… आणि अचानक एखादा हिरवागार वृक्ष उन्मळून पडतो तेव्हा… वरच्या आभाळालाही गदगदून येते… हंबरडा फोडावा असा त्याच्या हृदयातून गडगडटाचा आवाज काळ्या नभातून निघतो तो आसमंताला भेदून टाकतो… ती विद्युल्लता आधारासाठी काळ्या नभाच्याच खांद्यावर डोकं ठेवताना आपल्या हुंदक्यांचा टाहो अधनंमधनं कडकडत राहते… हे काय होऊन राहिलं बाई… दुखाचं सात्वंन करायला जवळचे नि दूरचे जेव्हा घटनास्थळी येतात तेव्हा फक्त त्यांच्या मनात कालवाकालव सोबत डोळ्यातून अश्रूधारांच्या सरीवर सर कोसळत रराहतात.. तसा ते धवल आभाळ कोलमडून पडलेल्या वृक्षाचा दुखवटा म्हणून आपल्या बाहूवर काळ्यानभाचीच पट्टी बांधून घेतो.. आणि तो वरूण देखील सगळी सज्जता झाल्यावर दुखाग्नीत पोळलेल्या मनाला गार वाऱ्याचा शिडकावा मिळताच बरसू लागतो आपल्या अमृतधारा… धरेवर नि त्या उन्मळून पडलेल्या वृक्षावर… अखेरचं गंगाजलच मुखात पाजावं तसं… जमिनीत खोलवर रुजलेली त्या वृक्षाची मुळं उन्मळून पडताना आपला ऋणानुबंध संपला सांगताना त्या मातीशी असलेली नाळ तोडून अलग होतो.. विलग होतो… त्या मातीलाही वेदना होतात… उर फुटून यावा तशी वृक्षाच्या मुळाशी लगटलेली ती माती देखील आता मोठा खड्यातून वर येते… आपल्या अंगाखांद्यावर ज्याला लहानाचं मोठं केलं निगुतीने सांभाळले तोच आज असा अचानक निखळून पडावा असा उसासा सोडत राहते… आठवतात त्या वृक्षाला त्याच्या अंकुरापासून तो परिपक्व झालेल्या वृक्षा पर्यंतच्या प्रवासात त्याचे मातीने केलेले पालन पोषणाचे क्षण न क्षण… आणि खंबीरपणे स्व:ताच्या बळावर आणि भक्कम पायावर त्याला उभा करण्यासाठी जमिनीने घेतलेल्या कष्टाची जाणीव… कधीही ऋणातून उतराई न होण्यासारखे ते उपकार… हिरवेगार शाखा पल्लवांनी बहरलेला, फुला फळांनी लगडलेला तो वृक्षाचा डोलारा आज असा अचानक उन्मळून पडला… अजून पालवी पिवळी पडलीच नाही, फांद्याही वाळल्या नाहीत खोडाचा बुंधा आतून कोवळातर होता पण बाहेर अजून निबरपणा कसला तो शिवलाच नाही… आणि तरीही तरीही वृक्षांनं असं अवचित… ते फांद्यांवर विचरणारे पक्षीगण आणि वृक्षाच्या पायतळी विसावणारे प्राणी मात्र नि मनुष्य गण तो उभ्याचा आडवा झालेल्या वृक्षाचा आता काय उपयोगाचा नाही दिसताच त्याला तिथेच तसाच सोडून निघून गेले… त्याच्या आश्रयाखाली नि सावलीत राहून आपली जीवन वाटीका फुलवत राहणारी ती छोटी मोठी लता वेली नि लहान मोठी तरूचीं रोपटी आज तो वृक्ष आडवा झाल्यावर उघडे पडले होते… अनाथ झाले होते… तो वृक्ष असा अचेतन होऊन पडला म्हणताना त्यांनी त्याच्या अंगाखांद्यावर दुखाने लोळण घेत राहिले… प्रत्येकजण आपापल्या आठवणींचा कढ काढत त्याला आंजारू गोंजारू लागले… जाऊ नको दूर तू.. असे आळवत राहिले… आता त्यांना या लहान वयात अकाली मोठेपणाची जबाबदारीची धूरा उचलण्याशिवाय पर्यायच नव्हता… सगळीच लहान अडेनिडे कोण कोणाची समजूत काढायची आणि कुणी आता नेतेपदाची सूत्र घ्यायची… सगळेच अस्पष्ट नि धूसर बनले गेले होते… आधी हे अंगावर पडलेले वृक्षाचे जड ओझे त्यांना दूर करायचे होते… मग मोकळा श्वास घेऊन पुढचं ठरवायचं होते.. वृक्षाचं पडलेल्या अजस्त्र धुडाला आता कधी बाजूला केले जाईल याच्या प्रतिक्षेत तिथे सगळे होते… नि आपल्या अचेतन कलेवराला कधी मुक्ती मिळणार याच्या चिंतेत तो वृक्ष वाट पाहत राहिला होता…
नातं…! हा शब्दच प्रेमाने भरलेला आपुलकीच्या धाग्याने घट्ट बांधलेला आणि मायेने ओथंबलेला वाटतो मला.. जन्मासोबत एका कुटुंबसोवात आपलं नातं निर्माण होत.. आणि जन्मा अगोदर जे नातं जुळत ते म्हणजे जगातील सर्वात निस्वार्थी निर्मळ ज्या नात्यात फक्त देण माहित असत ते म्हणजे आपल्या आईसोबत चं नातं.. जन्म होतो आणि एका कुटुंबासोबत आपलं नातं जुळलं जात आई बाबा, भाऊ बहिण, काका मामा आजी आजोबा अशी अनेक नाती जन्मासोबत आपोआप मिळतात आपल्याला.. जस जस वय वाढू लागत तस तस प्रत्येक नात्याकडून आपल्या अपेक्षा ही जन्म घेतात.. इवल्या शा बाळाला सगळ्यात पहिली अपेक्षा असते ती आईकडून भूक भगविण्यापासून ते लाड करून घेण्यापर्यंत बेसिक वाटणारा सुरू होणाऱ्या ह्या अपेक्षांचा सिलसिला अखंड सुरू होतो तो अगदी शेवटच्या श्वासापर्यंत सुरूच राहतो.. मग अजून मोठे होतो मग कुटुंबासोबतच समाजाकडून अपेक्षा वाढू लागतात आणि जशा जशा ह्या अपेक्षा वाढू लागतात तसं सोबत दुःख निराशा ही वाढू लागते.. कारण अपेक्षा हे दुःखाच सर्वात मोठं कारण आहे अस मला वाटत.. अपेक्षा आल्या म्हणजे दुःख थोड का होईना येणार हे निश्चित असत पण हे दुःख पचविण्याची तयारी मात्र आपली नसते.. मुळात आपण आपल्याच माणसांकडून अपेक्षा ठेवतो त्यामुळे त्या पूर्ण करण हे त्यांचं कर्तव्यच आहे असा एक गोड गैरसमज आपल्या मनात ठाम असतो.. पण काहीवेळा ह्या आपल्या माणसांकडून काही अपेक्षांची पूर्ती होत नाही मग सुरू होतो राग द्वेष आणि दुःखाचा खेळ.. मन दुखावली जातात.. एकमेकांमध्ये रुसवेफुगवे होतात, वादाची ठिणगी पडते आणि आपलं समजलं जाणार नातं आपोआप मागे पडतं.. नात्यात कधी दुरावा येतो हे कळत ही नाही.. म्हणून मला नेहमी वाटत दुःखाच मूळ कारण असत ते म्हणजे अपेक्षा.. ह्याची दुसरी बाजू म्हणजे अपेक्षांचं ओझं..! काही नात्यात आपल्या कडून इतक्या अपेक्षा ठेवल्या जातात की त्या अपेक्षांचं ओझं वाटू लागत आणि अशा वेळी ही जन्म होतो तो निराशा आणि दुःखाचा..! अवास्तव अपेक्षा फक्त आणि फक्त दुःखच देतात आणि हे दुःख दोन्ही पक्षाच्या वाट्याला येत.. तिसरी बाजू म्हणजे अपेक्षाभंग.. नातं आल की छोट्या मोठ्या का होईना अपेक्षा येतातच काहीवेळा ह्या अपेक्षा अवास्तवतेच रूप घेतात आणि त्या पूर्ण नाही झाल्या किंवा पूर्ण नाही करू शकलो तर अपेक्षाभंग हा निश्चित असतो.. आणि अपेक्षाभंगाचे दुःख फार मोठं असत ह्या दुःखात आपण इतके डुबून जातो की किनारा मिळणं कठीण होऊन जात.. आणि इथे बळी जातो तो नात्याचा..! नातं जपण्यासाठी अपेक्षांचं ओझ घेऊन आपण इतका आटापिटा करतो की त्या त्या अपेक्षांच्या ओझ्याखाली नकळत आपण दबून जातो.. मग हळूहळू नात्यातील प्रेम विश्वास आपोआप कमी होतो आणि उरते ती केवळ कर्तव्यपूर्ती… आपलं कर्तव्य आहे म्हणून अपेक्षा पूर्ण करण्याकडे आपल पूर्ण लक्ष केंद्रित होत आणि जिथे केवळ कर्तव्य उरते तिथे प्रेम आपोआप कमी होऊन जात.. मग अशी नाती आपण केवळ ओढत राहतो.. ती सांभाळण्यासाठी त्या नात्यातल्या अपेक्षा पूर्तीसाठी झटत राहतो काही नाती तर फक्त अपेक्षा बनून राहतात आणि मग अशा नात्याला काहीच अर्थ राहत नाही.. समाजासाठी एक दिखावा बनून राहतात अशी नाती.. आणि मला वाटत अशी नाती म्हणजे फक्त निराशा आणि दुःखाच कारण बनतात…. काहीवेळा एखाद्या नात्यात आपण इतके हतबल होऊन जातो की नात्यांकडून काही अपेक्षाच राहत नाहीत.. आणि जशा अवास्तव अपेक्षा दुःखाच कारण असतात तसेच अपेक्षाहीन नाती ही फक्त एक दिखावाच बनून राहतात.. मला तर वाटत जेंव्हा एखाद्या नात्याकडून काही अपेक्षाच राहत नाहीत अशा परिस्थिती इतकी वाईट गोष्ट कोणतीच नाही.. कारण अशा नात्यात असते ती केवळ हतबलता..! निरपेक्ष नाती जगात फार कमी पाहायला मिळतात.. ज्या नात्यांमध्ये प्रेम जिव्हाळा आणि एकमेकांबद्दल विश्वास कुटकुटके भरा होता है अशा वेळी निरपेक्षता हे सगळ्यात मोठी गोष्ट असते अस मला वाटत.. निरपेक्ष नात्यांमध्ये फक्त आणि फक्त आनंद असतो कारण अशा नात्यांमध्ये अपेक्षाभंगाचे दुःख नसते.. अवास्तव अपेक्षांचे ओझी नसतात असते ती फक्त प्रेमळ जबाबदारी मनापासून मनापर्यंत स्वीकारलेली जबाबदारी.. आपलं प्रेम दाखविण्यासाठी केलेली एक सुखकर धडपड किंवा आपण अस म्हणू शकतो की अशा नात्यांमध्ये एकमेकांस काही गोष्टी सांगण्याची गरज नसते ते दोघ एकमेकांसाठी एकमेकांच्याही नकळत झटत असतात आणि ते ही फक्त कर्तव्यपूर्ती म्हणून न्हवे तर त्या नात्यात असणाऱ्या प्रेमापोटी ते एकमेकांची मन जपत असतात.. आणि जिथे जपण असत तिथे असत फक्त आणि फक्त प्रेम..! आणि अर्थातच हे प्रेम निरपेक्ष असत.. त्यामुळे अपेक्षाभंगाचे दुःख नाही की अवास्तव अपेक्षांचं ओझं ही नाही त्यामुळे अशी नाती निर्मळ निखळ प्रेमाची प्रतिक बनून राहतात.. अवास्तव अपेक्षा आणि अपेक्षा भंग ह्या दोन्ही गोष्टी केवळ आणि केवळ दुःखास कारण असतात अस अगदी मनापासून वाटत मला..!
पूढच्या आठवड्यात महालक्ष्मी पूजनाचा तीन दिवसांचा उत्सव सुरू होणार आहे.
आमच्या देशमुखांच्या घरी तर हा वर्षाचा सर्वात महत्वाचा उत्सव असतो. म्हणजे दिवाळी चा सण सुद्धा नंबर दोन वर येतो. देशस्थांचा हा सण म्हणजे लय भारी.
सर्व अगदी साग्रसंगीत स्वयंपाक, फुलोरा, पूजा, डेकोरेशन, अगदी प्रसन्न वाटत घरात. अगदी लगबग असते दोन चार दिवस..
दरवर्षी नवीन साड्या, दागिने घालून महालक्ष्मी अगदी सजलेल्या असतात. आजच्या काळातही वीस पंचवीस जण जेवायला असतातच..
सासूबाई आणि त्यांची असिस्टंट म्हणजे सूनबाई नेहा मिळून सर्व व्यवस्थित वेळेवर पार पाडतात. सर्व advance mangement असत. घरचे पुरुष ही मदतीला असतातच. सर्वांची काम वाटलेली असतात.
खरतर नेहा माहेरची नेहा चितळे म्हणजे कोकणस्थ, पण लग्नानंतर सर्व व्यवस्थित करते.
लग्नाआधी देशमुखांनी तिला त्यांच्या घरच्या सणावारांची कल्पना दिली होती. आणि एकुलती एक सून म्हणजे नेहालाच सर्व करायचे आहे. हेही तिला सागीतले होते.
नेहाच्या सासूबाईंचा उत्साह अगदी दांडगा आहे. सर्व हौशेने करतात.
देशमुखांकडे सगळेच सण असल्यामुळे त्यावेळी घरच्या ज्येष्ठांनी तीन भावांमध्ये सणांची वाटणी करून दिली. उद्देश्य हा होता की त्यानिमित्ताने सर्व एकत्र येतील. कोणावरही जास्त जबाबदारी पडणार नाही. पूढचा सर्व विचार करूनच हे सर्व ठरल.
आज पंचावन वर्षे झाली, महालक्ष्मी सण देशमुख आजी अगदी आनंदाने, हौशीने, श्रद्धेने करतात.
यावर्षी मात्र अनेक प्रश्न समोर आहेत. अजय नोकरीच्या कामाने अमेरिकेत आहे. नेहाची नेमकी तीन दिवस महत्वाची मिटींग आहे. देशमुख आजींच्या पायाला दुखापत झाली आहे. आता वय पण पंच्याहत्तर च्या वर आहे.
देशमुख आजोबा मदत करायला तयार असतात. , लाडू वळायला. पुरण घोटायला, भाज्या निवडायला मी तयार आहे. पण कोणाच्या तरी देखरेखीखाली मी ते करेन. अस म्हणतात.
आज नेहाने विचारले,
आई!! या वर्षी कस करायच?? मी सुट्टीचा प्रयत्न केला. मिटींगच्या तारखा पूढे ढकलायचा प्रयत्नही केला पण जमलं नाही.
आता पूढच्या आठवड्यात मी सकाळी ९ ते ८ बिझी असणार आहे.
आई म्हणाल्या, अग!! ठीक आहे! मी पण नोकरी केली आहे. नोकरीचे प्रश्न मी समजू शकते. आपण काही तरी उपाय नक्कीच काढू.
मी कालच चौकशी केली. शेजारच्या कुलकर्णी काकूंकडे तर मागच्या चार वर्षांपासून कोणी करणारे नाहीत. त्यांच्या घरी पण आपल्या सारख्याच उभ्या महालक्ष्मी असतात.
त्या पूजेची तयारी करतात. महालक्ष्मी बसवायला, त्यांच्या साड्या नेसायला, दाग दागिने घालायला देशपांडयाची पल्लवी त्यांना मदत करायला जाते.
नैवेद्याचे चार बेसन लाडू त्या घरी करतात. अगदी थोडा आवश्यक तेवढा स्वयंपाक करून नैवेद्य तयार करतात. बाकी सर्व जेवणाची ऑर्डर देतात.
अग!! पुण्यात सर्व सोई आहेत. आणि पूजेचे महत्व समजून सर्व व्यवस्थित करणारे बरेच जण आहेत येथे. जोपर्यंत जमत तोपर्यंत सर्व साग्रसंगीत कराव. तो आनंद वेगळाच असतो. पण काही अडचणी आल्या तर adjustment करायलाच पाहिजे.
आता तुम्ही अमेरीकन कंपनीत काम करणार, त्यांना कदाचित गणपती बाप्पा माहीत ही असतील, पण आपल्या महालक्ष्मी पूजनाचे काय माहित असणार?
आजोबा म्हणाले,
अगदी बरोबर!!
आता घरच्या लक्ष्मींच्या अडचणी न समजता, त्यांना त्रास देऊन आपण महालक्ष्मींचा थाटमाट केला तर त्याचे पुण्य लाभेल का?
काही हरकत नाही नेहा.
अग!! देवाला सर्व कळत.. आपण फुलोरा म्हणजे करंज्या, लाडू, पात्या ची ऑर्डर देऊया. जेवणाचही तसच करूया.
सर्वांना नेहमी प्रमाणेच आमंत्रण दया.
सकाळी अजयचा फोन आला, तेंव्हा आजोबांनी त्याला येथील परिस्थिती, त्यावर काढलेला उपाय सांगितला.
अजयलाही मान्य होता.
नेहाने फोन करून गुरुजींना सांगितले. सर्वांना आमंत्रण दिले. सौ. देशपांडे यांना फुलोरा, जेवणाची ऑर्डर दिली. या पुजेचे काही वैशिष्ट्ये असतात. म्हणजे ज्वारी पिठाची आंबिल, पडवळ टाकून कढी, सांज्याची पोळी पण लागतेच. सोळा भाज्यांची एक भाजी, इतर दोन तीन भाज्या, पाच प्रकारची भजी, कोशिंबीरी, मिक्स डाळीचे वडे. पुरण पोळी, सांज्याची पोळी तर महाप्रसादात असतेच. तिने सर्व व्यवस्थित सांगितले, व्हाट्सअप वर डिटेल्ड मेसेज ही केला. वेळ सांगितली. आदल्या दिवशी आठवण करून दिली.
संध्याकाळी बायका दर्शनाला येतात हळदीकुंकू समारंभ असतोच. जमेल तेवढी काम केली. बायकांना द्यायला लाडू चिवडाचा ऑर्डर दिला. पेपर प्लेट्स, ग्लासेस आणून ठेवले. मावशींच्या मदतीने येणाऱ्या मंडळीची बसायची सोय केली. घरातील आवरासावर केली. पूजेची तयारी करून ठेवली. नवीन दोन साडयाही काढून ठेवल्या.
नेहाच्या इतर जावा मदतीला आल्या होत्या.
सर्व अगदी मजेत, आनंदात, प्रसन्न वातावरणात पार पडल.
महालक्ष्मी पूजन अगदी व्यवस्थित पार पडल. नेहाची मिटिंग पण झाली. येणाऱ्या पाहुण्यांचे आदरातिथ्य ही छान झाले.
एकमेकांच्या अडचणी समजून, त्यातून सहज मार्ग काढला. एकमेकांच्या भा्वनांचा विचार केला. आणि मार्ग मिळाला.
म्हणतात ना,
भाषेचा अनुवाद होऊ शकतो, पण भावनाचा नाही. त्यासमजूनच घ्याव्यालागतात.
समजूतदार पणाचा अभाव असेल तर मात्र अगदी छोटस कारणही पुरेस असत घरात वादविवाद व्हायला.
जेंव्हा घरचे जेष्ठ नवीन पिढीच्या समस्या समजून घेतात. तेंव्हा प्रसन्न वातावरणात सर्व गोष्टी, मग तो रोजचा दैनंदिन व्यवहार असो नाही तर एखादा समारंभ असो, सहज होतात. या बरोबरच सर्वांना एकमेकांबद्दल आदर आपूलकी वाढते. आपापसातील बॉन्ड मजबूत होतो.
घरातील परंपरा, सण साजरे केलेच पाहिजे. ते बघूनच नवीन पिढी तयार होत असते. आता नोकरी करणाऱ्या स्त्रियांची संख्या वाढली आहे. तेंव्हा हे सर्व करताना सुवर्ण मध्य साधता आला पाहिजे.
सण म्हणजे आंनद उत्साह, प्रेम, भक्ती. तेंव्हा वातावरणही त्याला साजेसेच असावे. आंतरिक जिव्हाळा असला तर सर्व सहज शक्य होत.
जास्त अवडंबर न करता, जे शक्य होईल ते मनोभावे श्रद्धेने केले तरी चालते. देवासमोर दिखावा चालतच नाही. देवाला सर्व समजतच.
आपणच मी हे केल, मी ते केल म्हणून मिरवतो, पण देवासाठी आपल्या भाव, भावना जास्त महत्वाच्या असतात.
म्हणतात ना,
देव भावाचा भुकेला.
आपले विचार सगळ्यांना पटतीलच अस नेहमीच होत, अस नाही.
पण ते मांडायचे. सोडायचे नसतात.
कारण काही विचार पटले नाही तरी, विचार करायला मात्र नक्की लावतात.
खरी नाती तीच असतात जी कशाचीही पर्वा न करता कायम सोबत असतात. मग ते नात कोणतंही असो.
स्वतः च्या आत्मविश्वासाची ढाल मात्र मजबूत असायला हवी.
म्हणतात ना,
Acceptance in adversity is the best medicine.
कोणत्याही परिस्थितीत
All is well ही National anthem सर्वांनी लक्षात ठेवावी, म्हणत रहावी. आपोआपच परिस्थिती चे गांभिर्य कमी होत, आणि अनेक मार्ग सहज सुचतात.
आधुनिक जगाबरोबर चालताना आधुनिक कपडेही घालावेत आणि विचार ही ब्रान्डेड ठेवावेत. बरोबर परिस्थितीनूसार आपली सणवारही करावेत. आज नवीन आणि पारंपारिक चे फ्युजन कसे करता येईल? या विचाराला प्राधान्य देणे आवश्यक आहे.
आज नेहाचा देशमुख परिवाराबद्दल आदर प्रेमभाव किती तरी पटीने वाढला..
(उनो हा पत्त्यांसारखा – playing cards – बैठा खेळ आहे. फरक इतकाच की बदाम, इस्पिक वगैरे यांच्याऐवजी यात वेगवेगळ्या रंगाचे पत्ते असतात व त्यांवर छापलेल्या सूचनांनुसार खेळायचे असते. ज्याच्या हातातली सर्व पाने सर्वप्रथम संपतात ते जिंकतो.)
मे महिना, उन्हाळ्याची सुट्टी. राजू, मनू आणि सोनू ही मावस आणि मामे भावंडं आपल्या आजोळी – मामाच्या गावाला आले होते. फुल टू धमाल चालली होती.
फरक इतकाच की आता मामा शहरात रहात होता. गाव, नदीकाठ, सूरपारंब्या या सगळ्यांच्या ऐवजी आता शहरी मॉल, मल्टीप्लेक्स आले होते आणि रात्री पत्ते कुटण्याऐवजी “उनो” खेळणे चालले होते.
कॉलेजला डिग्रीच्या दुसऱ्या वर्षाला आलेला राजू सातवीतल्या सोनूवर वैतागला होता. पुन्हा पुन्हा सांगूनही सोनू हातातली पाने नीट धरत नव्हता, सगळी पानं समोरच्यांना दिसत होती.
“नाही, मी नीटच धरतोय पानं, ” सोनू उवाच.
“नाही अरे, मला सगळी दिसत आहेत तुझी पानं, ती मावशी बघती आहे तुझी पानं. अशाने कसा जिंकणार तू? ” राजूच्या आवाजात हताशा आणि राग यांची सरमिसळ व्हायला लागली होती.
सोनू कसाही खेळला तरी त्याचा राजूला काहीच फायदा वा तोटा नव्हता. केवळ सोनूचं भलं व्हावं या निस्वार्थी वृत्तीने राजू त्याला सारख्या सूचना देत होता. पण पालथ्या घड्यावर पाणी, आणि म्हणूनच राजूची जास्तच तगमग होता होती.
सोनूला त्याची काहीच फिकीर नव्हती.
“अरे, आम्हीपण लहानपणी अशाच चुका केल्या आहेत. म्हणून तुला सांगतोय… ” राजू सांगत होता, आणि अचानक, सोबत पत्ते खेळणाऱ्या त्याच्या आईकडे तो चमकून पाहू लागला.
आजवर हे असे संवाद त्याच्याच घरात वेगवेगळ्या रूपात अनेकदा झाले होते. फरक इतकाच होता, की आत्ता यावेळी तो सोनूला सल्ला देत होता, यापूर्वी, इतके दिवस हेच डायलॉग त्याची आई त्याला ऐकवत असायची.
त्याची आई इंजिनीयर होती, त्याच्या जन्मापूर्वी चांगल्या कंपनीत नोकरी करायची ती. मग या राजूला लहानाचा मोठा करायचा म्हणून नोकरी सोडली होती तिने.
इकडे राजूचं कॉलेज लाईफ जरा जास्तच निवांत चाललं होतं, मित्रांची संगत काही फार ग्रेट नव्हती, परीक्षेत मार्क फार चांगले नव्हते, वर्गात उपस्थिती कमी असल्याबद्दल कॉलेजकडून घरी पत्रं येत होती, आणि असं काही झालं की मग आईची टकळी पुन्हा सुरू व्हायची…
“अरे, अभ्यास कर. वेळ फुकट घालवू नको. गेलेला वेळ परत येत नाही. आम्हीपण लहानपणी अशाच चुका केल्या आहेत. म्हणून सांगतीये तुला… ” आई परोपरीने सांगायची त्याला.
आणि हा राजू तेव्हा तिच्याकडे दुर्लक्ष करायचा, आत्ता सोनू करत होता तसंच.
तो जेव्हा आईचं ऐकत नव्हता, तेव्हा तिला काय वाटत असेल, ते त्या क्षणी राजूला लख्ख उमगलं, त्यानं आईकडे चमकून पाहिलं, आई त्याच्याकडेच पहात होती.
काही न बोलताच राजूने मान खाली घातली.
आई स्वतःशीच हसली. सोनू “उनो”मध्ये जिंकेल का नाही, सांगता येत नव्हतं, पण राजू मात्र वेळीच सावध झाल्याने आयुष्याची बाजी मात्र नक्की जिंकणार होता.
आपले आयुष्य हे आपण कसे जगतो यापेक्षा आपण काय विचार करतो, यावरच खऱ्या अर्थाने अवलंबून असते. माणूस बाहेरच्या जगातील संकटांशी, आव्हानांशी आणि कठीण परिस्थितीशी सहज दोन हात करू शकतो;पण जेव्हा संघर्ष स्वतःच्याच विचारांशी सुरू होतो, तेव्हा ती लढाई सर्वात कठीण ठरते.
शरीरावरचे ओझे सहजासहजी ओळखून ते उतरवता येते, पण मनावर साचलेले विचारांचे ओझे मात्र अदृश्य असते. ते दिसायला साधे-सोपे वाटले, तरी माणसाला आतून हळूहळू पोकळ करत जाते. भूतकाळातील चुकांचा सतत होणारा पश्चात्ताप, भविष्याची अवाजवी भीती, इतरांशी केलेली निरर्थक तुलना आणि मनात चालणारी नकारात्मकतेची साखळी हे सर्व एकत्र येऊन विचारांचे एक भयंकर वादळ निर्माण करतात. या अतिविचारांच्या चक्रव्यूहात माणूस असा काही अडकतो की त्याला बाहेर पडण्याचा मार्गच दिसत नाही.
एखाद्या पाण्याच्या पेल्याचे वजन सुरुवातीला काहीच वाटत नाही, पण तोच पेल्या जर आपण तास न् तास हातात धरून ठेवला, तर हात सुन्न पडू लागतो आणि दुखायला लागतो. पाण्याचे वजन वाढत नाही, पण आपण ते जितका जास्त वेळ धरून ठेवतो, तितका त्याचा त्रास वाढतो. आपले विचारही अगदी असेच असतात. एखादी छोटीशी चिंता किंवा वाईट विचार मनात आला तर हरकत नाही, पण तोच विचार जर आपण तासनतास, दिवसेंदिवस मनात गोंधळवत ठेवला, तर तो माणसाचा उरलासुरला आत्मविश्वास, मनाची शांतता आणि वर्तमानातील आनंद पूर्णपणे उद्ध्वस्त करून टाकतो.
जेव्हा विचारांचे हे ओझे अती होते, तेव्हा माणूस स्वतःच स्वतःचा सर्वात मोठा शत्रू बनतो. ”मला जमणार नाही, माझे काही खरे नाही “असे स्वतःबद्दलचेच वाईट विचार माणसाला काहीही नवीन करू देत नाहीत.
.. त्यामुळे आयुष्यात पुढे जायचे असेल, तर हे अदृश्य ओझे उतरवून ठेवायला शिकले पाहिजे. जगात घडणारी प्रत्येक गोष्ट आपल्या नियंत्रणात नसते, हे सत्य जितक्या लवकर आपण स्वीकारू, तितके मन हलके होईल. जे घडून गेले आहे तो भूतकाळ बदलता येत नाही आणि उद्या काय होणार आहे हे कोणालाच ठाऊक नाही, त्यामुळे विनाकारण उद्याची चिंता करत बसण्यापेक्षा आजच्या, या क्षणाच्या आनंदात जगायला हवे.
अनेकदा मनात साचलेले विचार कागदावर उतरवून काढल्याने किंवा आपल्या एखाद्या जवळच्या, विश्वासू माणसाशी मोकळेपणाने बोलल्यानेही मनावरचा मोठा भार हलका होतो. आपले विचार ही एक धारदार तलवार आहे;तिचा वापर स्वतःच्या प्रगतीसाठी करायचा की स्वतःलाच जखमी करण्यासाठी, हे संपूर्णपणे आपल्या हातात असते.
… म्हणूनच विचारांना तुमच्यावर राज्य करू देऊ नका, तर तुम्ही तुमच्या विचारांचे मालक बना. मन मोकळे ठेवा, अवाजवी विचारांचे ओझे फेकून द्या आणि जगण्याचा खरा आनंद लुटा.
☆ श्रीगंगानगर मधील ‘मैला’ प्रवाह!☆ श्री संभाजी बबन गायके☆
बलात्कारानंतरचे सोशल मिडीया बलात्कार!!
श्रीगंगानगर.. राजस्थान. १८ जून. रात्रीचे सव्वा दहा वाजलेत. इयत्ता आठवीत शिकणारी, म्हणजे केवळ तेरा वर्षे वय असलेली एकटी मुलगी रामबाबू नावाच्या चालकाच्या ईरिक्षेत तिच्या घरी जाण्यासाठी बसते. तो तिला थेट एका लॉजिंग हॉटेल मध्ये घेऊन जातो आणि त्या हॉटेलमालकास तिची विक्री करतो. पुढे आणखी पाच दिवस त्या मुलीला विविध हॉटेल्सवर नेले जाते आणि या पाच दिवसांत सुमारे ३२ पुरुष तिच्यावर बलात्कार करतात.
इकडे मुलीच्या पालकांनी पोलिसांकडे तक्रार नोंदवलेली असते… आणि कुठूनतरी पोलिसांना खबर मिळते. पोलिस मुलीची सुटका करून तीन हॉटेल मालकांसह बारा पुरुषांना अटक करतात. ज्या तीन हॉटेल्समध्ये हा गुन्हा घडला होता, ती हॉटेल्स प्रशासनाने अनधिकृत हॉटेल्स असल्याचे सांगत पाडून टाकली आहेत किंवा sealed केलेली आहेत. मुलीला उपचारांसाठी रुग्णालयात दाखल केले जाते. ही झाली पोलिसांनी दिलेली शासकीय, अधिकृत माहिती.
विविध सामाजिक संघटना, राजकीय पक्ष, यांनी सदर मुलीला न्याय मिळावा या मागणीसाठी मोर्चे, आंदोलने आयोजित केली आहेत. पोलिसांचे उर्वरीत आरोपींना पकडण्याचे प्रयत्न सुरु असल्याचे कळते.
इकडे सोशल मिडीयावर विविध बातमी पत्रे, bloggers आणि poster boys and girls लोकांनी या प्रकरणाची माहिती(? ) देण्याचा सपाटा लावला. यामागे काही अंशी सामाजिक काळजी हे कारण असावे, पण मुख्य उद्देश जास्तीत जास्त views, likes, comments मिळवून पैसे कमावणे असावा, अशी शंका येते!
संबंधित मुलीचे आहेत असे भासवत आधीचे, भलत्याच राज्यातील, वेगळ्याच मुलींचे videos पुन्हा post केले जात आहेत. आणि त्यांना अपेक्षित प्रतिसादही मिळतो आहे.
बलात्कार पिडीत महिला, मुली यांची नावे, छायाचित्रे, चित्रफिती प्रसारित करू नयेत, असे न्यायालयाचे आदेश आहेत. एका चित्रफितीमध्ये तर चक्क एक राजकीय नेता एका पिडीत मुलीशी संवाद साधताना दिसतो.
राजस्थान मधील ही पिडीत मुलगी मरण पावल्याच्या खोट्या बातम्याही या सोशल स्वयंघोषित पत्रकारांनी लावलेल्या आहेत.
आरोपींना मारहाण करण्याची, त्यांची धिंड काढण्याची परवानगी अजून तरी आपला कायदा देत नाही. पण अशा बाबी जनमानसात लोकप्रिय आहेत. राजस्थान मधील सदर प्रकरणातील आरोपींची धिंड काढली जात आहे, पोलिस त्यांना लाठ्यांनी मारहाण करीत आहेत असे videos सुद्धा मोठ्या प्रमाणावर viral होत आहेत… की जे या प्रकरणातील आरोपींचे नाहीत… इतर राज्यातील आहेत.
आरोपींना सुनावणीसाठी आणताना, त्यांना घेऊन जाताना, आणताना त्यांचे चेहरे लोकांना दिसू नयेत यासाठी त्यांचे चेहरे झाकावेत, असे न्यायालयाचे निर्देश आहेत. कारण पुढे आरोपींची ओळख परेड या महत्त्वाच्या प्रक्रियेत अडथळा निर्माण होऊन, आरोपींना त्याचा फायदा मिळण्याची शक्यता असते! अर्थात हा ही प्रकार सामान्य लोकांना मान्य नाही.
अशा प्रकरणात आरोपींना त्यांचा गुन्हा सिद्ध झाल्यास भरचौकात फाशी देण्यासोबत अन्य काही शिक्षाही सोशल मिडीयावर comments करणारी मंडळी सुचवत असतात. यात मोठ्या राजकीय नेत्यांचाही समावेश असतो.
देशातील बहुसंख्य नागरीकांनी कायद्यात बदल करण्याची अशी एकमुखी मागणी आपल्या न्यायव्यवस्थेकडे केल्यास आणि संविधान, दंडसंहिता, राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय कायदे, यांनी अशा मागण्या मान्य केल्यास हे शक्य आहे! तोपर्यंत प्रचलित न्यायप्रक्रियेनुसारच खटले चालतील हे वेगळे सांगण्याची गरज नाही! असो.
एकाकी महिलांचे, मुलींचे रेल्वे स्थानकाबाहेरील बसथांबे, रिक्षा थांबे येथून अपहरण केले जाण्यामागे एक मोठे कारण आहे, ते समजून घेणे गरजेचे आहे.
प्रवासात उशीर झाल्याने, घरून रागावून, रुसून बाहेर पडल्याने व नेमके कोठे जायचे हे माहीत नसल्याने, घ्यायला येतो असे सांगून प्रियकराने फसवल्याने आणि अशा काही कारणांनी महिला, मुली रात्री उशिरा अनोळखी शहरात बसथांब्यांवर बसची प्रतीक्षा करीत थांबतात. रात्री शासकीय बसेस सहसा उपलब्ध नसल्याने त्यांना रिक्षाचा पर्याय उरतो. दीदी, बेटा, madam असे संबोधन केले गेले की त्यांवर विश्वास ठेवणे साहजिक असते. यांपैकी काही रिक्षाचालक, बस चालक, खाजगी वाहनचालक या महिलांच्या, मुलींच्या असाहाय्यतेचा, भोळेपणाचा फायदा घेऊ शकतात.
दुसरे आणखी एक मोठे कारण आहे. वेश्याव्यवसाय जसा बंदिस्त जागेत केला जातो. तसा तो सार्वजनिक ठिकाणीही केला जातो… म्हणजे ग्राहक मिळवण्यासाठी संबंधित महिला, मुली काहीशा अंधाऱ्या जागी, विशेषत: बसथांबे, चौक, इत्यादी ठिकाणी व्यवस्थित वेशभूषा करून उभ्या राहतात.
हल्ली तर कॉलेजला, ऑफिसला जाताना महिला जशी वेशभूषा करतात, अगदी तशीच वेशभूषा या महिला करताना आढळतात. त्यामुळे एखादी महिला त्या विशिष्ट कामासाठी त्या ठिकाणी उभी आहे, असे निश्चितपणे सांगता येत नाही. पण ही बाब गुन्हेगारी प्रवृत्तीच्या लोकांना चांगलीच ठाऊक असते. वेश्याव्यवसाय करणाऱ्या महिलांना जबरदस्तीने घेऊन जाण्याचे, त्यांचा फुकटात उपभोग घेण्याचे, आणि प्रसंगी त्यांना इजा करून फेकून देण्याचे प्रकार सर्रास घडतात.
दुसरे असे की, वेश्याव्यवसाय करणाऱ्या महिलांना पोलिसांच्या कारवाईची भीती असते. बरेचदा साध्या वेशातील पोलिस अशा महिलांना ग्राहक म्हणून सामोरे जात त्यांना अटक करतात. म्हणून आपल्याला न्यायला आलेली व्यक्ती निश्चित कोण आहे, याची खात्री पटेपर्यंत या महिला आरंभी नकार देतात! ज्यांना या महिला खोटाखोटा नकार देतात हे माहीत असते, ते लोक यांचे काही एक न ऐकता त्यांना जबरदस्तीने घेऊन जातात.
अशा परिस्थितीत या महिलांच्या जागी जर खरोखरच एखादी चुकून आलेली महिला, मुलगी सापडली, त्यांनी तिला विचारले, ती नाही म्हणाली… तरी ती महिला, मुलगी वरील प्रकारातीलच असल्याचा समज संबंधीत लोकांचा होऊ शकतो… हे नाकारता येत नाही!
मागील काही दिवसांपूर्वी वेषांतर करून संबंधित ठिकाणी मुद्दाम थांबलेल्या महिला पोलिस अधिकाऱ्यांना असे अनुभव आल्याचे वाचनात आले आहे. विशेषत: मोठी शहरे यासाठी कुप्रसिद्ध आहेत.
रात्री रिक्षा व्यवसाय करणारे सर्वच व्यावसायिक वाईट असतात, असे मुळीच नाही. परंतू एकाकी बसथांबे, निर्जन रस्ते, अंधार, रिक्षा थांबे, तेथील चालक, व्यसनांध लोक, त्यांची लपण्याची, थांबण्याची ठिकाणे, हा एक वेगळाच आणि भयानक प्रकार आहे.
बसस्थानके, रेल्वेस्थानके, पुलाच्या खालच्या जागा इत्यादी ठिकाणे उघड्यावर वास्तव्य करणारे शेकडो लोक असतात. यांतील अनेक गरीब, असाहाय्य, मनोरुग्ण महिलांचे शोषण करणारे रात्री सक्रीय असतात. रस्त्यांवर झोपलेल्या लहान मुलींचे अपहरण करून त्यांच्यावर बलात्कार केले गेल्याचे गुन्हे घडले आहेतच! बरेचदा या गुन्ह्यांची नोंद होत नाही. गावा गावांत बेवारस फिरणाऱ्या मनोरुग्ण महिला, मुली यांचा समाजकंटकांनी गैरफायदा घेतल्याची उदाहरणे कमी नाहीत.
हल्ली एकल प्रवास, म्हणजे महिलांनी एकटीने प्रवास करण्याचा प्रकार बराच प्रसिद्ध झाला आहे. या महिला त्यांच्या प्रवासाचे videos प्रसिद्ध करून त्यांतून काही पैसे मिळवतात, असे समजते. आपल्याकडील सामाजिक, कायदा सुव्यवस्था लक्षात घेता, हे खूप मोठे धाडस आहे, असे वाटते!
सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था, गर्दीची ठिकाणे, यांमध्ये केला जाणारा महिलांचा लैंगिक छळ हाही खूप किळसवाणा प्रकार हल्ली सोशल मिडीयावर मोठ्या प्रमाणात दिसून येतो. महिलांनी स्वत: याबाबत जागरूक राहणे हा एक उपाय आहे. कायदा आहे, पण त्याला मर्यादा आहेत. शिवाय कायदा गुन्हा घडून गेल्यानंतरची कारवाई करतो… पण गुन्हा होऊच नये याकडे अजून आपले पुरेसे लक्ष गेलेले नाही!
वाढती लोकसंख्या, माणसांचे नैतिक अध:पतन, स्त्री देह हा उपभोगाचे साधन अशी केलेली जाहिरात, पुरुषांच्या पौरुषाच्या विकृत कल्पना याही गोष्टी आहेतच.
रात्री अपरात्री प्रवास करावा लागणे, अनोळखी ठिकाणी जावे लागणे, एकट्यानेच प्रवास करणे, याबाबतीत महिलांचे प्रबोधन केले जाणे गरजेचे आहे. यामध्ये मोबाईल मोठी भूमिका बजावू शकतो.
काही वर्षांपूर्वी पुण्यात काही कॅब चालकांकडून अपहरण, बलात्कार यांसारखे गंभीर गुन्हे घडले होते. त्यांवर प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणून पोलिसांनी आणि खाजगी app वाल्यांनी मोबाईलच्या वापराबाबत उपाय सुचवलेले आहेत. त्याची माहिती तसेच emergency contacts, GPS tracking इत्यादी बाबीही सातत्याने प्रसिद्ध करायला पाहिजेत.
बलात्कार हा मानवी जीवनातील सर्वांत घृणास्पद गुन्हा आहे. हा केवळ शारीरिक अत्याचारच असतो असे नव्हे तर याचे दूरगामी परिणाम पिडीत व्यक्तींच्या मानसिकतेवर होत असतात. शिवाय आपला समाज पिडीतेशी कसे वर्तन ठेवेल, हे सांगता येत नाही. यासाठीच पिडीत महिलांची माहिती, छायचित्रे सार्वजनिक न करणे, न्यायालयीन कामकाज in camera अर्थात ओळख गुप्त राहील अशा पद्धतीने करणे, असे उपाय न्यायव्यवस्थेने केलेले आहेत. यालाच सोशल मिडीयामध्ये हरताळ फासला जातो आहे. अशा लोकांवर कायदेशीर पायबंद घालण्याचे प्रयत्न व्हायला पाहिजेत! अन्यथा पिडीत व्यक्तींवर झालेला हा आणखी एक बलात्कारच ठरेल!
बलात्कारी व्यक्तींना दिल्या जाणाऱ्या शिक्षा, त्यांबाबत तपास करणारे अधिकारी, यांच्याबाबतीत भारताच्या सन्माननीय राष्ट्रपती महोदया यांनी कोणतेही सार्वजनिक विधान केलेले नसतानाही त्यांची म्हणून काही विधाने सर्रासपणे सोशल मिडीयावर प्रसारित केलेली दिसतात, हे खूप गंभीर आहे!
कामवासनांची विकृत पूर्तता करण्यासाठी समाजाने विशिष्ट अशी अनैतिक व्यवस्था उभी केलेली आहे. यात अल्पवयीन मुलींची मागणी खूप मोठी असते. त्यासाठी खूप मोठी रक्कम मोजली जाते. ‘मागणी तसा पुरवठा’ या न्यायाने आपल्याच समाजातील माणसे या कृत्यांत सहभागी होतात, हे दुर्दैव आहे.
राजस्थानमधील संबंधित प्रकरणातील हॉटेल्सच्या चालक, रिक्षा चालक, ग्राहक यांच्याही कुटुंबांत अल्पवयीन मुली असतीलच… पण पैशांसाठी विवेक गहाण ठेवलेल्या, विकृत कामवासनेच्या आहारी गेलेल्या लोकांकडून अपेक्षा ती काय ठेवणार?
☆ काळाच्या पडद्याआड गेलेल्या परीक्षा शुभेच्छा☆ वीणा कुलकर्णी☆
इ. ४ थी व इ. ७ वी ची शिष्यवृत्ती परीक्षा व इयत्ता ११ वी ची शालांत परीक्षा या परीक्षांना पारंपरिक शिक्षणपद्धतीत खूप महत्त्व असते. आजही आहे. फक्त परीक्षार्थीना शुभेच्छा देण्याच्या पद्धतीत आमूलाग्र बदल झालाय हे मात्र खरे.
पूर्वी स्थानिक शाळा सोडून बाहेरच्या दुसऱ्या शाळातून विद्यार्थी स्कॉलरशिप (स्पर्धा परीक्षा) अथवा शालांत परीक्षेस बसणार ही गोष्ट खूप भारी गोष्ट असायची. एका दिवशी रोज दोन पेपर असायचे. दोन पेपर्सच्या मधल्या वेळात वाड्यातील वयाने मोठी मंडळी, मित्र ग्रूप, आप्त स्वकीय परीक्षा केंद्रावर पुष्पगुच्छ, खाऊ, फळे व पेय घेऊन परीक्षार्थी ला बेस्ट ऑफ लक शुभेच्छा व पुढच्या पेपरला धीर देण्यासाठी आवर्जून येत असतं. यामध्ये अधिक सहभाग महिलांचा असे. वाड्यातील दोन महिला पुढाकार घेऊन सगळे ठरवायच्या. त्यास सर्वांची सहमती असायची. हा एक सार्वजनिक सोहळा असायचा.
ऐन उन्हाळ्याच्या दिवसात या परीक्षा आयोजित होत असतं. लग्नकार्य ठरवताना या तारखा टाकून दिवस ठरवला जायचा.
पित्त होऊ नये, झोप येऊ नये याची काळजी घेऊन फळे व पेय केंद्रावर घेऊन जायची प्रथा होती. द्राक्ष, उसाचा रस, कैरी सरबत, कोकम, लिंबू सरबत आवर्जून नेला जात असे. जमल्यास एखादा अंगारा पुडीत घालून दिला जायचा. (ही एक अंधश्रध्दा होती.)
आता मोबाईलचे पेव आले. कॉपी पेस्ट चा जमाना सुरू झाला… बेस्ट ऑफ लकचे कृत्रिम संदेश पास होऊ लागले, vedeo कॉलद्वारे शुभेच्छा देणे सुरू झाले व त्या इव्हेंटची मजा गेली.
अजूनही आठवतात त्या शुभेच्छा सख्खी मावशी, काकू, आज्जी, आईच्या मैत्रिणी, मित्र ग्रुप यांनी परीक्षा केंद्रावर समक्ष येऊन दिलेल्या शुभेच्छा. त्यावेळी त्यांनी पाठीवर आपुलकीने फिरवलेली थाप, आनंदाश्रू, त्यांचा आधार व त्यांनी दिलेला मूकआत्मविश्वास.
किती साधेपणा होता त्या सगळ्यात. खूप साधी सरळ माणसे पण मन मोठे, कुठेही दिखावा नाही, पोषाखीपणा नाही असे सगळे त्यावेळचे वातावरण. ते दिवस आठवले की आठवणीने भारावून जायला होते.
☆ गोष्ट खूप छोटी असते हो… – लेखक : श्री प्रियदर्शन दातार ☆ प्रस्तुती : श्री मिलिंद जांबोटकर☆
तुम्ही गाडीतून जाताना,न उतरता रस्त्यावरच्या माणसाला एखादा पत्ता विचारला, तर ब-याचदा तो मिळतच नाही,पण उतरून जर,”दादा, पत्ता सांगता का?” असं विचारलं, तर काहीतरी हिंट नक्कीच मिळते….
गोष्ट खूप छोटी असते हो!करायची.
स्टेशनवर तुम्हाला सोडायला आलेल्याला ,घरी पोचल्यानंतर तुम्ही फोन केला नाही, तर फारसं बिघडत नाही.पण फोन केला तर नातं नक्कीच जुळतं…
गोष्ट खूप छोटी असते हो!करायची.
अंधारात तुम्ही कधी पाय अडखळून पडलात,तसाच मागचाही पडू शकतो.तिथेच थोडं थांबून मागच्याला सावध केलं,तर अंधारातही त्याचे डोळे बोलतात….
गोष्ट खूप छोटी असते हो!करायची.
आपापलं सामान घेऊन तर सगळेच रेल्वेचा दादर चढतात.पण त्याही वेळी एखाद्या आजीचा हात धरुन तिला मदत केली तर,तिने घट्ट धरलेला हात आपली आई आठवून देतो….
गोष्ट खूप छोटी असते हो!करायची.
बॅंकेत कामाला गेल्यावर ,कोण्या एकाला ‘स्लिप घेतल्यावर पुढे काय करायचं’ उमगत नसतांना,तुम्ही त्याला स्वत:हून मदत केली तर ,तुमचा पेन परत करताना तुमच्याकडे तो जे पहातो ना,ते खूप छान असतं….
गोष्ट खूप छोटी असते हो!करायची.
घंटागाडीत तुमचा कचरा घेणारा तुम्हाला रोजच भेटतो.कधी त्याला ग्लोव्ह्ज द्यायचे.कधी skinचं मलम देऊन टाकायचं…
गोष्ट खूप छोटी असते हो!करायची.
कमी जागेत बाईक पार्क करतांना तिरक्या स्टॅंडवर न लावता,सरळ स्टॅंडवर लावून मागच्यालाही थोडी जागा ठेवली तर त्याचं “thank you” ऐकायला मस्त वाटतं….
गोष्ट खूप छोटी असते हो!करायची.
किराणा दुकानाच्या गर्दीत,तिने घेतलेल्या सामानाचा ढीग पहाणा-या त्या ताईची पिशवी आपण धरून ठेवली तर सामान नीट ठेवणं तिला सोप्पं जातं.
माणसामाणसातील निष्कारण असलेली बंधनं गळून पडतात…
गोष्ट खूप छोटी असते हो!करायची.
जगण्याच्या रोजच्या धबडग्यात प्रत्येकाला हे सुचतंच असं नाही.
आपण द्यायचा सल्ला त्याला,जसा मी देतोय.
वाढवायचं प्रेम माणसामाणसातलं…
गोष्ट खूप छोटी असते हो!करायची.
☆
लेखक : श्री प्रियदर्शन दातार
प्रस्तुती: श्री मिलिंद जांबोटकर
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
कवितेचा उत्सव # ३०७ – विजय साहित्य 
प्रतिमेच्या पलिकडले 
विविधा 
मनमंजुषेतून 
इंद्रधनुष्य 
