काही वर्षांपूर्वीची गोष्ट आहे… नुकतंच नवरात्र झालं होतं आणि कोजागरी पौर्णिमा जवळ आली होती. मी बँकेतर्फे एका ट्रेनिंगसाठी नाशिक ट्रेनिंग सेंटरला गेलेली होते. दसऱ्याला सुट्टी होती म्हणून त्या एका दिवसासाठी घाईघाईने घरी जाऊन परतले होते… पण यावर्षी नेहेमीसारखी कोजागरीची रात्र साजरी करता येणार नाही म्हणून जरा हुरहुरल्यासारखं वाटत होतं…
…. रात्री झोप येत नव्हती म्हणून रूमच्या खिडकीतून आकाशाकडे बघत बसले होते… हा माझा जुनाच छंद होता म्हणा… मुक्त विहरणाऱ्या ढगांमुळे आकाशात उमटणारे वेगवगळे आकार, त्यातून मधेच डोकावणाऱ्या चांदण्या, वडलांनी बघायला शिकवलेली नक्षत्रं… हे सगळं बघण्यात मन नेहेमीच खूप रमायचं… तर त्या वर्षी पाऊसही थोडा रेंगाळलेला होता… आकाशात पावसाचे ढग रेंगाळतांना दिसत होते… आणि मधूनच अचानक त्यातून चंद्र डोकावतांना दिसला…मध्येच झाकला जात होता…परत दिसत होता…कधी अर्धा…कधी पुरता… या चंद्राला पाहून आजवर कितीतरी कवींना वेगवेगळे अर्थ ध्वनित करणारी काव्यं सुचली आहेत, आणि ती सुचतच रहातील असा जणू ‘प्रेमाचा साक्षीदार’च करून टाकलाय त्याला कायमचा.
… ’पण या चंद्राला जर बोलता आलं असतं तर काय म्हणाला असता हा?’ …त्याच्याकडे बघता बघता अचानक मनात आलं होतं… मग हाच विचार कितीतरी वेळ डोक्यात घोळत राहिला होता आणि जराशाने काही ओळी आपसूक सुचल्या… ती ही कविता …
☆ चंद्र… ☆
काल सहज फिरता फिरता रस्त्यात एक गंमत झाली
एका वळणावर जरा आडोशाला, मला चंद्राची पालखी दिसली ॥
*
आत चंद्र होताच, पण बसला होता चेहरा पाडून
तो उदास निस्तेज चेहेरा पाहून, मी गेले चक्रावून ॥
*
नेहेमीचे ते सुंदर रुपडे, आठवले मग क्षणात
नकळतच माझ्याही, अन् गलबलले मग मनात ॥
*
घाबरतच गेले जवळ त्याच्या, खांद्यावर थोपटले
स्पर्शातल्या माझ्या विश्वासाने, बोलते त्याला केले ॥
*
खिन्न उद्विग्न मनात त्याच्या वादळ होते घोंघावत
कुठून आलो इथे, म्हणून मन होते पस्तावत ॥
*
म्हणे कशी सांगू तुला, व्यथा माझ्या मनीची
सारेच इथे स्वत:त गर्क, खंत नाही कशाची ॥
*
निवांत रम्य वेळ साधून, आलो सागराला भेटायला
मला पाहून चक्क तो, मागेच लागला हटायला ॥
*
मला पाहून मनात त्याच्या उर्मी उठतात ऐकलं होतं
प्रत्यक्षी पण खरं त्याचं, रूप काही वेगळंच होतं ॥
*
दु:खी कष्टी झालो आणि, नाद त्याचा सोडला
माझ्या साक्षीने प्रेम करणाऱ्या माणसांचा रस्ता धरला ॥
*
इथेही पण घोर निराशाच, आली माझ्या वाट्याला
विचारपूसही करायला, तो वेळच नाही कोणाला ॥
*
दुरूनच पाहून नाक मुरडून कुजबूज काहीतरी
खडबडीत माझा चेहरा त्याची.. किळस म्हणे वाटते भारी ॥
☆ तुका म्हणे – काय उणे जाले… – अभंग रचना ☆ रसग्रहण – प्रा तुकाराम दादा पाटील ☆
☆ तुका म्हणे ☆
*
काय उणें जालें तुज समर्थासी /
जसा मजपाशीं कोण दोष //१//
*
जो तूं माझा न करिसिं अंगीकार/
सांगेन वेव्हार संतांमधी //२//
*
तुजविण रत आणिकाचें ठयीं /
ऐसें कोण ग्वाही दावीं मज //३//
*
तुका म्हणे काय धरुनी गुमान /
सांग उगवून पांडुरंगा //४//
– संत तुकाराम.
*
तुका म्हणे
तुकाराम महाराज आपल्या अधीकार वाणीने आपल्या वर्तनात विषयी प्रत्यक्ष पांडुरंगालाच जाब विचारताना म्हणतात. तू पूर्ण समर्थ आहेस.
तू सर्व काही जाणतोस. माझ्या वर्तनामुळे तुला मी कोणता त्रास देतोय?. ज्या मुळे तू माझा स्वीकार करत नाहीस. ते कारण तू मला सांग. नाही तर हा तुझा माझ्या सोबत घडत असलेला व्यवहार काही योग्य नाही असे मी सगळ्या संतमंडळी समोर सांगेन. मी केवळ तुझ्याच चरणाशी लीन होवून तुझीच मनोभावे सेवा करत आहे. मी तुला सोडून दुस-या कुणाची भक्ती करत असल्यास त्याचा तू मला सबळ पुरावा दे. तो माझ्या समोर आण. या बाबतीत तू मौन पाळून गप्प बसू नकोस. तू माझा स्वीकार का करत नाहीस. हे मला आता कळायलाच हवे. या वरून तुकाराम महाराज पांडुरंगाची किती मनोभावे आणि श्रद्धापुर्वक सेवा करत होते ते कळते. त्या मुळेच ते पांडुरंगावर आपला हक्क आहे असे मानत होते. त्याला आपले मनोगत सांगत होते. पांडुरंगाचे मार्गदर्शन घेऊन आपला जीवनक्रम चालवीत होते. हेच यातून आपल्या सारख्या सामान्य माणसाला कळून येते.
कवितेचा उत्सव 
चित्र एक… काव्ये दोन : डाव – डॉ. सोनिया कस्तुरे (२) उल्लंघल्या सीमारेखा – डॉ. स्वाती नाईक ☆ प्रस्तुती – सौ गौरी गाडेकर ☆
काव्यानंद 
