Category: Uncategorized

उषा नाईक

📖 वाचताना वेचलेले 📖

☆ विषप्रयोग… लेखक : सुरेश नाईक ☆ प्रस्तुती : उषा नाईक ☆

☆

Wish You..

– GoodMorning

– GoodAfternoon

– GoodEvening

– Happy Birthday

– Happy Anniversary

– Happy Journey

– Happy Stay

यासारखे विष-प्रयोग सकाळी उठल्यापासून ते रात्री झोपेपर्यंत आपले अनेक नातेवाईक, इष्ट मित्र-मैत्रिणी, सहाध्यायी, बरोबर काम करणारी मंडळी व्हॉट्सॲपवर करीत असतात व त्यांना. उत्तर म्हणून आपणही असेच प्रति-विषप्रयोग त्यांच्यावर करीत असतो..

हा सगळा विषप्रयोग आपल्या मंडळींनी पाश्चिमात्यांकडून उचलला आहे. बऱ्याच पाश्चिमात्य देशात हवामान अत्यंत लहरी असते. एका दिवसात अनेकदा ऊन-पाऊस, गोठवणारी थंडी, घोंघावता वारा या सर्वांचा प्रसाद मिळू शकतो.. त्यातूनच सकाळी-सकाळी आपल्या आप्तेष्टांना आजची सकाळ, आजचा दिवस आपल्याला सुखकारक जावो अशा शुभकामना देण्याचा प्रघात पडला. आपल्या देशातील हवामान दिवसात फारसे बदलत नसते. त्यामुळे अशा शुभकामना देणे यथोचित वाटत नाही.

वैश्विक मायाजाळातून फारशी तोशीस न घेता शोधून फुले, फुलांचे ताटवे यांचे रतीब घालणारे या विष-प्रयोगाबरोबरच कळत-नकळत अनेक वेळा त्या सोबत व्हायरस पाठवत असतात. मुख्य म्हणजे त्यामुळे फोनमधील बरीच मेमरी व डाटा खर्ची पडतो.. – परत हे सगळे कोमेजलेले फुलांचे ताटवे मेमरीमधून काढून टाकण्याची कसरतसुध्दा करावी लागते..

कळत-नकळत असे विषप्रयोग करणाऱ्या मंडळींचे, त्यांनी न मागता केलेले हे प्रबोधन!

☆

लेखक – सुरेश नाईक

प्रस्तुती :  उषा नाईक

≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

श्री संजय भारद्वाज

(श्री संजय भारद्वाज जी – एक गंभीर व्यक्तित्व । जितना गहन अध्ययन उतना ही  गंभीर लेखन।  शब्दशिल्प इतना अद्भुत कि उनका पठन ही शब्दों – वाक्यों का आत्मसात हो जाना है।साहित्य उतना ही गंभीर है जितना उनका चिंतन और उतना ही उनका स्वभाव। संभवतः ये सभी शब्द आपस में संयोग रखते हैं  और जीवन के अनुभव हमारे व्यक्तित्व पर अमिट छाप छोड़ जाते हैं।  हम आपको प्रति रविवार उनके साप्ताहिक स्तम्भ – संजय उवाच शीर्षक  के अंतर्गत उनकी चुनिन्दा रचनाएँ आप तक  पहुँचा रहे हैं। सप्ताह के अन्य दिवसों पर आप उनके मनन चिंतन को  संजय दृष्टि के अंतर्गत पढ़ सकते हैं।)

संजय दृष्टि – ह्रास

इसने कहा,

उसके भीतर

कुछ कम हो रहा है,

उसने कहा,

उसके भीतर

कुछ कम हो रहा है,

सबने कहा,

सबके भीतर

कुछ कम हो रहा है,

हरेक को भीतर

कुछ कम होने का भास है,

मनुज! संभवत: यही

मनुष्यता का ह्रास है..!

© संजय भारद्वाज   

डॉ. शोभना आगाशे

 इंद्रधनुष्य 

☆ श्री रविंद्रनाथ टागोर यांची “गीतांजली”… भाग – ३३ ☆ डॉ. शोभना आगाशे ☆

श्री रविंद्रनाथ टागोर  

गीतांजलीत प्रकट झालेले टागोरांचे मृत्यू विषयक विचार :-

गीतांजलीतील बहुतांश कवितांमध्ये टागोरांनी आपले मृत्यू विषयक विचार मांडलेले आहेत. ते मृत्यूचं स्वागत करतात आणि तेही अत्यंत संयतपणे व सौहार्दपूर्ण रितीने! मृत्यू अटळ आहे म्हणून तो आनंदाने स्वीकारायचा, असं नाही तर ती एक आनंददायक व हवीहवीशी वाटणारी घटना आहे असं त्यांना वाटतं व म्हणून ते मृत्यूची वाट बघतात. मृत्यू नंतर परमेश्वरासारखा जिवलग सखा भेटणार म्हणून ते आनंदित होतात. मृत्यू मधेच जीवनाची इतिकर्तव्यता आहे असं ते मानतात.

आत्म्याला सुखावणारी एकमेव गोष्ट म्हणजे मृत्यू! त्यानंतर ‘पुनरपि जननम् ‘ वाटणीला येईल की, मोक्ष मिळून परमेश्वरा बरोबर एकरूपता मिळेल हे टागोरांना महत्वाचे वाटत नाही. गीत क्र. ३४ मधे तर ते देवाला म्हणतात की, “मला मुक्ती नकोच कारण तुझ्यापासून वेगळा असेन तरच मी तुला डोळे भरून पाहू शकेन, तुझ्यावर भरभरून प्रेम करू शकेन. तुझी सेवा करण्याची संधी मला मिळेल. तू माझा आहेस हे मला सर्वांना अभिमानाने दाखविता येईल. “

पुनःपुन्हा मिळणाऱ्या जीवनासाठी टागोर कृतज्ञ आहेत. गीतांजलीतील अनेक कवितांमधून त्यांनी ‘जीवन मृत्यूच्या चक्रा’ विषयी भाष्य केलं आहे. ते म्हणतात, “जीवन व मृत्यू दोन्ही चिरंतन आहेत कारण जीवना नंतर मृत्यू आला तरी मृत्यूनंतर पुन्हा जीवन अटळ आहे. आणि जर मोक्षप्राप्ती झाली तर मृत्यूपश्चात मृत्यूचे भयच रहात नाही. ” 

एका गीतात (क्र. ९५) आईचं दूध पिणाऱ्या बालकाचे उदाहरण देऊन ते सांगतात की, “आई बाळाला उजव्या स्तनाकडून डाव्या स्तनाकडे नेते तेंव्हा ते बाळ रडू लागते. त्याला हे कळत नाही की, दुसऱ्या बाजूचे दूध त्याला मिळणारच आहे. तद्वतच माणसाला मृत्यूची भीती सतावत असते आणि मृत्यूनंतर पुन्हा जीवन मिळणारच आहे, हे तो विसरतो. “

मराठी संतांनी देवाच्या सहवासाची तुलना माहेरपणाशी केली आहे तर टागोर देवाच्या चिरंतन सहवासाची तुलना सासरी होणाऱ्या पतीच्या अखंड सहवासाशी करतात. एके ठिकाणी (गीत क्र. ९४) ते म्हणतात, “मृत्यूनंतर मी पतीगृही जाईन, तिथे ग्रह तारे माझं स्वागत करतील व पतीबरोबर एकांती भेट झाल्यानंतर, मीलन झाल्यानंतर माझं स्वतंत्र अस्तित्वच राहणार नाही. जीव शिव एकरूप होऊन जातील. “

एका कवितेत (९०) ते म्हणतात की, ” जर मृत्यू (यम) माझ्या दारात अतिथी म्हणून आला तर मी त्याला दार दडपून हाकलून देणार नाही तर त्याचं मी आदरातिथ्य करेन. माझ्या जवळच्या सर्व ऐहिक गोष्टी त्याला देईन व माझे प्राण त्याच्या स्वाधीन करीन. कारण आपल्याला सर्वात प्रिय असलेल्या गोष्टीचं दान देण्याची शिकवण मला माझ्या संस्कृतीने दिली आहे.

कधी ते देवाला आपला प्रियकर मानून (गीत क्र. ९१) त्याला सांगतात की, “तुझ्या भेटीची आस मनात बाळगूनच मी हे जीवन व्यतीत केलं आहे. तुझ्याकडे जाण्यासाठी मी इथले सगळे पाश हळूहळू तोडत आलो आहे. आता तुझी भेट हीच माझी अंतिम आस आहे. ते म्हणतात जीवनाचा संघर्ष आता मला निष्फळ वाटतो आहे. (गीत क्र. ९९) जीवनाच्या ऐलतीरावरून मृत्यूच्या पैलतीरापर्यंत ही आयुष्याची होडी वल्हवणं आता मला शक्य नाही. तेव्हा तूच मला आता पैलतीरावर घेऊन जा. अन्यथा मी हे सुकाणू सोडून देईन म्हणतो. “

एके ठिकाणी (गीत क्र. ९२) ते म्हणतात, “जीवन हे एक नाटक आहे. शेवटच्या अंकानंतर पडदा पडेल व मृत्यूनेच उजळलेलं तुझं अमर्त्य जग मला मिळेल. इथे कसलाही भेदभाव नाही, काळाचा अडसर नाही, उभ्या जन्माच्या देण्या घेण्याचा हिशेब, कामना, वासनांची लक्तरे या नश्वर जगातच टाकून देऊन तुझ्या अमर्त्य जगात मी प्रवेश करीन.

मित्र, आप्तेष्ट, सगेसोयरे सर्वांचा निरोप घेऊन (गीत क्र. ९३) ते आपल्या चुकांबद्दल क्षमा मागतात व या अंतिम प्रवासाला निघताना त्यांच्या प्रेमाची शिदोरी सोबत घेऊन जाण्याची इच्छा व्यक्त करतात.

—–

☆ गीत : ९७ ☆

WHEN my play was with thee I never questioned who thou wert. I knew nor shyness nor fear, my life was boisterous.

In the early morning thou wouldst call me from my sleep like my own comrade and lead 

me running from glade to glade.

On those days I never cared to know the meaning of songs thou sangest to me. Only 

my voice took up the tunes, and my heart danced in their cadence.

Now, when the playtime is over, what is this sudden sight that is come upon me? The 

world with eyes bent upon thy feet stands in awe with all its silent stars.

—–

☆  मराठी भावानुवाद : गीत : ९७ ☆

☆

खेळगडी तू माझा

परि ठाऊक नसे

मज गांव तुझा,

नावही माहित नसे

तुझ्यासोबत परि

कसली भीती नसे

जीवन आनंदमय,

बुजरेपणा नसे

प्रभातीच तू यावे,

सोबत मज न्यावे

वनीरानी फिरवावे,

सुहृद सखा व्हावे

सोबतीने फिरतांना,

ऐकविसी मज गाना

अर्थ ठाऊक नसे मना

ऐकून त्या सूर ताना,

मनमोर नाचतांना

बाल्य सरे जेधवा

उमगे मज तेधवा,

नभ, धरा अन् तारे

आणि तसे जग सारे

नतमस्तक, आदरे

चरण तुझे स्पर्शत रे!

☆

भावानुवाद © शोभना आगाशे

संपर्क: ९८५०२२८६५८

—–

☆  गीत : ९८ ☆

 WILL deck thee with trophies, garlands of my defeat. It is never in my power to escape 

unconquered.

I surely know my pride will go to the wall, my life will burst its bonds in exceeding pain, and my empty heart will sob out in music like a hollow reed, and the stone will melt in tears.

I surely know the hundred petals of a lotus will not remain closed for ever and the secret recess of its honey will be bared.

From the blue sky an eye shall gaze upon me and summon me in silence. Nothing will 

be left for me, nothing whatever, and utter death shall I receive at thy feet.

—–

☆ मराठी भावानुवाद : गीत : ९८ ☆

☆

पराभूत मी असे जीवनी

अजिंक्य नसणे सत्य जाणुनि

आलो शरण पायी तुझ्या मी

स्वाभिमानास त्यागुनि॥

*
वेदनांचा विस्फोट होता

हुंदके मम हृदयी दाटता

वेळूही शोकात्म सूर दे

खडकालाही पाझर फुटता॥

*
एक आशा तेवतसे पण

मिटले कमल उमलेल तो क्षण

तुझ्या कृपेचा मधु मिळे मग

वाट पाहतो माझा कण कण॥

*

नील गगनातून कोणी

पाहतसे मज क्षणोक्षणी

पाठवील संदेश मूक तो

मुदित होईन मनोमनी॥

`*

मृत्यू विना नच कांही मागीन

अन्य कांही नकोच सांगीन

तुझिया पदांशी करित समर्पण

चिद्शांतीने तव मुख पाहीन॥

☆

भावानुवाद © शोभना आगाशे

संपर्क: ९४५०२२८६५८

—–

☆ गीत : ९९ ☆

WHEN I give up the helm I know that the time has come for thee to take it. What there is to do will be instantly done. Vain is this struggle.

Then take away your hands and silently put up with your defeat, my heart, and think it your good fortune to sit perfectly still where you are placed.

These my lamps are blown out at every little puff of wind, and trying to light them I forget 

all else again and again.

But I shall be wise this time and wait in the dark, spreading my mat on the floor; and 

whenever it is thy pleasure, my lord, come silently and take thy seat here.

—–

☆ मराठी भावानुवाद : गीत : ९९ ☆

☆

जीवन नौका मी वल्हवितो

सोडून देईन सुकाणू म्हणतो 

*

संघर्षही आता वाटे निष्फळ 

दूर किनारा, तूच ने जवळ

*

नाही जर का हे तुज साध्य 

पराभव तुझा करी तू मान्य

*

शांत आणि मग तुझ्या मंदिरी

दगडी मूर्तीत रहा दगडापरी

*

विझवे दीपक, वार्‍याची फुंकर

पुनःपुन्हा मी लावी तो शुभंकर

*

कळले आता कशास लावू?

अंधारतचि पथारी पसरू

*

जेंव्हा तुजला वाटे येशील

मजपाशी अंधारी बसशील

☆

– क्रमशः भाग ३३..

मूळ इंग्लिश काव्य : श्री. रविंद्रनाथ टागोर.

भावानुवाद : कवयित्री : © शोभना आगाशे

सांगली 

दूरभाष क्र. ९८५०२२८६५८

≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

श्री प्रतुल श्रीवास्तव 

वरिष्ठ पत्रकार, लेखक श्री प्रतुल श्रीवास्तव, भाषा विज्ञान एवं बुन्देली लोक साहित्य के मूर्धन्य विद्वान, शिक्षाविद् स्व.डॉ.पूरनचंद श्रीवास्तव के यशस्वी पुत्र हैं। हिंदी साहित्य एवं पत्रकारिता के क्षेत्र में प्रतुल श्रीवास्तव का नाम जाना पहचाना है। इन्होंने दैनिक हितवाद, ज्ञानयुग प्रभात, नवभारत, देशबंधु, स्वतंत्रमत, हरिभूमि एवं पीपुल्स समाचार पत्रों के संपादकीय विभाग में महत्वपूर्ण दायित्वों का निर्वहन किया। साहित्यिक पत्रिका “अनुमेहा” के प्रधान संपादक के रूप में इन्होंने उसे हिंदी साहित्य जगत में विशिष्ट पहचान दी। आपके सैकड़ों लेख एवं व्यंग्य देश की विभिन्न पत्र-पत्रिकाओं में प्रकाशित हो चुके हैं। आपके द्वारा रचित अनेक देवी स्तुतियाँ एवं प्रेम गीत भी चर्चित हैं। नागपुर, भोपाल एवं जबलपुर आकाशवाणी ने विभिन्न विषयों पर आपकी दर्जनों वार्ताओं का प्रसारण किया। प्रतुल जी ने भगवान रजनीश ‘ओशो’ एवं महर्षि महेश योगी सहित अनेक विभूतियों एवं समस्याओं पर डाक्यूमेंट्री फिल्मों का निर्माण भी किया। आपकी सहज-सरल चुटीली शैली पाठकों को उनकी रचनाएं एक ही बैठक में पढ़ने के लिए बाध्य करती हैं।

प्रकाशित पुस्तकें –ο यादों का मायाजाल ο अलसेट (हास्य-व्यंग्य) ο आखिरी कोना (हास्य-व्यंग्य) ο तिरछी नज़र (हास्य-व्यंग्य) ο मौन

आज प्रस्तुत है आपका एक विचारणीय व्यंग्य  “सदा दौड़ता रहता है नेता”।) 

☆ साप्ताहिक स्तम्भ ☆ प्रतुल साहित्य # ३३ ☆

☆ व्यंग्य ☆ “सदा दौड़ता रहता है नेता” ☆ श्री प्रतुल श्रीवास्तव ☆

☆

हाल ही में एक मंत्री जी को मुख्यमंत्री के हेलीकॉप्टर पर सवार होने के लिए पूरी ताकत से दौड़ लगाना पड़ी। मंत्री जी को दौड़ता देख कर उनके साथ उनके सुरक्षाकर्मी भी दौड़े। मंत्री जी की दौड़ काम आई और वे हेलीकॉप्टर उड़ने के पहले उसमें सवार होने में सफल हो गए। मंत्री जी को दौड़ता हुआ देखकर लोग हंसते हुए उनका मजाक उड़ाने लगे। अरे मौका आने पर सभी अपनी छूटती गाड़ी पकड़ने के लिए दौड़ते हैं। इसमें हंसने वाली क्या बात है? और नेता की दौड़ तो कभी खतम नहीं होती।

नेता के लिए आराम हराम है, इक मंजिल मिलते ही दूसरी दौड़ शुरू हो जाती है।

 नेता बनने के लिए क्या – क्या नहीं करना पड़ता। दिन का चैन और रात की नींद हराम करना पड़ती है, पहले बड़े नेताओं के पीछे उनसे अपनी पहचान बनाने दौड़ो फिर उनका खास चमचा बनने दौड़ो, अपने फोटो और समाचार छपवाने पत्रकारों के पीछे दौड़ो। पार्टी से टिकट लेने के लिए फिर चुनाव प्रचार के लिए दौड़ो। आजकल वोटर समझदार हो गए हैं, शाद उदयपुरी कहते हैं –

किसको दूं मैं वोट यहां पर,

सबके भीतर खोट यहां पर।

जीत गए तो मंत्री बनने के लिए दौड़, मंत्री बन गए तो मंत्री बने रहने के लिए फिर मलाईदार विभाग के मंत्री पद को हथियाने के लिए और पुनः – पुनः चुनाव जीतने के लिए। आगे मुख्यमंत्री, राज्यसभा या लोकसभा में पहुंचने और केंद्रीय मंत्री से लेकर प्रधानमंत्री बनने तक की आकांक्षा को लेकर नेताओं की अथक दौड़ जारी रहती है। बिना दौड़े नेतागिरी में सफलता संभव नहीं। … और दौड़ भी अपने समकक्ष नेताओं को धकियाते – गिराते हुए उनसे तेज। आप ध्यान से देखेंगे तो आपको हर छोटा – बड़ा नेता दौड़ता, अपने प्रतियोगी नेताओं को टांग मारता हुआ नजर आएगा।

नेतागिरी में सब जायज़ है,

कुछ भी कर, अपना रास्ता साफ कर।

जो दौड़ में थका – हारा उसका नेतागिरी का कैरियर खत्म। समाज सेवा का झंडा थामे राजनीति के पथ पर दौड़कर सफल होने वाले सभी नेताओं को बहुत बहुत बधाई। नेता बनने के इच्छुक बेरोजगारों को मेरी समझाइश है कि सेवा के नाम पर नेतागिरी को जीवन यापन का साधन बनाने की कोशिश तभी करें जब आजीवन दौड़ते रहने तैयार हों वरना कोई और काम देखलें।

© श्री प्रतुल श्रीवास्तव 

संपर्क – 473, टीचर्स कालोनी, दीक्षितपुरा, जबलपुर – पिन – 482002 मो. 9425153629

≈ संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक (हिन्दी) – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’ ≈