शोभा जोशी
वाचताना वेचलेले
☆ “सन्मान निधी…” – लेखक : अज्ञात ☆ शोभा जोशी ☆
“आई, तूपण ना! काय हे? बाबांच्या फक्त १२,००० रुपयांच्या पेन्शनसाठी इतकी धावपळ कशाला? आपण आपल्या एका कर्मचाऱ्याला यापेक्षा जास्त पगार देतो…! “
मोहित चिडून आईला म्हणाला.
केवळ लाईफ सर्टिफिकेट देण्यासाठी स्टेट बँक ऑफ इंडियाच्या लांब रांगेत उभं राहण्यापेक्षा घरी जाऊ या, असा तो आग्रह करू लागला.
मोहितचं म्हणणं काही अंशी खरंच होतं.
त्यांचा कोट्यवधींचा व्यवसाय होता. वर्षभरात लाखो रुपये पगार-भत्त्यांत जात होते.
मग फक्त १२,००० रुपयांसाठी इतका वेळ का घालवायचा?
मोहितचे वडील एकनाथराव गेल्या महिन्यात अल्पशा आजाराने वारले होते. ते सरकारी शाळेत शिक्षक होते आणि १२ वर्षांपूर्वी निवृत्त झाले होते. त्यांना पेन्शन मिळत होती. त्यांच्या निधनानंतर शासनाच्या नियमानुसार अर्धी पेन्शन त्यांच्या पत्नी सरला यांना मिळणार होती. त्यासाठीच आज त्या बँकेत लाईफ सर्टिफिकेटची औपचारिकता पूर्ण करण्यासाठी आल्या होत्या.
महिनाभरापूर्वी एके दिवशी मोहितचा मुलगा कुशाग्रचा आठवा वाढदिवस होता. त्याने आजीकडे सायकलची मागणी केली होती.
सरलाताईंच्या खात्यात फारसे पैसे उरले नव्हते. म्हणून त्यांनी मोहितकडे १०,००० रुपये मागितले. मोहित ऑफिसला निघायच्या तयारीत होता. थोडं आश्चर्याने पाहून त्याने पत्नी श्रेयाला आईला पैसे द्यायला सांगितले. श्रेया पैसे देताना हलकंसं पुटपूटली,
“आजकाल खूप मंदी आहे बरं का! जरा सांभाळून खर्च करा. ”
संध्याकाळी सरलाताईंनी त्या पैशांतून कुशाग्रसाठी सायकल घेतली आणि घरात पुन्हा हशा-आनंद पसरला.
पण पुढच्या आठवड्यात मोहितची मोठी बहीण माहेरी आली.
नवरा जिवंत असताना सरलाताईंना कधीच पैशांसाठी कुणाकडे पाहावं लागत नव्हतं. ते स्वतःच पेन्शनमधून त्यांना थोडेफार पैसे देत असत.
आता मात्र मुलीच्या निरोपासाठीही त्यांना सुनबाईकडे हात पसरावा लागणार होता.
श्रेयाचे तेच शब्द त्यांच्या मनात घुमत होते,
“ मंदी आहे… जपून खर्च करा! ”
मन खट्टू करून त्या मुलीला रिकाम्या हाताने निरोप देऊ लागल्या, तेवढ्यात श्रेया स्वतः पुढे आली आणि २००० रुपये त्यांच्या हातात ठेवत म्हणाली,
“ मुलीला रिकाम्या हाताने कसं पाठवणार? ”
पण त्या शब्दांत आपलेपणा कमी आणि टोमणा जास्त होता हे सरलाताईंना जाणवलं.
सरलाताईंच्या आयुष्यात पैशांची खरी कमतरता नव्हती. औषधं, रिचार्ज, छोट्या गरजा—मोहित लगेच पैसे देत असे.
पण मंदिरात दान करायचं असो, सणासुदीला नोकरांना काही द्यायचं असो, नातेवाईकांना भेट द्यायची असो, प्रत्येक वेळी मागणं त्यांच्या स्वाभिमानाला टोचत होतं.
अलीकडे त्यांची बहीण आली होती. तिची आर्थिक परिस्थिती बेताची होती. तिला मदतीची अपेक्षा होती. पण सरलाताई स्वतःच पैशासाठी सुनेकडे पाहताना दिसल्यावर तिने काहीच मागितलंच नाही.
आणि मग एक दिवस मोबाईलवर मेसेज आला — State Bank of India कडून.
सहा महिन्यांची पेन्शन — ७२,००० रुपये — त्यांच्या खात्यात जमा झाल्याचा संदेश होता. सरलाताई जवळच्या ATM मधून १०,००० रुपये काढून घरी येत होत्या. त्यांच्या चालण्यातला आत्मविश्वास, चेहऱ्यावरचे तेज सांगत होतं — पेन्शनला “सन्मान निधी” का म्हणतात ते.
कोट्यवधींच्या संपत्तीपेक्षा त्यांच्या पतींच्या त्या १२,००० रुपयांच्या पेन्शनमध्ये त्यांना अधिक वजन, अधिक आधार आणि सर्वात महत्त्वाचं — स्वाभिमान जाणवत होता.
आई-वडिलांचं आयुष्य आपल्या आरामासाठी झिजलेलं असतं. आणि आपण मात्र त्यांच्या गरजांकडे ‘रक्कम’ म्हणून पाहतो.
गोष्ट पैशांची नाही, स्वाभिमानाची आहे.
सन्मानाची आहे, भावनांची आहे.
पेन्शन म्हणजे फक्त पैसे नसून ती ‘सन्मानाची सही’ आहे.
लेखक : अज्ञात
प्रस्तुती : शोभा जोशी
कार्यकर्ती, जनजाती कल्याण आश्रम, पुणे महानगर.
मो ९४२२३१९९६२
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
वाचताना वेचलेले 
