सुश्री स्नेहलता दिगंबर गाडगीळ
वाचताना वेचलेले
☆ सगळं उभं आहे पण… लेखक – अज्ञात ☆ प्रस्तुती – सुश्री स्नेहलता गाडगीळ ☆
☆
सगळं उभं आहे… पण माणूसपण…
… कोसळत चाललंय
आजच्या जगात आपण पाहिले तर भौतिक प्रगती आणि विकासाची एक अकल्पित लाट आलेली आहे. उंचच उंच इमारती, वेगवान तंत्रज्ञान, एका बटणावर उपलब्ध होणाऱ्या सोयी-सुविधा, जगाच्या पाठीवर कुठेही संपर्क साधण्याची क्षमता – या सर्व गोष्टी खऱ्या अर्थाने ‘उभ्या’ आहेत. आर्थिक समृद्धीचे आकडे वाढत आहेत, नवनवीन शोध लागत आहेत आणि मानवी जीवनातील अनेक कष्ट कमी झाले आहेत. शिक्षण, आरोग्य, दळणवळण यांसारख्या क्षेत्रांमध्ये आपण मैलाचे दगड पार केले आहेत. एकंदरीत पाहता, बाह्यतः जग खूप मजबूत आणि स्थिर उभे असल्याचे दिसते.
परंतु, या भौतिक विकासाच्या गडद छायेत एक गंभीर आणि चिंताजनक सत्य लपलेले आहे: ‘माणूसपण कोसळत चाललंय’. माणूसपण म्हणजे केवळ मानवी शरीराचा अस्तित्त्व नव्हे, तर ती भावना, संवेदना, सहानुभूती, नैतिकता, परोपकार आणि दुसऱ्यांबद्दलची आत्मीयता होय. हीच माणुसकी आज हळूहळू नाहीशी होत असल्याचे दिसत आहे.
माणूसपण कोसळण्याची कारणे आणि लक्षणे:
स्वार्थ आणि व्यक्तिवाद:
आधुनिक समाजात ‘मी आणि माझे’ या विचाराने मूळ धरले आहे. स्पर्धा आणि भौतिक ध्येयांच्या मागे धावताना लोक एकमेकांपासून दुरावत आहेत. दुसऱ्यांच्या गरजा, दुःख आणि अडचणींकडे दुर्लक्ष करण्याची वृत्ती वाढत आहे.
संवादहीनता आणि दुरावा:
तंत्रज्ञानाने जगाला जोडले असले तरी, माणसा-माणसांतील प्रत्यक्ष संवाद कमी होत आहे. कुटुंबातील सदस्यही एकमेकांशी संवाद साधण्याऐवजी मोबाईल फोनमध्ये गुंतलेले दिसतात. या आभासी जगात खरी नाती आणि भावनांची कदर कमी होत आहे.
संवेदनशीलता हरवणे:
रस्त्यावर एखादा गरीब किंवा गरजू व्यक्ती दिसल्यास अनेकदा लोक दुर्लक्ष करतात. अपघात किंवा आपत्कालीन परिस्थितीत मदतीसाठी धावून येणाऱ्यांची संख्या कमी होत आहे. दुसऱ्यांच्या दुःखावर सहज प्रतिक्रिया न देण्याची, किंवा त्याकडे संवेदनहीनपणे पाहण्याची प्रवृत्ती वाढत आहे.
नैतिक मूल्यांची घसरण:
प्रामाणिकपणा, सचोटी, वचनबद्धता यांसारखी नैतिक मूल्ये दुय्यम ठरवली जात आहेत. भ्रष्टाचार, फसवणूक आणि अनैतिक मार्गांनी प्रगती साधण्याची प्रवृत्ती वाढलेली दिसते, ज्यामुळे सामाजिक विश्वास कमी होत आहे.
गरिबी आणि विषमतेकडे दुर्लक्ष:
एकीकडे प्रचंड पैसा आणि समृद्धी दिसत असताना, दुसरीकडे मोठ्या प्रमाणात गरिबी, उपासमार आणि वंचितता आहे. या विषमतेकडे समाजाचे डोळे झाकले जात आहेत, आणि ‘माझे काम झाले’ ही भावना वाढत आहे.
नैसर्गिक आपत्ती आणि माणुसकी:
जेव्हा नैसर्गिक आपत्ती येतात, तेव्हा माणुसकी जागृत होते, पण ती अल्पकाळ टिकणारी असते. त्यानंतर पुन्हा दैनंदिन जीवनातील धावपळीत आपण माणुसकी विसरून जातो.
आज खऱ्या अर्थाने आपल्याला आत्मपरीक्षण करण्याची गरज आहे. आपण ज्या भौतिक प्रगतीचा अभिमान बाळगतो आहोत, ती जर माणुसकीच्या पायावर उभी नसेल, तर ती कितीही उंच असली तरी ती कधीही कोसळू शकते. इमारती कितीही मजबूत असल्या तरी, आत राहणारे लोकच जर संवेदनाहीन असतील, तर त्या इमारतींना काय अर्थ?
‘सगळं उभं आहे’ हे सत्य आहे, पण हे केवळ बाह्य स्वरूप आहे. खरा धोका ‘माणूसपण कोसळत चाललंय’ यात आहे. माणुसकी जपण्यासाठी आपल्याला स्वतःपासून सुरुवात करावी लागेल. लहानसहान कृतीतून, संवादातून, सहानुभूतीतून आणि परोपकाराच्या भावनेतून आपण या कोसळणाऱ्या माणूसपणाला पुन्हा उभारी देऊ शकतो. अन्यथा, भविष्यात आपण केवळ यांत्रिक आणि भावनाशून्य जगाचे नागरिक बनून राहू, जिथे ‘सगळं उभं असेल’, पण ‘माणूस’ मात्र कोसळलेला असेल.
☆
लेखक : अज्ञात
संग्राहिका : स्नेहलता गाडगीळ
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
वाचताना वेचलेले 
वाचताना वेचलेले 
