डॉ. शोभना आगाशे
इंद्रधनुष्य
☆ श्री रविंद्रनाथ टागोर यांची “गीतांजली”… भाग – १ ☆ डॉ. शोभना आगाशे ☆
श्री रविंद्रनाथ टागोर
गुरूदेव रविंद्रनाथ टागोरांच्या ‘गीतांजली‘ या इंग्रजी भाषेतील काव्यसंग्रहाला साहित्यासाठीचा नोबेल पुरस्कार १० डिसेंबर १९१३ रोजी प्रदान करण्यात आला. या घटनेला तब्बल ११२ वर्षे झाली. तथापि अद्याप अन्य कोणीही हा चमत्कार करून दाखवू शकलेलं नाही. ७ ऑगस्ट १९४१ रोजी वयाच्या ८०व्या वर्षी त्यांना देवाज्ञा झाली.
त्यांच्या या जगद्विख्यात काव्यसंग्रहाचे मराठीत तुरळक अनुवाद झालेले आहेत, परंतु गेय काव्य स्वरूपातील अनुवाद हाताच्या बोटांवर मोजण्याइतकेही नाहीत. कदाचित त्यामुळेच गीतांजली वाचलेला व समजलेला मराठी वाचक विरळाच! टागोर जरी ब्राम्होसमाजवादी असले तरी गीतांजलीतील बहुसंख्य रचना, ज्या एका ईश्वरी शक्तीला ते मानत तिला उद्देशून आहेत. आम्ही हा भावानुवाद करताना ‘त्या’ शक्तीला राम, कृष्ण, विठ्ठल अशी सामान्य मराठी मनाला भावणारी नावे वापरली आहेत. आपणास येथे मूळ इंग्रजी काव्य व त्याचा मराठी भावानुवाद वाचता येईल.
– – – – – – –
गीत : १
Thou hast made me endless, such is thy pleasure. This frail vessel thou emptiest again and again, and fillest it ever with fresh life.
This little flute of a reed thou hast carried over hills and dales, and hast breathed through its melodies eternally new.
At the immortal touch of thy hands my little heart loses its limits in joy and gives birth to utterance ineffable.
Thy infinite gifts come to me only on these very small hands of mine. Ages pass and still thou pourest, and still there is room to fill.
मराठी भावानुवाद –
गीत : १
मुरली घेऊन दर्याडोंगरी
सूर चिरंतन निर्मित जाशी
त्या रुपाचे चिंतन करता
माझे अंतर स्पर्शून जाशी – –
*
स्पर्शाने त्या पुलकित होते
शब्दातीत तुजसवे बोलते
तूच भारिसी चैतन्याने
तूच रिकामा आणि करिसि – –
*
कलश मम हा देहस्वरूपी
पुनःपुन्हा या धरणीपाशी
अमर्त्य आत्मा वेष बदलुनी
काळोखातून येत प्रकाशी – –
*
माझी झोळी जरी तोकडी
दाता तू तर असीम असशी
युगे युगे तू देतचि जाशी
तरीही झोळीत जागा राही – –
*
अनंत मी याचक युगांचा
असशी तू दाता कल्पांचा – –
*
मूळ इंग्लिश काव्य : श्री. रविंद्रनाथ टागोर.
भावानुवाद : कवयित्री : शोभना आगाशे, सांगली
संपर्क: ९८५०२२८६५८
– – –
गीत : २
When thou commandest me to sing it seems that my heart would break with pride; and I look to thy face, and tears come to my eyes.
All that is harsh and dissonant in my life melts into one sweet harmony – and my adoration spreads wings like a glad bird on its flight across the sea.
I know thou takest pleasure in my singing. I know that only as a singer I come before thy presence.
I touch by the edge of the far spreading wing of my song thy feet which I could never aspire to reach.
Drunk with the joy of singing I forget myself and call thee friend who art my Lord.
*
मराठी भावानुवाद – गीत : २
तुझ्या कृपेने, तुझ्याचसाठी, तुवा दिलेले गीत सुमंगल।
गाण्यासाठी तव आदेशे बसता, स्मरतो तव मुखमंडल।
स्नेहासक्त त्या रूपा बघता, पूर अश्रूंचा होत अनावर।
अभिमानाने ऊर भरुनि तो, थिटे वाटते मज नभमंडल॥
*
जे जे असह्य आणिक कटू अन् जे जे जीवनी सूर विसंगत।
कृपाकिरण तव त्या सर्वांचा मिलाप करुनि दे गीत सुसंगत।
प्रीतपाखरा हे संवेदन देई मनोबल अन् भक्तीचे पर।
भवसागर हा तरून जाईल, खचितचि आणिल सुरांत रंगत॥
*
माझ्या कवना आणि गायना श्रोता रसिक तू, पुलकित अंतर।
सामोरी तव गाता गीते, भक्तीरसात भिजते अभ्यंतर।
अप्राप्य होते चरण तुझे रे, थिट्या जीवनी, स्वप्नी देखिल।
परंतु आता या पंखांनी, नमितो, स्पर्शतो तव चरण निरंतर॥
*
भान नुरे मज, नशा गायनी, भक्तीची आळविता गीते।
स्वामी जगाचा तू, परी मजला सखा, सौंगडी, प्रियतम वाटे॥
*
मूळ इंग्लिश काव्य : श्री. रविंद्रनाथ टागोर.
भावानुवाद : कवयित्री : © शोभना आगाशे, सांगली
संपर्क: ९८५०२२८६५८
– – – –
गीत : ३
I know not how thou singest, my master! I ever listen in silent amazement.
The light of thy music illumines the world. The life breath of thy music runs from sky to sky. The holy stream of thy music breaks through all stony obstacles and rushes on.
My heart longs to join in thy song, but vainly struggles for a voice, I would speak, but speech breaks not into song, and I cry out baffled. Ah, thou hast made my heart captive in the endless meshes of thy music, my master!
*
मराठी भावानुवाद – गीत : ३
*
मला न ठाऊक, अल्पमती मी
तव गीतांतील अवीट माधुरी
चकित होऊनी ऐकत राही
मूकपणाने अष्टौप्रहरी॥
*
गीत तुझे अन् संगीत तुझे
चराचर तो जाई उजळून
आभाळाचा श्वास होतसे
चौदा भुवने टाकी व्यापून॥
*
दर्याडोंगरी, कडेकपारी
अडथळ्यांतुनी मार्ग शोधुनी,
वाहत जाती गंगौघापरी
तुझ्या गळ्यातील पावन गाणी॥
*
सुरात तुझिया सूर मिळावा
प्रयत्न करता व्यर्थचि जावा
कंठामधुनि स्वर ना यावा
चकवुनि मज चित्कार घुमावा॥
*
बंधक करिसी मम हृदयाला
तुझ्या स्वरांच्या अनंत जाला
जगन्नायका, तुझीच लीला
नमन तुझ्या या चातुर्याला॥
*
मूळ इंग्लिश काव्य : श्री. रविंद्रनाथ टागोर.
भावानुवाद : कवयित्री : © शोभना आगाशे
सांगली
दूरभाष क्र. ९८५०२२८६५८
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
