श्री संभाजी बबन गायके
इंद्रधनुष्य
☆ “ऑपरेशन ईश्वर!” – भाग – १ ☆ श्री संभाजी बबन गायके ☆
नायब सुबेदार ईश्वर सिंग
‘ऑपरेशन ईश्वर! ‘
’भारतीय सैन्यावरची अनुभवसिद्ध ‘ईश्वर’कृपा!
“साब, आप परमिश्शन दें या मत दें… मैं तो जा रहा हूं उप्पर! आप भी पिच्चेछेसे आ जावो क्यूआर्टी लेक्कर! ये तीन तो हमने खतम कर दिये हैं… ओर सात मिलीटेन्ट हैं! ”
नायब सुबेदार ईश्वर सिंग यांनी हे शब्द असे काही उच्चारले की, त्यांच्यापेक्षा अधिकाराने मोठ्या पण वयाने लहान असलेल्या त्यांच्या साहेबांना त्यांचा तो हट्ट मान्य करावाच लागला!
वयाच्या अठराव्या वर्षात असताना सैन्यात शिपाई म्हणून भरती झालेला हा हरियानवी छोरा जणू आईच्या पोटातूनच सैन्यविद्या शिकून आलेला असावा! खाशी हरियानवी भरभक्कम शरीरयष्टी आणि थेट, रोखठोक परखड बोली. ताठ चाल आणि तिखट नजर… आणि जिद्दी पण निर्मळ स्वभाव! भारतीय फौजेची वर्दी परिधान करून नीडरपणे देशरक्षण करताना सेवेची पंधरा वर्षे अत्यंत धामधुमीत व्यतीत केलेला हा रांगडा गडी, शिपाई-लान्स नायक-नायक-हवालदार अशा पाया-या चढत चढत ‘नायब सुबेदार’ पदापर्यंत पोहोचला होता. पण एका वाक्यात सांगता येणारी ही वाटचाल अतिशय खडतर होती. ऑपरेशन ब्लू स्टार, भारतीय शांतीसेनेच्या श्रीलंकेतील ‘ऑपरेशन पवन’मध्ये अचूक निशानेबाज म्हणून ईश्वरसिंग यांनी उत्तम कामगिरी बजावली होती. नागालॅंडमध्ये ते तेथील बंडखोरांशी लढून आलेले होते, पुढे सियाचीन ग्लेशियरवर त्यांनी यशस्वी पहारा दिला, एन. एस. जी. नॅशनल सिक्युरीटी गार्ड मध्ये त्यांनी एक नव्हे, दोन नव्हे तर तीनदा प्रोबेशन पूर्ण केले, यात सर्वोत्तम नेमबाज (best firer) म्हणून विशेष पारितोषिक पटकावले होते. (सेनेच्या विविध विभागातून निवडून निवडून घेतलेल्या एकूण प्रशिक्षणार्थी सैनिकांपैकी सुमारे ५० ते ८०% सैनिक प्रशिक्षण कालावधी पूर्ण करू शकत नाहीत… इतके हे प्रशिक्षण कठीण असते… एक प्रोबेशन पूर्ण करणे ही सुद्धा फार मोठी कामगिरी मानली जाते! ) तर ५, पॅराशूट रेजिमेंटमध्येही एक टर्म पूर्ण केली होती. कारगिल लढाईत शौर्य गाजवले होते… आणि हो… प्रत्येक शूर सैनिकाच्या सैनिकी जीवनातील अविभाज्य भाग म्हणजे जम्मू-कश्मीरमधील सेवा… ती ही घडली! “जिंदगी भर हमने फायरींग ही की है साब! ” असं जेंव्हा ईश्वर सिंग म्हणतात तेंव्हा त्यात जराशीही अतिशयोक्ती नसते… अचूक निशाणेबाजी हा त्यांच्या डाव्या हाताचा मळ जणू!
इतका प्रदीर्घ अनुभव घेतलेला सैनिक म्हणजे जणू कच्च्या लोहाचे पोलादात रुपांतर. अशा सैनिकास लष्करी भाषेत battle-hardened अशी संज्ञा आहे! आणि हे सैनिक सैन्याचा खड्गहस्त असतात! जनरल गिल साहेब, ब्रिगेडीअर करीअप्पा साहेब, मेजर युद्धवीर साहेब, कर्नल अभय साहेब इत्यादी मोठे लष्करी अधिकारी ईश्वर सिंग यांच्याबद्दल गौरवोद्गार काढतात ते काही उगीच नव्हे!
२००१… ऑपरेशन रक्षक सुरु होते. कारगिलमधील उंचावरील काही टेकड्या ताब्यात घेण्याची मोहिम आखण्यात आली होती. ईश्वर सिंग यांची पलटण यावेळी नुकतीच सियाचीन मधून परतली होती. त्यांना या मोहिमेत घेण्यात आले. परंतु अमेरिकेत ९ सप्टेंबरचा अतिरेकी हल्ला झाला आणि त्यामुळे बहुदा ही योजना स्थगित करण्यात आली. मग या पलटणीच्या प्रमुखांनी काश्मीर खो-यात परत जाण्याऐवजी राजौरी ते पुंछ मार्ग सुरक्षित करण्यासाठीची जबाबदारी मागितली.. आणि त्यांना एल. के. जी. अर्थात लोअर कृष्णा घाटी भागात सेनेचा मार्ग सुरक्षित करण्यासाठी रोड ओपनिंग पार्टीमध्ये काम करण्याचे कार्य सोपवले.
एका एका गटाला पाच पाच किलोमीटर्सचे काम विभागून देण्यात आले होते. ईश्वरसिंग यांच्या पुढे सुबेदार साहेबांचा एक गट कार्यरत होता. त्यांचे काम संपले की तिथून पुढे नायब सुबेदार ईश्वर सिंग साहेब यांच्या गटाला काम करायचे होते आणि निरोप येण्याच्या प्रतीक्षेत असतानाच त्यांच्या एका वरिष्ठाकडे, जे गुप्तवार्ता विभागात कार्यरत होते, त्यांच्याकडे एक स्थानिक माणूस आला. जिथे सुबेदार साहेबांचा गट काम करीत पोहोचला होता तिथल्या एका मोठ्या वळणावर एक नाला होता. त्या नाल्याच्या वरच्या बाजूला त्या व्यक्तीच्या भावाचे घर होते, आणि त्या घरात रात्रीपासून दहा पाकिस्तानी अतिरेकी जबरदस्तीने घुसून बसले होते. त्यांच्याकडे सहा एके-४७, एक पिका गन, दोन पिस्टलस आणि इतर काही दारुगोळा होता.
त्या भावाचा मुलगा सी. आर. पी. एफ. मधून सुट्टीवर आलेला असून त्याच्याकडे हत्यार नसल्याने त्याचाही नाईलाज झाला होता. त्या अतिरेक्यांकडे मोठी आधुनिक शस्त्रेही आहेत! ही खबर ईश्वर सिंग यांना दिली गेली… मग काय… साहेबांचे बाहू फुराफुरले! एकाच वेळी इतक्या मोठ्या संख्येने अतिरेकी हाती लागण्याची शक्यता होती… ही संधी सोडता कामा नये! पण त्यांनी खबर घेऊन आलेल्या त्या माणसाची उलटतपासणी घेतली… कारण दोनच दिवसांपूर्वी त्या भागात एक मोठे अधिकारी शोध घेऊन रिकाम्या हाती परतले होते… पण त्या माणसाने शपथेवर सांगितले की खबर पक्की आहे! यावर ईश्वर सिंग यांनी त्यांचे वरिष्ठ अधिका-याला परवानगी विचारली… आणि मी पुढे जातो… तुमच्याकडचे वीस जवान घेऊन तुम्ही मागून मदतीला या! असेही सांगायला ते विसरले नाहीत!
आणि मग दहा जवान सोबत घेऊन ईश्वर सिंग निघाले… त्या खबर देणा-या माणसाला सोबत घेतले होतेच… त्या घरापासून हे पथक काही मीटर्सवर असताना त्यांनी वर पाहिले तर एका झाडाजवळ एक व्यक्ती अंगावर घोंगडी पांघरून उभी होती… त्या अतिरेक्यांनी त्याच घरातल्या वृद्ध व्यक्तीला दमदाटी करून पहा-यावर उभे केले होते! आता ते अतिरेकी तिथून निश्चित पळून वरच्या बाजूला जाणार हे ईश्वर सिंग साहेबांनी ताडले. यांनी दुस-या बाजूने अधिक वर जाऊन वरून खाली खाली येत अतिरेक्यांचा शोध घेण्याची योजना आखली. काही वेळातच ते त्या घराजवळ पोहोचले… तर त्या घरात फक्त एक महिला आणि ती वृद्ध व्यक्ती होती. घरात पाकिस्तानातील कराची येथे बनलेली बिस्कुटसची पाकिटे दिसली… यावरून ते निश्चित पाकिस्तानीच होते, याची खात्री पटली. ईश्वर सिंग यांनी ती पाकिटे आणि त्यांच्या काही चीजवस्तू पुरावा म्हणून जप्त केल्या. तोवर त्यांचे वरिष्ठ अधिकारी वीस सैनिकांचे पथक घेऊन तिथवर पोहोचले! आता काही योजना आखणे गरजेचे होते. घरातल्या महिलेने सांगितले की अतिरेकी तिच्या नव-याला, जो सी. आर. पी. एफ. मधून सुट्टीवर घरी आला होता, त्याला वाटाड्या म्हणून जबरदस्तीने सोबत घेऊन गेले आहेत. पथक त्या दिशेने चालू लागले. काही अंतर जाताच समोरच्या एका उतारावरून एक व्यक्ती आणि तिच्यासोबत एक लहान मुलगी खाली उतरताना दिसली. साहेबांनी त्या व्यक्तीला ती दहा माणसं पाहिली का? असे विचारताच त्या व्यक्तीने काहीही सांगितले नाही.. पण त्या लहानग्या मुलीने मात्र लगेच सांगितले… आणि दिशाही दाखवली! ती व्यक्ती म्हणजे त्या भागात राहणारे एक शासकीय सेवेत असलेले शिक्षक होते!
आता पुढे जाऊन शोध घेण्यात फार अर्थ नव्हता, म्हणून हे पथक विश्रांतीसाठी थांबले. सोबतच्या वरिष्ठ अधिका-याने त्यांच्या त्या भागातल्या इतर पथकांना ही खबर दिली. त्यानुसार त्या वरच्या भागात ठिकठिकाणी शोध पथके रवाना करण्यात आली. ईश्वर सिंग यांना काही गप्प बसवेना. ते म्हणाले… आता इथवर आलोच आहे आणि आर. ओ. पी. चे कामही करायचेच होते तर इथून पुढे ते काम करून येतो. दहा जवान होते.. त्यांतील पाच जण त्या जागी विविध ठिकाणी पेरून बसवले आणि इतरांसोबत रोड ओपनिंग चे काम करावे असे ठरले. रात्र झाली… उजाडले… सोबत आणलेल्या पुरी-भाजी खाऊन जवान ताजेतवाने झाले!
– क्रमशः भाग पहिला
© श्री संभाजी बबन गायके
पुणे
9881298260
≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
आलेख – डॉ धर्मवीर भारती की रचनाओं में व्यंग्य दृष्टि 
संजय दृष्टि – अनौपचारिक
आशुतोष साधना संपन्न हुई। अगली साधना की जानकारी शीघ्र ही दी जावेगी। 
