अडकली आहे. आई आणि बाळ दोघांच्याही जिवाला धोका आहे. “
देशातील नामांकित तज्ज्ञ डॉक्टरांना बोलावण्यात आले.
एक नाही…
दोन नाही…
पूर्ण नऊ तज्ज्ञ डॉक्टर!
पण प्रत्येक नवीन रिपोर्ट आधीपेक्षा अधिक चिंताजनक होता.
“ब्लड प्रेशर कमी होत आहे. “
“बाळाला ऑक्सिजन कमी मिळतोय. “
“आता जास्त वेळ थांबता येणार नाही. “
संपूर्ण टीम तणावाखाली होती.
त्याच वेळी हॉस्पिटलच्या कॉरिडॉरमध्ये ६८ वर्षांचे सुरक्षारक्षक गणपत काका बसले होते.
पांढरी दाढी, वाकलेली पाठ आणि जुना चष्मा…
गेली १५ वर्षे ते रात्रीची ड्युटी करत होते.
सगळे त्यांना प्रेमाने “गणपतकाका” म्हणत.
पण फार थोड्या लोकांना माहिती होतं की सुरक्षा रक्षक होण्यापूर्वी ते कोकणातील एका गावात प्रसिद्ध वैद्य होते.
शरीरातील नसांचे ज्ञान, दाबबिंदू आणि पारंपरिक उपचारांची विद्या त्यांनी आपल्या वडिलांकडून शिकली होती.
पण आधुनिक जगात त्यांच्याकडे ना पदवी होती, ना प्रमाणपत्र…
म्हणून लोक त्यांना फक्त एक साधा सुरक्षारक्षक समजत होते.
अचानक एका नर्सचे शब्द त्यांच्या कानावर पडले—
“बाळाची हृदयाची गती सतत कमी होत आहे! “
गणपतकाका सावध झाले.
काही वेळाने दुसरी नर्स म्हणाली—
“नाळ इतकी घट्ट अडकली आहे की बाळ खाली सरकत नाही. “
गणपतकाकांच्या डोळ्यांसमोर ३५ वर्षांपूर्वीची एक घटना चमकून गेली.
ते हळूहळू ऑपरेशन थिएटरकडे गेले.
दाराजवळ उभ्या डॉक्टरांना त्यांनी नम्रपणे सांगितले—
“मुलीला डाव्या कुशीवर ठेवू नका. “
डॉक्टर चकित झाले.
“काय म्हणताय तुम्ही? “
गणपत काका शांतपणे म्हणाले—
“ज्या बाजूने नाळ दाबली जातेय, त्या बाजूचा भार वाढतोय. तिला दुसऱ्या बाजूला वळवा. “
डॉक्टरांचा चेहरा लाल झाला.
“तुम्ही सुरक्षारक्षक आहात की सर्जन? “
आजूबाजूचे काही लोक हसू लागले.
गणपतकाका काहीच बोलले नाहीत.
ते शांतपणे मागे फिरले.
पण त्यांच्या चेहऱ्यावरची चिंता स्पष्ट दिसत होती.
तेवढ्यात ऑपरेशन थिएटरचे दार उघडले.
एक डॉक्टर धावत बाहेर आला.
“आता तातडीने निर्णय घ्यावा लागेल. आई किंवा बाळ… दोघांपैकी एकालाच वाचवता येईल. “
हे ऐकताच राघव देशमुख यांच्या पायाखालची जमीन सरकली.
त्यांची पत्नी सुमन रडू लागली.
पहिल्यांदाच त्या श्रीमंत कुटुंबाला जाणवलं की काही लढाया पैशाने जिंकता येत नाहीत.
तेवढ्यात मागून एक शांत आवाज आला—
“दोघांनाही वाचवता येईल. “
सगळ्यांनी मागे वळून पाहिले.
ते गणपतकाका होते.
राघव चिडून म्हणाले—
“तुम्ही इथे काय करताय? “
गणपतकाका शांतपणे म्हणाले—
“बाळाला रस्ता नको आहे साहेब… त्याला श्वास हवा आहे. “
संपूर्ण कॉरिडॉर शांत झाला.
गणपत काका पुढे म्हणाले—
“माझं चुकलं तर मला लगेच बाहेर काढा. पण एकदा माझं ऐका. “
डॉक्टरांनी अनिच्छेने त्यांचा सल्ला मान्य केला.
अन्विताची स्थिती बदलण्यात आली.
सगळ्यांचे डोळे मॉनिटरवर खिळले होते.
एक सेकंद…
दोन सेकंद…
पाच सेकंद…
आणि अचानक बाळाची हृदयगती स्थिर होऊ लागली!
एक नर्स आनंदाने ओरडली—
“सर! हार्ट रेट वाढतोय! “
डॉक्टर अवाक झाले.
तासनतास न समजलेली गोष्ट एका वृद्ध सुरक्षारक्षकाने ओळखली होती.
त्यानंतर ऑपरेशन सुरू झाले.
दीड तासाच्या तणावानंतर ऑपरेशन थिएटरचे दार उघडले.
नर्सच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू होते.
“अभिनंदन! आई आणि बाळ दोघेही सुरक्षित आहेत. “
राघव देशमुख यांच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.
काही वेळानंतर त्यांनी पहिला प्रश्न विचारला—
“गणपतकाका कुठे आहेत? “
पण गणपतकाका शांतपणे आपल्या जागेवर परत गेले होते.
जणू काही घडलंच नव्हतं.
दुसऱ्या दिवशी अन्विताला सर्व घटना सांगण्यात आली.
तिने ताबडतोब म्हटले—
“मला त्यांना भेटायचं आहे. “
गणपतकाकांना बोलावण्यात आले.
ते आत येताच अन्विताने आपल्या नवजात बाळाला त्यांच्या हातात दिले.
गणपतकाकांच्या डोळ्यांत पाणी आले.
त्यांनी थरथरत्या हाताने बाळाच्या डोक्यावरून हात फिरवला.
अन्विता म्हणाली—
“आज माझं बाळ श्वास घेतंय, ते तुमच्यामुळे. “
गणपत काका हसले.
“नाही ग बाळा, देवाने वाचवलं. मी तर फक्त निमित्त ठरलो. “
तेवढ्यात राघव देशमुख आत आले.
काही क्षण ते गणपतकाकांकडे पाहत राहिले.
आणि अचानक…
देशातील त्या मोठ्या उद्योगपतीने सर्वांसमोर वाकून गणपतकाकांचे पाय स्पर्श केले.
संपूर्ण खोली स्तब्ध झाली.
“मला माफ करा काका. काल मी तुम्हाला फक्त सुरक्षारक्षक समजलो. “
गणपत काकांनी त्यांना उठवत म्हटलं—
“बाळा, माणसाचं काम लहान-मोठं असू शकतं… पण त्याचा अनुभव कधीच लहान नसतो. “
हे शब्द प्रत्येकाच्या मनात घर करून गेले.
काही दिवसांनी हॉस्पिटलमध्ये मोठा समारंभ आयोजित करण्यात आला.
राघव देशमुख यांनी घोषणा केली की ग्रामीण वैद्यकीय ज्ञान आणि पारंपरिक अनुभवांवर संशोधन करणारे नवीन केंद्र सुरू करण्यात येईल.
त्या केंद्राला नाव देण्यात आले—
‘गणपत प्रसाद मानव सेवा केंद्र’.
टाळ्यांच्या कडकडाटात गणपतकाकांना मंचावर बोलावण्यात आले.
त्यांनी माईक हातात घेतला आणि फक्त एवढंच म्हणाले—
“आयुष्याने मला एक गोष्ट शिकवली आहे. पदवी ज्ञानाचा पुरावा असू शकते, पण अनुभव हे ज्ञानाचं मूळ असतं. ज्या दिवशी आपण गरीब, वृद्ध किंवा साध्या दिसणाऱ्या माणसाला कमी लेखणं सोडू, त्या दिवशी समाज खऱ्या अर्थाने मोठा होईल. “
संपूर्ण सभागृह उभं राहून टाळ्या वाजवत होतं.
समोर बसलेलं ते छोटंसं बाळ हसत होतं.
त्याला माहीत नव्हतं की त्याच्या जन्माने फक्त एका कुटुंबाचं नव्हे, तर अनेकांच्या विचारांचाही पुनर्जन्म घडवला होता… संदेश : कधीही एखाद्या व्यक्तीची किंमत त्याच्या कपड्यांवर, पदावर किंवा पैशांवरून ठरवू नका. अनेकदा सर्वात मोठं ज्ञान आणि अनुभव हे सर्वात साध्या दिसणाऱ्या माणसांकडे असतात.
लेखक : अज्ञात
प्रस्तुती : शोभा जोशी
कार्यकर्ती, जनजाती कल्याण आश्रम, पुणे महानगर.
मो ९४२२३१९९६२
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
स्वयंपाकघरातील नळ पुन्हा गळू लागला. वैतागून मी प्लंबरला बोलावलं.
काही वेळात एक मध्यमवयीन गृहस्थ आले. शांत, स्थिर… हातात एक जुनाट टूलकिट.
काम सुरू करताना त्यांनी एक पाना काढला. त्याचा दांडा चक्क तुटलेला होता!
“या साधनाने हे काय दुरुस्त करणार?” असा विचार माझ्या मनात आला.
पुढे गंजलेला पाइप कापण्यासाठी त्यांनी पिशवीतून एक छोटी करवत काढली—तिचाही अर्धा भाग गायब होता!
आता मला खात्रीच झाली—आपण चुकीच्या माणसाला बोलावलं आहे!
पण अवघ्या दहा मिनिटांत नळाची गळती बंद झाली. नळ स्वच्छ चमकत होता आणि एक थेंबही पाणी गळत नव्हतं.
मी त्यांना ₹२०० दिले. त्यांनी त्यातील निम्मे पैसे परत केले.
मी आश्चर्याने विचारलं,
“आजकाल कोण जास्त पैसे मिळाले तर परत करतो?”
ते हसले आणि म्हणाले,
“मॅडम, प्रत्येक कामाची एक योग्य किंमत असते. आज जास्त पैसे घेतले, तर उद्याही तितकेच जास्त मिळावेत अशी अपेक्षा निर्माण होते. ते मिळाले नाहीत की मन अस्वस्थ होतं. मला जे योग्य आहे तेवढंच घ्यायला आवडतं. त्यामुळे मन समाधानी राहतं.”
मी म्हणाले,
“निदान नवीन पाना आणि करवत तरी घ्या. तुमचं काम सोपं होईल.”
ते हसून म्हणाले,
“मॅडम, साधनं झिजण्यासाठीच असतात. ती जुनी, तुटकी किंवा गंजलेली झाली म्हणून त्यांची किंमत संपत नाही. ती आपलं काम करतच राहतात. माणसांचंही तसंच आहे. वय वाढलं, आयुष्यात काही खुणा उमटल्या म्हणून माणूस निरुपयोगी होत नाही.”
क्षणभर थांबून ते पुढे म्हणाले,
“तुम्ही ऑफिसमध्ये लिहिता, तेव्हा पेन महाग आहे की साधं, याने काय फरक पडतो? लिहिण्याचं कौशल्य असेल तर कोणत्याही पेनने सुंदर लिहिता येतं. कौशल्य हातात असतं, साधनात नाही.”
मी निःशब्द उभी राहिले.
त्यांच्या चेहऱ्यावरचं समाधान विलक्षण होतं—असं समाधान जे पैशाने विकत घेता येत नाही.
एक विचार मनात ठेवण्यासारखा…
संपत्ती, सुखसोयी आणि अधिकाधिक मिळवण्याच्या धावपळीत आपण जीवनाची खरी साधनं विसरतो—
प्रामाणिकपणा, कष्ट, कृतज्ञता आणि समाधान.
ही चारही शाबूत असतील, तर साधनं जुनी असली तरी आयुष्याची अनेक कामं सुंदरपणे पार पडतात.
पण हीच साधनं हरवली, तर जगातील कितीही संपत्ती असली तरी मनातल्या गळतीची दुरुस्ती होत नाही.
* * * *
लेखक:अज्ञात
प्रस्तुती: उज्ज्वला केळकर
संपर्क – निलगिरी, सी-५ , बिल्डिंग नं २९, ०-३ सेक्टर – ५, सी. बी. डी. – नवी मुंबई , पिन – ४००६१४ महाराष्ट्र
मो. 836 925 2454, email-id – kelkar1234@gmail.com
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर ≈
आठवड्यातील सात वारांची निर्मिती कशी झाली व का? वाराची देवता कोणती..
आपण युगानुयुगे वर्षानुवर्षे
रवि, सोम, मंगळ अशा सात
वारांशिवाय कोणत्याही प्रकारचा व्यवहार करत नाही. यांच्याशिवाय कसलाही व्यवहार होणे अशक्य आहे.
राजा परिक्षिताला शाप मिळाला की या सात दिवसात एक दिवस तुझा मृत्यु निश्चित आहे. आणि प्रत्येक मनुष्याचा देखील जन्म व मृत्यूचा एक वार निश्चित आहे. एकंदरीत काय तर संपूर्ण विश्वच या सात वारांवरअवलंबून आहे. असे असताना आपण कधी असा विचार केला का? तो म्हणजे या सात वारांची निर्मिती झाली कशी? व ती कोणी केली?
ज्याच्याशिवाय आपले व्यवहार चालूच शकत नाहीत, त्याची दखल घेणे आपले आद्य कर्तव्य आहे. ज्ञानरूपीप्रकाशाशिवायअज्ञानरूपी अंधार नाहीसा होत नाही म्हणून हा लेखप्रपंच.
आज बहुतांशी समाज आपल्या वेद, शास्त्र, पुराणांना थोतांड समजणारा आहे. शिवाय देव व धर्माला न मानणारा आहे. पण आपल्याला ठाऊक आहे का या सात वारांचा निर्माता कोण आहे ते?
सृष्टीचा आरंभ होत असताना भगवान शंकरानी समस्त लोककल्याणासाठी या
वारांची कल्पना केली. थोडक्यात सांगायचे झाले तर भगवान शंकर संसाररूपी रोगाचा नाश करणारे वैद्य आहेत. तसेच औषधांचेही औषध आहेत.
भगवान शंकरांनी सात देवतांच्या नावांनी वारांची कल्पना केली व त्या प्रत्येक वाराचा स्वामी म्हणून ग्रहांची योजना केली. ते पुढीलप्रमाणे..
शिवपुराणानुसार…
देवता शंकर — स्वामी सूर्य
वार : रविवार
आरोग्य प्राप्ती
देवता मायाशक्ति – स्वामी चन्द्रमा
वार : सोमवार
सम्पत्तिप्राप्ति
देवता कुमार कार्तिकेय
स्वामी — मंगळ वार मंगळवार
व्याधिनिवारण
देवता भगवान विष्णु
स्वामी बुध वार बुधवार
पुष्टिवर्धक
देवता ब्रह्मदेव
स्वामी बृहस्पति
वार गुरुवार
आयुष्यवृद्धी
देवता इन्द्रस्वामी शुक्र
वार शुक्रवार
भोगदायक
देवता यम
स्वामी शनैश्चर
वार शनिवार
मृत्युचे निवारण
अशाप्रकारे शिवपुराणानुसार सात वारांची सृष्टीच्या हितासाठी भगवान शंकरांनी निर्मिती केली. म्हणून आपल्या धर्मात देवता व ग्रहांना विशेष स्थान आहे.
लेखक : अज्ञात
प्रस्तुती : शोभा जोशी
कार्यकर्ती, जनजाती कल्याण आश्रम, पुणे महानगर.
मो ९४२२३१९९६२
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
वाचताना वेचलेले 
वाचताना वेचलेले 
