Tag: #e-abhivyakti

संध्या बेडेकर

 मनमंजुषेतून 

☆ “जगण्याचा दर्जा..“ ☆ संध्या बेडेकर ☆

” जगण्याचा दर्जा आपल्या विचारांवर अवलंबून असतो, परिस्थिती वर नाही. “

काल ताई कडे गणपती विसर्जन होते. म्हणून आम्ही पोचलो. आरती, त्यानंतर प्रसाद. नंतर ची आवाराआवर असतेच.

आठवडा खूप मजेत जातो. अगदी वेगळ्या विश्वातच असतात सर्व. आनंदी वातावरण असते. खाण्यापिण्याची रेलचेल असते. बाप्पा घरात विराजमान, म्हणजे दैनंदिन जीवनात, विचारांत थोडा बदलही होतोच. थोडे दिवस का होईना पण एका वेगळ्याच उर्जेचा संचार असतो. नंतर पुन्हा जैसे थे । बरे असो,

गणपती विसर्जनानंतर भाऊजीं चे पाच सहा मित्र आपल्या पत्नीसह, येथे ताई कडे एकत्र होतात. हा दरवर्षीचाच कार्यक्रम आहे. एकत्र होण्याचे एक कारण तर बाप्पाचे विसर्जन झाल्यामुळे घरात करमत नाही. सर्व आपापल्या घरचा प्रसाद व इतर पदार्थ घेऊन येतात. व दुसरे मुख्य कारण म्हणजे ताईच्या हातचे उकडीचे मोदक सर्वांना खायचेच असतात.

आज ही सर्व आलेच. सगळे आजी आजोबा मस्त ‘ festive dress ‘ म्हणजे आजोबा छान कुर्ता पायजमा मधे व आज्या जरीच्या साड्यांमध्ये खरंच खूप छान दिसतात. त्यांच्या गप्पा ऐकल्यावर तर त्यांच्या आयुष्याची कल्पनाही येते. त्यांचे वागणे बोलणे बघून ज्येष्ठत्व कसं जगावं??? हे कळत. वयामानाप्रमाणे विचारांत व वागण्यात ‘ ठहराव ‘ तर आला पाहिजे, बरोबर मिश्कीलपणा पण टिकवता आला पाहिजे. वय झाले म्हणून नेहमी गंभीर रहायची गरज नसते. अशी शिकवणं सहज मिळते.

आज कुलकर्णी काका फुलांचा गुच्छ घेऊन आले होते. व आमच्या भाऊजींना देत म्हणाले,

” देशपांडे, आज ही फुले खास तुमच्यासाठी. ” तुम्हाला आठवतंय का?? आज बरोब्बर एक वर्ष झाल.

सर्वांनी विचारलेच, कशाबद्दल बोलताय कुलकर्णी??

तेंव्हा कुलकर्णी काका म्हणाले,

मागच्या वर्षी याच दिवशी आपल्या गप्पांमध्ये ‘garrage sale’ ची कल्पना देशपांडयांनी सुचवली होती. आणि त्यानंतर या वर्षभरात आपण सर्वांनी मिळून बरंच काम केलं. आपल्या मुलांनीही मदत केली. आपला अनुभव व नवीन मुलांची कार्य कुशलता, नवीन टेक्नॉलॉजी ‘can give amazing results ‘. हे पुन्हा एकदा सिद्ध झाले.

” प्रत्त्येक नवीन कल्पना महत्त्वाचीच असते. ” म्हणून आज हा ‘ bouquet ‘ खास सर्वांसाठीच. आपल्या सर्वांच्या सौ. चेही योगदान विसरता येणार नाही. अभिनंदन सर्वांचे.

भाऊजी म्हणाले. ,

 हो आठवलं. तेंव्हा, आपण बाप्पा च्या विसर्जनानंतर, आता आपल्या ही विसर्जनाची वेळ आलीच आहे. असं सहज म्हणालो. तेंव्हा आपली पण आवाराआवर करायलाच हवी. जेवढं ओझं कमी असेल तेवढ छान. व त्यातच या विचाराने/कल्पनेने जन्म घेतला.

वास्तविकता नाकारता येत नाही. या सर्व गोष्टींचा विचार करायलाच हवा. सहसा आपण या गोष्टी बोलायचे टाळतो. पण यावर वेळेवर विचार केलाच पाहिजे.

ताई म्हणाली,

बऱ्याच जणांची मुलं अमेरिकेत आहेत. तेथील नागरिकत्व ही घेतले आहे. त्यांचे येथे येणे म्हणजे कधी कधीच होणार. तेंव्हा या घरातल्या वस्तूंचे काय करायचे??? . ठरवायला हवे. आपणच कौतुकाने घेतलेल्या या वस्तू, आपण त्यांचा पूरेपूर आनंदही घेतला. आता मात्र वापरणे होत नाही. सर्व वस्तू चांगल्या working condition. मधे आहेत. आता मोह आवारायला हवा. गेलेल्या/ घडलेल्या गोष्टींचा विचार करत बसण्यापेक्षा, भविष्याचा विचार करावा व वेळेवर निर्णय घ्यावे. म्हणूनच बहुतेक देवाने आपल्याला डोळे मागे न देता समोर दिले असावेत.

बरोबर आहे. ” जगण्याचा दर्जा आपल्या विचारांवर अवलंबून असतो. परिस्थिती वर नाही. “

 भाऊजी म्हणाले,

आता आयुष्याच्या या वळणावर थोडा वेगळा विचार करावा. एकीकडे खूप मुबलकता आहे तर दुसरीकडे गरज दिसतेय. एकीकडे बदलत्या फॅशन बरोबर घरच्या वस्तू बदलणारे लोक दिसतात, तर दुसरीकडे आवश्यक वस्तूंचा प्रचंड अभाव असणारे किती तरी परिवार आहेत. म्हणून सहज एक 

विचार मनात आला की अमेरिकेत जसा ‘garrage sale’ लावतात तसाच लावावा का???? आपल्या सारखी परिस्थिती असणारे बरेच लोक आहेत. घरातील किती तरी वस्तू आपण वापरत नाही. म्हणजे आता त्यांची गरजच नाही. घरात चार प्रेशर कुकर आता कशाला हवेत?? वस्तू् कमी करता येऊ शकतात. वेळेवर, आपल्या समोर योग्य गरजू लोकांना त्या मिळाल्या तर बरं. मुलांना हे करणं जमणार नाही. हे ही नक्की. कारण त्यांच्या जवळ तेवढा वेळच नाही.

अशाच चर्चेनंतर एक उपक्रम सुरू झाला. सर्वात आधी आमच्या कमला मावशींच्या बहिणीला मदत केली. तिचा नवरा कोविड मधे गेल्यावर, तिला खानावळ सुरू करायला आपण मदत केली. घरचाच मोठा कुकर, कढई, स्टील ची ताट, भांडी, वाट्या आपण आपाल्याच घरातून काढून दिल्या. व तिची खानावळ सुरू झाली. तिचे आयुष्य मार्गी लागले.

आपापल्या परीने सर्वांनी या उपक्रमाची जाहिरात केली. नवीन कोणत्याही चांगल्या कामाला लगेच सहकार्य मिळतेच असं नाही. प्रथम कोणत्याही नवीन कामाची चेष्टा होते, नंतर विरोध होतो. नंतर हळूहळू लोक त्याचे महत्त्व समजतात. त्यांना पटले की तेही मदतीचा हात पुढे करतात. एकमेकांना बघूनही किती तरी लोक समोर आले.

मागच्या वर्षी आपण दोनदा हा ‘event’ घडवून आणला. आतापर्यंत लोकांनी आपल्या घरच्यांच वस्तू, ताट, वाट्या, भांडी, कुकर, कढई सायकल, स्टील व प्लास्टिक चे डबे, शिवणाची मशीन, टेबल खुर्ची, प्लास्टिक च्या खूर्च्या, पुस्तक मिक्सर, चादरी, टेबल फॅन, अलमारी अशा कितीतरी गोष्टी स्वखुशीने आणून दिल्या. आपल्या बायकांनी त्याची व्यवस्थित नोंद केली. रेकॉर्ड ठेवला.

पाठक काका हसत म्हणाले,

“जेंव्हा बायका अशी कामं करायला तयार होतात ना, तेंव्हा ते नक्की चांगले होतेच. ” 

 काल तर पवार साहेबांचा फोन आला होता. म्हणाले, मला माझी स्कूटर द्यायची आहे. योग्य माणसाला द्यायचे काम तुमचे. या उपक्रमाबद्दल त्यांनी अभिनंदनही केले. म्हणाले,

” माणसाने कायम वेळेसोबत चालावे व काळाप्रमाणे बदलावे. “

सुरवातीला आपण एक सिस्टीम बनवली व काम सुरू केले. हे सर्व करताना नियम लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे. योग्य व्यक्तीच्या हातात त्याच्या गरजेनुसार ती वस्तू देता आली पाहिजे. दोन्ही वेळेस जमलेल्या वस्तूंची लिस्ट आपण वेगवेगळ्या गृप वर कळवली व त्याप्रमाणे वस्तूंचे वाटप केले.

हळुहळु या उपक्रमाची चर्चा झाली. स्वागत झाले. अनेक लोक पूढे आली. हळुहळु बदल होतील. जास्त चांगली सिस्टीमही बनेल.

म्हणतात ना,

गरजवंताला दिलेले दान, प्रामाणिकपणे केलेले काम, पाठीवर ठेवलेला आधाराचा हात म्हणजेच देवपूजा. माणुसकी पेक्षा मोठी पूजा कोणतिही नाही. आपल्याला ही समाधान मिळते.

” There is nothing more beautiful than someone goes out of their way to make life beautiful for others. “

 

© संध्या बेडेकर 

वारजे, पुणे.  

7507340231

≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

श्री सुधीर करंदीकर

 मनमंजुषेतून 

☆ गण गण गणात बोते ☆ श्री सुधीर करंदीकर ☆

शेगांवचे श्री गजानन महाराज यांनी सर्व भक्त मंडळींना एकच मंत्र दिला होता आणि तो म्हणजे – गण गण गणात बोते.

महाराज स्वतः या मंत्राचा सतत जप करत असत आणि त्याप्रमाणे तो आचरणात आणत असत.

कुठलाही मंत्र म्हटला, कि, त्यामध्ये दोन भाग असतात. एक म्हणजे ध्यानस्थ बसून त्या मंत्राचा नित्यनियमाने जप करणे. आणि दुसरा महत्वाचा भाग म्हणजे, नित्य जप करण्याबरोबरच त्या मंत्राचा अर्थ समजवून घेणे आणि त्याप्रमाणे आपले आचरण बदलणे आणि ठेवणे.

आपण बरेच जण ‘गण गण गणात बोते’ या मंत्राचा नित्य जप करत असतो. असा जप केल्यामुळे आपलं चित्त एकाग्र होतं, आणि त्यामुळे जप करणाऱ्यांना मानसिक शांतता नक्कीच मिळते.

पण बऱ्याच जणांना या मंत्राचा अर्थ माहीत नसतो, त्यामुळे तो आचरणात आणणे दूर राहते. आणि त्यामुळे आपली वैचारिक पातळी / अध्यात्मिक पातळी उंचावण्याकरता या अतिशय साध्या आणि आचरणांत आणायला अतिशय सोप्या अशा मंत्राचा उपयोग करण्याला आपण मुकतो.

आपल्याला समजेल, असा या मंत्राचा अर्थ जर आपल्याला समजला, तर तो आचरणात आणणे सोपे असते. आणि मग आपण मनात तसं ठरवलं, तर आपली वाटचाल त्या दिशेनी सहजपणे होऊ शकते.

या मंत्राचा अर्थ सांगतात तो असा :- _जीव आणि ब्रह्म हे एकच आहेत आणि त्यांना निराळे समजू नये. भगवान सर्वत्र आहेत आणि सर्व सत्ता भगवंतात आहे. _ 

हा सांगितलेला अर्थ वाचून मला किंवा बऱ्याच जणांना समजेल असा अर्थ लक्षात येत नव्हता. आणि त्यामुळे मंत्र आचरणात कसा आणायचा हे लक्षात येत नव्हते.

म्हणून मी प्रत्येक शब्दाचा सर्व बाजूंनी अर्थ लक्षात घेऊन या मंत्राद्वारे महाराजांना काय सांगायचे असेल व ते सगळ्यांना कसे समजेल, असा या मंत्राचा अर्थ मी लिहून काढला. 

मला या मंत्राचा सोपा अर्थ दिसतो तो असा —

(पहिला) गण = कुणीही व्यक्ती, कुणीही प्राणी

(दुसरा) गण = शिव म्हणजेच ईश्वर म्हणजेच देव

गणात = हृदयात

बोते = बघा

म्हणजे सगळ्या व्यक्तींमध्ये / प्राण्यांमध्ये ईश्वर आहे हे लक्षात घ्या आणि ही जाणीव ठेवा. आणि मग त्याप्रमाणे आपली वागणूक ठेवा. सगळ्या व्यक्ती; म्हणजे आपण स्वतः पण त्या मधे येतो, म्हणून स्वतःमध्ये पण ईश्वर आहे, हे पण लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे.

आपण ज्या व्यक्तीशी बोलतोय किंवा ज्या व्यक्ती विषयी बोलतोय, त्या व्यक्तीमध्ये ईश्वर आहे, हे जर आपल्या प्रत्येकाला उमगलं, तर आपण त्या व्यक्तीशी खोटं बोलू शकणार नाही / नाटकीपणाने बोलू शकणार नाही / त्याच्यावर आरडाओरडी करू शकणार नाही / त्याला घालून पाडून बोलू शकणार नाही / त्याला फसवू शकणार नाही / त्याला खोटी आश्वासने देऊ शकणार नाही / कुठेहि भेसळ करू शकणार नाही / भ्रष्टाचार करू शकणार नाही. यामुळे सगळेच नातेसंबंध / मैत्रीसंबंध आणि व्यवहार स्वच्छ होतील, आणि राहतील.

आपण अनेक मंदिरांची यात्रा करतो, देवांची पूजा करतो, देवांचे सण साजरे करतो, पण आपल्याला देवदर्शन कधीच होत नाही. कारण देवळातला देव म्हणत असेल, इथे तू माझ्यासमोर हात जोडतो आहेस / माझ्या आरत्या करतो आहेस आणि बाहेर गेल्यानंतर तू लोकांना म्हणजेच मला (कारण सगळ्याच व्यक्तींमधे देव आहे) फसवतो आहेस / लोकांना म्हणजेच मला शिवीगाळ करत आहेस, तुला मी कस काय दर्शन देणार आणि तुझ्यावर कसा प्रसन्न होणार!

समोरच्या व्यक्ती मधे देव आहे हे जर आपल्याला मनापासून पटलं, तर आपलं आचरण आपोआपच भक्तासारखं होईल आणि मग देव स्वतः आपल्या दाराशी दर्शन देण्याकरता येईल हे नक्की. पुराणकाळात अशी उदाहरणे भरपूर आहेत.

आता दुसरा भाग म्हणजे, स्वतःमधे देव आहे, हे जर आपल्या मनात रुजलं तर एक गोष्ट सहज लक्षात येईल, की, आपले स्वतःचे शरीर हेच त्या देवाचे मंदिर होते. देवाचे वास्तव्य जागृत ठेवायचे असेल तर ते मंदिर म्हणजेच आपण आपले शरीर आणि मन हे दोन्ही स्वच्छ आणि पवित्र ठेवायलाच पाहिजे. आणि हे अगदी सोपे आहे. आपण याकरिता काय करायला पाहिजे –

रोज आपल्या शरीराची बाहेरून स्वच्छता करायला पाहिजे. नियमित व्यायाम, नियमित फिरणे, नियमित प्राणायाम, आपल्या आवडी / छंद जपणे, चांगले खाणेपिणे, वेळेवर झोपणे आणि उठणे, हे करायलाच पाहिजे. आपली घरची / बाहेरची कामे, नोकरी, व्यवसाय, हे सगळे नेहेमीच मन लावून करायलाच पाहिजेत. सगळ्यांशी प्रेमानी बोलणे / वागणे / कायम चेहेरा हसरा ठेवणे, यामुळे मन स्वच्छ राहते. कुणाही कडून अपेक्षा न ठेवणे यामुळे पण मन स्वच्छ राहते.

तुकाराम महाराजांचं याच विषयावर एक सुंदर भजन आहे –

 देह देवाचे मंदिर, आत आत्मा परमेश्वर l 

 देव देहात देहात, का हो जाता देवळात l 

 तुका सांगे मूढ जना, देही देव का पहाना II

गजानन महाराजांच्या मंत्राचा सोपा अर्थ आता लक्षात आला असेलच. 

चला तर मग आपण सगळेच जण आजपासून आचरणात आणूया 

गण गण गणात बोते l

गण गण गणात बोते l

 © श्री सुधीर करंदीकर

मो. 9225631100 – ईमेल – srkarandikar@gmail. com

≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

डॉ. ज्योती गोडबोले 

 इंद्रधनुष्य 

☆ चला पुन्हा एकदा निसर्गाकडे वळू या.. – लेखक : श्री गजानन गाडेवार ☆ प्रस्तुती : डॉ. ज्योती गोडबोले ☆

☆

ला पुन्हा एकदा निसर्गाकडे वळूया…

ऋषी कपूर – कर्करोग

सोनाली बेंद्रे – कर्करोग

अजय – लॅटरल एपिकॉन्डिलायटिस (खांद्याचा गंभीर आजार)

इरफान खान – कर्करोग

मनीषा कोईराला – कर्करोग

युवराज सिंग – कर्करोग

सैफ अली खान – हृदयविकाराचा झटका

हृतिक रोशन – मेंदूतील रक्ताची गुठळी

अनुराग बसू – रक्ताचा कर्करोग

मुमताज – स्तनाचा कर्करोग

शाहरुख खान – ८ शस्त्रक्रिया (गुडघा, कोपर, खांदा, इत्यादी)

ताहिरा कश्यप (आयुष्मान खुरानाची पत्नी) – कर्करोग

राकेश रोशन – घशाचा कर्करोग

लिसा रे – कर्करोग

राजेश खन्ना – कर्करोग

विनोद खन्ना – कर्करोग

नर्गिस – कर्करोग

फिरोज खान – कर्करोग

टॉम ऑल्टर – कर्करोग…

– – हे असे लोक आहेत/होते ज्यांच्याकडे पैशांची कमतरता नव्हती!

ते नेहमी आहारतज्ज्ञांनी सांगितलेलेच अन्न खातात.

ते वातानुकूलित जागेत राहणाऱ्या गायी किंवा म्हशींचे दूध पितात आणि बिस्लेरीचे पाणी पितात.

ते व्यायामशाळेत जातात.

ते नियमितपणे संपूर्ण शरीराच्या वैद्यकीय तपासण्या करून घेतात.

प्रत्येकाचे स्वतःचे उच्चशिक्षित डॉक्टर असतात.

 

आता प्रश्न असा निर्माण होतो की: आपल्या शरीराची इतकी काळजी घेऊनही, त्यांना अचानक इतके गंभीर आजार कसे झाले?

– – कारण ते नैसर्गिक गोष्टींचा वापर खूप कमी करतात—किंवा त्याचा अजिबात विचार करत नाहीत.

 

निसर्गाने आपल्याला जे काही दिले आहे, त्याचे मूळ स्वरूपातच सेवन करा; ते तुम्हाला कधीही हानी पोहोचवणार नाही.

तुम्ही कितीही फ्रुटी प्या, ती तुमच्या शरीराला खऱ्या आंब्याचे फायदे देऊ शकत नाही.

 

– – जर आपण या पृथ्वीला प्रदूषित केले नसते, तर थेट जमिनीतून काढलेले पाणी बाटलीबंद पाण्यापेक्षा लाखो पटीने चांगले असते.

– – जर तुम्ही नवजात बालकाला पूर्णपणे जंतूमुक्त ठिकाणी ठेवले आणि मोठे झाल्यावर त्याला सामान्य वातावरणात राहू दिले, तर ते बाळ साधा तापसुद्धा सहन करू शकणार नाही!

 

कारण त्यांच्या शरीराच्या मज्जासंस्थेला/रोगप्रतिकारशक्तीला जंतूंविरुद्ध प्रतिकारशक्ती विकसित करण्याची संधीच मिळाली नाही.

 

कंपन्यांनी लोकांना इतके घाबरवले आहे, की जणू काही एक दिवस साबणाने अंघोळ न केल्यास तुमच्याभोवती जंतू पसरतील आणि संध्याकाळपर्यंत तुमचा मृत्यू निश्चित आहे.

– आपण कुठे जगत आहोत हे समजणे कठीण आहे. आपण पाहतो की लोक कोणाशी तरी हस्तांदोलन केल्यावर लगेच हँड सॅनिटायझर लावतात.

 

माणसाला वाटते: आपण केवळ पैशाच्या जोरावर जीवन जगू शकतो.

तुमच्या कधी लक्षात आले आहे का? शहरांमध्ये पिझ्झा आणि बर्गर खाणाऱ्या लोकांना हलका ताप येतो आणि ते गरगरू लागतात.

– त्याच वेळी, दूध, दही आणि ताक आवडणारे गावातील वृद्ध लोक त्याच तापातून कोणत्याही औषधाशिवाय बरे होतात.

– – कारण निसर्ग हा त्यांचा डॉक्टर आहे.

कारण त्यांनी नेहमीच साधे अन्न खाल्ले आहे.

 

नैसर्गिक गोष्टींचा अवलंब करा!

विज्ञानाने प्रयोगशाळेत तयार केलेली प्रत्येक वस्तू शरीरासाठी हानिकारक आहे!

पैशाने आरोग्य आणि आनंद कधीही विकत घेता येत नाही.

चला पुन्हा एकदा निसर्गाकडे वळूया…

***

लेखक : गजानन गाडेवार

प्रस्तुती : डॉ. ज्योती गोडबोले 

≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित / मंजुषा मुळे/ गौरी गाडेकर≈

रमा मोडक

 वाचताना वेचलेले 

☆ ‘नाही’ची शिकवण… – लेखक : श्री रविंद्र दातार ☆ रमा मोडक ☆

ध्रुव सिएटलमधील Costco स्टोअरमध्ये गेला होता.

स्टोअरच्या बाहेर त्याला एक छोटा मुलगा दिसला, जेमतेम पाच वर्षांचा. हातात चिप्सची पाकिटं आणि एक छोटा बोर्ड – त्यावर लिहिलं होतं, “स्काऊट चॅरिटी फंडसाठी – एक पाकीट $20”

लोक त्याच्या बाजूने जात होते.

पाच वर्षांच्या मुलाच्या निरागसतेने आणि आत्मविश्वासाने तो एक-एकाला थांबवत होता:

“तुम्हाला एक पाकीट हवंय का? “

काही जण घेत होते.

बरेच जण हसून नम्रपणे म्हणत होते, “नको, थँक्यू. “

पण तो छोटा मुलगा निराश दिसत नव्हता.

तो फक्त हसायचा, पुढच्या व्यक्तीकडे वळायचा आणि पुन्हा प्रयत्न करायचा.

ध्रुव थांबला आणि त्याच्याकडून एक पाकीट विकत घेतलं.

मुलगा आनंदाने हसला आणि म्हणाला, “थँक्यू! “

कुतूहलाने ध्रुवने त्याला विचारलं,

“अजून किती पाकिटं विकायची आहेत? आणि तू इथे किती वेळ थांबणार आहेस? “

त्याचं उत्तर ध्रुव आणि कदाचित आपण सगळेच कायम लक्षात ठेवू.

“100 जण ‘नाही’ म्हणतील तोपर्यंत. “

ध्रुवला आश्चर्य वाटलं.

तेव्हा त्याच्या शेजारी उभ्या असलेल्या शिक्षिका म्हणाल्या:

“त्याने किती पाकिटं विकली हे महत्त्वाचं नाही. महत्त्वाचं हे आहे की, या वयात त्याने ‘नाही’ ऐकायला शिकावं… ते स्वीकारायला शिकावं… आणि तरीही पुढच्या व्यक्तीला विचारायचं धाडस ठेवावं. “

काय धडा होता हा!

आपण आपल्या मुलांना यशस्वी कसं व्हायचं, हेच शिकवण्यात किती वेळ घालवतो.

मन लावून अभ्यास कर.

पहिला नंबर आण.

स्पर्धा जिंक.

सिलेक्ट हो.

अजून जास्त मिळव.

पण कदाचित आपण त्यांना देऊ शकणारी सगळ्यात मोठी भेट म्हणजे त्यांना अपयश कसं पचवायचं, हे शिकवणं.

आत्मविश्वास न गमावता ‘नाही’ कसं ऐकायचं.

हरल्यासारखं न वाटता नकाराला कसं सामोरं जायचं.

पडूनही पुन्हा उठायला न घाबरणं.

एक नकार म्हणजे आपली किंमत संपली नाही, हे समजणं.

कारण आयुष्य नेहमीच ‘हो’ म्हणणार नाही.

कधी परीक्षा नापास होऊ, कधी संधी हुकतील, कधी मुलाखतीत नाकारले जाऊ, नाती तुटतील आणि स्वप्नांना वेळ लागेल.

यश आपल्याला आनंदी करतं.

पण अपयश हाताळायला शिकणं आपल्याला मजबूत करतं.

तो पाच वर्षांचा छोटा मुलगा Costco बाहेर फक्त चिप्स विकत नव्हता.

तो धाडसाचा सराव करत होता.

तो ‘नाही’ गोळा करत होता.

तो जिद्द शिकत होता.

तो आयुष्यासाठी तयार होत होता.

म्हणून आपल्या मुलांना फक्त,

“तू जिंकलास का? ”

असंच न विचारता, कधी तरी हेही विचारूया,

“तू अपयशानंतर पुन्हा प्रयत्न केलास का? “

फक्त यशासाठी तयार असलेलं मूल घडवू नका.

अपयशाला न घाबरणारं मूल घडवा.

त्या शिक्षिकेला सलाम.

त्याच्या आई-वडिलांना सलाम.

आणि त्या छोट्या मुलाला सलाम, ज्याने मोठ्या जगाला खूप मोठा धडा शिकवला:

कधी कधी, एका ‘हो’ पेक्षा शंभर ‘नाही’ जास्त शिकवून जातात.

 

लेखक: श्री रविंद्र दातार

प्रस्तुती : रमा मोडक

≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

नीलांबरी शिर्के

श्री कमलेश भारतीय

(जन्म – 17 जनवरी, 1952 ( होशियारपुर, पंजाब)  शिक्षा-  एम ए हिंदी , बी एड , प्रभाकर (स्वर्ण पदक)। प्रकाशन – अब तक ग्यारह पुस्तकें प्रकाशित । कथा संग्रह – 6 और लघुकथा संग्रह- 4 । यादों की धरोहर हिंदी के विशिष्ट रचनाकारों के इंटरव्यूज का संकलन। कथा संग्रह -एक संवाददाता की डायरी को प्रधानमंत्री अटल बिहारी वाजपेयी से मिला पुरस्कार । हरियाणा साहित्य अकादमी से श्रेष्ठ पत्रकारिता पुरस्कार। पंजाब भाषा विभाग से  कथा संग्रह-महक से ऊपर को वर्ष की सर्वोत्तम कथा कृति का पुरस्कार । हरियाणा ग्रंथ अकादमी के तीन वर्ष तक उपाध्यक्ष । दैनिक ट्रिब्यून से प्रिंसिपल रिपोर्टर के रूप में सेवानिवृत। सम्प्रति- स्वतंत्र लेखन व पत्रकारिता)

☆ कथा-कहानी ☆  स्त्री पर तीन लघुकथाएं  ☆ श्री कमलेश भारतीय ☆ 

1. तिलस्म

रात के गहरे सन्नाटे में किसी वीरान फैक्ट्री से युवती के चीरहरण की आवाज सुनी नहीं गयी पर दूसरी सुबह सभी अखबार इस आवाज को हर घर का दरवाजा पीट पीट कर बता रहे थे । दोपहर तक युवती मीडिया के कैमरों की फ्लैश में पुलिस स्टेशन में थी ।

किसी बड़े नेता के निकट संबंधी का नाम भी उछल कर सामने आ रहा था । युवती विदेश से आई थी और शाम किसी बड़े रेस्तरां में कॉफी की चुस्कियां ले रही थी । इतने में नेता जी के ये करीबी रेस्तरां में पहुंच गये । अचानक पुराने रजवाड़ों की तरह युवती की खूबसूरती भा गयी और फिर वहीं से उसे बातों में फंसा कर ले उड़े । बाद की कहानी वही सुनसान रात और वीरान फैक्ट्री ।

देश की छवि धूमिल होने की दुहाई और अतिथि देवो भवः  की भावना का शोर । ऊपर से विदेशी दूतावास । दबाब में नेता जी को मोह छोड़ कर अपने संबंधियों को समर्पण करवाना ही पड़ा । फिर भी लोग यह मान कर चल रहे थे कि नेता जी के संबंधियों को कुछ नहीं होगा । कभी कुछ बिगड़ा है इन शहजादों का ?  केस तो चलते रहते हैं । अरे ये ऐसा नहीं करेंगे और इस उम्र में नहीं करेंगे तो कौन करेगा ? इनका कुछ नहीं होता और लोग भी जल्दी भूल जाते हैं । क्या यही तिलस्म था या है ? ये लोग तो बाद में मजे में राजनीति में भी प्रवेश कर जाते हैं ।

थू थू  सहनी पड़ी पर युवती विदेशी थी और उसका समय और वीजा ख़त्म हो रहा था । बेशक वह एक दो बार केस लड़ने , पैरवी करने आई लेकिन कब तक ? 

बस । यही तिलस्म था कि नेता जी के संबंधी बाइज्जत बरी हो गये ।

2. स्त्री

वह जार जार रोये जा रही थी और फोन पर ही अपने पति से झगड रही थी । बार बार एक ही बात पर अडी हुई थी कि आज मैं घर नहीं आऊंगी । बहुत हो गया । संभालो अपने बच्चे । मुझे कुछ नहीं चाहिए ।

पति दूसरी तरफ से मनाने की कोशिश में लगा था और वह आंसुओं में डूबी कह रही थो कि आखिर मैं कलाकार हूं तो बुराई कहां है ? क्या मैं घर का काम नहीं करती ? क्या मैं आदर्श बहू नहीं ? यदि कला का दामन छोड दूं और मन मार कर रोटियां थापती और बच्चे पालती रहूं तभी आप बाप बेटा खुश होंगे ? नहीं । मुझे अपनी खुशी भी चाहिए । मेरो कला मर रही है । आज मेरा इंतजार मत करना । मैं नौकरी के बाद सीधे मायके जाऊंगी । मेरे पीछे मत आना ।

इसी तरह लगातार रोते बिसूरती वह ऑफिस का टाइम खत्म होते ही सचमुच अपने मायके चली गयी ।

मां बाप ने हैरानी जताई । अजीब सी नजरों से देखा । कैसे आई ? कोई जरूरी काम आ पडा ? कोई स्वागत् नहीं । कहीं बेटी के घर आने की कोई खुशी नहीं । चिंता, बस चिंता । क्या करेगो यहां बैठ कर ? मुहल्लेवाले क्या कहेंगे ? हम कैसे मुंह दिखायेंगे ?

शाम को पति मनाने और लिवाने आ गया । कहां है मेरा घर ? यह सोचती अपने रोते बच्चों के लिए घर लौट गयी । पर कौन सा घर ? किसका घर ? कहां खो गयी कला ? किसी घर में नहीं ?

3. सात ताले और चाबी

-अरी लडक़ी कहां हो ?

-सात तालों में बंद ।

-हैं ? कौन से ताले ?

-पहले ताला -मां की कोख पर । मुश्किल से तोड़ कर जीवन पाया ।

-दूसरा ?

-भाई के बीच प्यार का ताला । लड़का लाडला और लड़की जैसे कोई मजबूरी मां बाप की । परिवार की ।

-तीसरा ताला ?

-शिक्षा के द्वारों पर ताले मेरे लिए ।

-आगे ?

-मेरे रंगीन , खूबसूरत कपड़ों पर भी ताले । यह नहीं पहनोगी । वह नहीं पहनोगी । घराने घर की लड़कियों की तरह रहा करो । ऐसे कपड़े पहनती हैं लड़कियां?

-और आगे ?

-समाज की निगाहों के पहरे । कैसी चलती है ? कहां जाती है ? क्यों ऐसा करती है ? क्यों वैसा करती है ?

-और ?

-गाय की तरह धकेल कर शादी । मेरी पसंद पर ताले ही ताले । चुपचाप जहां कहा वहां शादी कर ले । और हमारा पीछा छोड़ ।

– और?

-पत्नी बन कर भी ताले ही ताले । यह नहीं करोगी । वह नहीं करोगी । मेरे पंखों और सपनों पर ताले । कोई उड़ान नहीं भर सकती । पाबंदी ही पाबंदी ।

-अब हो कहां ?

-सात तालों में बंद ।

-ये ताले लगाये किसने ?

-बताया तो । जिसका भी बस चला उसने लगा दिये ।

-खोलेगा कौन ?

-मैं ही खोलूंगी । और कौन ?

© श्री कमलेश भारतीय

पूर्व उपाध्यक्ष हरियाणा ग्रंथ अकादमी

1034-बी, अर्बन एस्टेट-।।, हिसार-125005 (हरियाणा) मो. 94160-47075

≈ संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक (हिन्दी) – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’ ≈

मिर्ज़ा अज़ीज़ बेग

(प्रतिष्ठित साहित्यकार मिर्ज़ा अज़ीज़ बेग जी का ई-अभिव्यक्ति में स्वागत। सम्प्रति – भारतीय स्टेट बैंक से सेवानिवृत्त अधिकारी, शिक्षा – एम फिल (समाजशास्त्र), प्रकाशन – दो कविता संग्रह एवं तीन शेर ओ अश्आर के संग्रह प्रकाशित। आज प्रस्तुत है आपकी एक भावप्रवण  कविता – “कुर्बानी” ।)     

  कविता – कुर्बानी…  मिर्ज़ा अज़ीज़ बेग ☆

बाज़ार गुलज़ार था

वो चीज़ नहीं मिल रही थी

जिसकी ज़रूरत थी

हताश होकर

पूछताछ की

तब पता चला कि

” सत्य की दुकान “

बहुत पहले बंद हो गई है

इसका दुकानदार फ़ाक़े करते

भूख से मर गया

अब वहाँ एक वीराने में

उसकी एक दरगाह है

जहाँ  झूठ की ख़ुशबूदार अगरबत्तियां

ढ़ेरों सरपरस्त रोज़ सुलगाया करते हैं

हर बरस

एक मेला लगता हैं वहां

उर्स होता है

उसकी कुर्बानी की याद में…!!!!!

 

© मिर्ज़ा अज़ीज़ बेग

श्री संजय भारद्वाज

(“साप्ताहिक स्तम्भ – संजय उवाच “ के  लेखक  श्री संजय भारद्वाज जी – एक गंभीर व्यक्तित्व । जितना गहन अध्ययन उतना ही  गंभीर लेखन।  शब्दशिल्प इतना अद्भुत कि उनका पठन ही शब्दों – वाक्यों का आत्मसात हो जाना है। साहित्य उतना ही गंभीर है जितना उनका चिंतन और उतना ही उनका स्वभाव। संभवतः ये सभी शब्द आपस में संयोग रखते हैं  और जीवन के अनुभव हमारे व्यक्तित्व पर अमिट छाप छोड़ जाते हैं।श्री संजय जी के ही शब्दों में ” ‘संजय उवाच’ विभिन्न विषयों पर चिंतनात्मक (दार्शनिक शब्द बहुत ऊँचा हो जाएगा) टिप्पणियाँ  हैं। ईश्वर की अनुकम्पा से आपको  पाठकों का  आशातीत  प्रतिसाद मिला है।”

हम  प्रति रविवार उनके साप्ताहिक स्तम्भ – संजय उवाच शीर्षक  के अंतर्गत उनकी चुनिन्दा रचनाएँ आप तक पहुंचाते रहेंगे। आज प्रस्तुत है  इस शृंखला की अगली कड़ी। ऐसे ही साप्ताहिक स्तंभों  के माध्यम से  हम आप तक उत्कृष्ट साहित्य पहुंचाने का प्रयास करते रहेंगे।)

☆  संजय उवाच # ३५४ ☆ अगले बरस तू जल्दी आ…

श्री गणेश विसर्जन के अवसर पर पुनर्पाठ के अंतर्गत यह उवाच।🙏

कल अनंत चतुर्दशी थी। गणेश चतुर्थी के दिन गणेश जी के विग्रह की प्रतिष्ठा से आरम्भ गणेशोत्सव विसर्जन के साथ ही कल समाप्त हो गया। यूँ देखें तो सृजन, प्रतिष्ठा और विसर्जन के माध्यम से जीवन की सम्पूर्ण यात्रा हमारे अनेक त्योहारों में अंतर्निहित है। आगमन से गमन तक का पर्व है, गणेशोत्सव।

घर में अतिथि का आगमन एक सामान्य घटना है। अतिथि के आने का दूसरा पहलू है कि वह लौट जाएगा। भूलोक भी प्रकृति का घर है। हम सब अतिथि हैं। मर्त्यलोक में देह धारण करके जो आया, उसका लौटना अवश्यंभावी है। कीर्ति तो अक्षुण्ण रह सकती है, अमर हो सकती है पर देह का नष्ट होना  अनिवार्य है।

नश्वर जगत में प्रदत्त समय का सदुपयोग करना, अपनी भूमिका का समुचित निर्वहन करना मनुष्य से अपेक्षित है। समय बीतने के बाद पश्चाताप के अलावा कुछ शेष नहीं रह जाता।

किसी राज्य में राजा द्वारा आयोजित संगीतोत्सव में भाग लेने के लिए एक युवा सितारवादक को आमंत्रित किया गया। सितारवादक के लिए अपनी प्रतिभा के प्रदर्शन का यह स्वर्णिम अवसर था। उसने विचार किया कि वह ऐसा सितार बजाएगा जिससे श्रोता मंत्रमुग्ध हो जाएँगे और राजा उससे प्रसन्न होकर बहुत सारा धन देगा। 

संगीतोत्सव आरम्भ हुआ। हर कलाकार की प्रस्तुति के लिए समय निर्धारित था। समय पूरा होने पर पर्दा गिर जाता और फिर नया कलाकार आता। सितारवादक की प्रस्तुति का समय आया। वह मंच पर पहुँचा। वादन आरम्भ करने से पहले सितार की ट्यूनिंग के लिए उसकी खूँटियाँ मरोड़ कर सुर मिलाने लगा। इस प्रक्रिया में ऐसा खोया कि उसे प्रदत्त समय समाप्त हो गया और पर्दा गिरा दिया गया। सितारवादक को वादन के बिना ही लौटना पड़ा। अवसर तो मिला था पर प्रस्तुति नहीं दे पाया, तैयारी में ही रह गया। डॉ. हरिवंशराय बच्चन के शब्दों में लिखूँ तो ‘जीवन सब बीत गया, जीने की तैयारी में।’

समय रहते वह सितार बजा लेता तो संभव था कि उसकी सितार के सुर वर्षों तक याद किए जाते और देहातीत होकर भी अपनी प्रतिभा के बल पर वह चिरंजीवी हो जाता।

अष्ट चिरंजीवी व्यक्तित्वों में से एक हैं महर्षि वेदव्यास। उन्हें ज्ञान का मूर्तिमान स्वरूप माना गया है। मान्यता है कि महर्षि ने भगवान गणेश को दस दिन तक निरंतर महाभारत की कथा सुनाई और श्री गणेश उसे लिपिबद्ध करते गए। तत्पश्चात महर्षि ने पाया कि श्री गणेश के शरीर का तापमान बहुत अधिक बढ़ गया है। महर्षि ने गणेश जी को समीप के एक सरोवर में स्नान कराया ताकि उनके शरीर का तापमान सामान्य हो सके। यह काल गणेशोत्सव के रूप में मनाया जाता है और उत्कर्ष के रूप में विग्रह का जल में विसर्जन होता है।

श्री गणेश बुद्धि के देवता हैं। स्वाभाविक है कि उनके लिए मनाया जानेवाला उत्सव ज्ञान की प्रतीति कराने वाला हो। महर्षि वेदव्यास इसी शाश्वत ज्ञान के अविनाशी प्रसारक हैं। ज्ञान के प्रचार-प्रसार में लगे साधकों में महर्षि का यही जाग्रत अंश देखने को मिलता है।

सृजन, प्रतिष्ठा और विसर्जन के माध्यम से गणेशोत्सव, जीवनचक्र की प्रतिकृति बनकर सामने आता है। स्मरण रहे, ‘अगले बरस तू जल्दी आ’ आगमन से गमन की सतत और अखंड यात्रा का घोष है। काया धारण करने वाला हर जीव इसी अटल यात्रा का पथिक है। ..इति।

 

© संजय भारद्वाज