मराठी साहित्य – इंद्रधनुष्य ☆ जिलेबीवाला… माहिती संकलक : डॉ. डी. डी. देशमुख कामठेकर ☆ प्रस्तुती – बिल्वा शुभम् अकोलकर ☆

बिल्वा शुभम् अकोलकर

? इंद्रधनुष्य ?

☆ जिलेबीवाला… माहिती संकलक : डॉ. डी. डी. देशमुख कामठेकर ☆ प्रस्तुती – बिल्वा शुभम् अकोलकर 

उज्जैनच्या महाकाल मंदिरामागे एक छोटीशी गल्ली होती…

त्या गल्लीत घीसू नावाचा एक हलवाई राहत होता.

तो रोज पहाटे चार वाजता जीलेबी बनवायचा… पण विकण्यासाठी नाही — महाकालांना अर्पण करण्यासाठी.

 

घीसूच्या वडिलांनी 1952 मध्ये दुकान सुरू केलं होतं.

दुकानाचं नाव होतं — “महाकाल जिलेबी”.

दुकान लहान होतं, पण गर्दी प्रचंड असायची.

कारण घीसूची जिलेबीं कुरकुरीत, रसाळ आणि स्वस्त होती.

पण घीसूचा एक नियम होता —

पहिली कढई महाकालांसाठी.

तो रोज पहाटे उठायचा… पीठ मळायचा, पाक तयार करायचा…

आणि पहिली गरमागरम जीलेबी थाळीत सजवून मंदिराच्या मागच्या दरवाजातून पुजाऱ्यांकडे द्यायचा.

भोग लागल्याशिवाय दुकान उघडायचं नाही.

लोक विचारायचे,

“घीसू, धंदा कधी करणार?” 

तो हसून म्हणायचा,

“धंदा तर महाकाल करतात… मी तर फक्त प्रसाद वाटतो. ” 

 

2020 मध्ये लॉकडाऊन लागलं…

मंदिर बंद झालं… गर्दी गायब झाली…

घीसूचं दुकानही बंद पडलं.

कर्ज वाढत गेलं.

मुलगा म्हणाला,

“बाबा, पहिली कढई बंद करा… आधी ग्राहकाला विकूया. ”

पण घीसूने नकार दिला.

तो रोज पहाटे उठून दहा जलेबी बनवायचा…

आणि मंदिराच्या बंद दरवाज्यापाशी ठेवून यायचा.

पुजारी नव्हता… मंदिर बंद होतं…

तरीही तो ठेवायचा.

बायको रागाने म्हणाली,

“घरात पीठ नाही… आणि तुम्ही बंद मंदिरात देवाला जीलेबी चढवताय?” 

घीसू शांतपणे म्हणाला —

“देव बंद नाही… फक्त दरवाजा बंद आहे. ” 

 

कर्जदारांनी धमक्या दिल्या…

घीसूने मोठी कढई विकली.

आता तो तव्यावर हाताने जीलेबी बनवू लागला.

एक दिवस मुलगा म्हणाला,

“मी पुण्याला नोकरीसाठी जातोय. ” 

घीसूने आशीर्वाद देत फक्त एवढंच सांगितलं —

“पहिल्या पगारातून महाकालांना जीलेबी चढव. ” 

 

2021 मध्ये मंदिर पुन्हा उघडलं.

लोकांची गर्दी परत आली.

पण घीसूकडे कढई नव्हती…

तो तव्यावरच जीलेबी बनवत होता.

लोक हसायचे —

“घीसू म्हातारा झाला. ” 

एका सकाळी एक वृद्ध साधू आला…

मळके कपडे, मोठ्या जटा… 

तो म्हणाला,

“जीलेबी खायची आहे. ”

घीसूने गरम जीलेबी दिली.

साधूने डोळे मिटून खाल्ली… आणि हळूच म्हणाला —

“तोच स्वाद…” 

घीसू चकित झाला.

“तुम्ही आधी खाल्ली आहे?”

साधू हसला —

“1978 मध्ये… तुझ्या वडिलांच्या हातची.

मी रोज पहिली कढई खायचो… जेव्हा मंदिर बंद असायचं. ” 

घीसूच्या डोळ्यांत पाणी आलं… 

साधूने झोळीतून एक छोटी पितळी कढई काढली.

“ही ठेव… आता ती तुझी. ” 

घीसूने नकार दिला.

साधू म्हणाला,

“मला आता जीलेबी नाही… मुक्ती हवी आहे. ” तो निघून गेला…

घीसूने कढईत पाहिलं…

आत एक चिठ्ठी होती —

“कर्ज माफ. ” 

त्याच दिवशी कर्जदार आला आणि म्हणाला —

“कोणीतरी तुझं पूर्ण कर्ज फेडलं. ”

घीसूने पुन्हा पहिली कढई सुरू केली.

लोक म्हणू लागले —

“घीसूच्या जलेबीत आता अमृत आहे. ” 

 

एक दिवस तोच साधू महाकालांच्या शाही मिरवणुकीत दिसला…

घीसू धावत गेला… पण तो गर्दीत नाहीसा झाला.

नंतर पुजारी म्हणाले —

“ते साधू नव्हते… महाकालांचे नागा संत होते.

ते फक्त त्या प्रसादाला स्वीकारतात जो कोणत्याही स्वार्थाशिवाय अर्पण केला जातो. ” 

तेव्हा घीसूला समजलं…

त्या दोन वर्षांत बंद दरवाज्यासमोर ठेवलेली जलेबी कुत्रे खात नव्हते… 

 

आज घीसू 68 वर्षांचा आहे.

दुकान मुलगा चालवतो.

पण पहिली कढई अजूनही घीसूच बनवतो… रोज पहाटे चार वाजता.

तो आजही थाळी घेऊन मागच्या दरवाज्यापाशी जातो…

कधी थाळी रिकामी परत येते… कधी भरलेली…

पण घीसू कधी प्रश्न विचारत नाही.

 

लोक विचारतात,

“बाबा, तुमच्या यशाचं रहस्य काय?” 

घीसू हसून म्हणतो —

“जीलेबी गोल असते… तिला ना सुरुवात असते ना शेवट.

धंदाही तसाच असतो…

तुम्ही ग्राहकापासून सुरुवात करता…

मी देवापासून करतो. ” आणि आजही उज्जैनमध्ये पहाटे पाच वाजता महाकालांच्या नैवेद्यात घीसूची जीलेबी चढते… 

पुजारी म्हणतात —

“नैवेद्यात गोडवा नाही चढत…भरोसा चढतो. ” 

 

कारण घीसूने शिकवलं —

“जेव्हा दरवाजे बंद असतात… तेव्हाही अर्पण करणं थांबवू नका…

कारण घेणारा कधीच दरवाज्यातून येत नाही…

“देवावरचा विश्वास खरा असेल… तर बंद दरवाज्यांमागेही तो तुमचं ऐकतो, असं तुम्हाला वाटतं का?

संकलन :- डॉ. डी. डी. देशमुख कामठेकर

पुणे.

प्रस्तुती :  बिल्वा शुभम् अकोलकर

≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

English Literature – Weekly Column ☆ Witful Warmth # 80 – Those Who Never Return… ☆ Dr. Suresh Kumar Mishra ‘Uratript’ ☆

Dr. Suresh Kumar Mishra ‘Uratript’

Dr. Suresh Kumar Mishra, known for his wit and wisdom, is a prolific writer, renowned satirist, children’s literature author, and poet. He has undertaken the monumental task of writing, editing, and coordinating a total of 55 books for the Telangana government at the primary school, college, and university levels. His editorial endeavors also include online editions of works by Acharya Ramchandra Shukla.

As a celebrated satirist, Dr. Suresh Kumar Mishra has carved a niche for himself, with over eight million viewers, readers, and listeners tuning in to his literary musings on the demise of a teacher on the Sahitya AajTak channel. His contributions have earned him prestigious accolades such as the Telangana Hindi Academy’s Shreshtha Navyuva Rachnakaar Samman in 2021, presented by the honorable Chief Minister of Telangana, Mr. Chandrashekhar Rao. He has also been honored with the Vyangya Yatra Ravindranath Tyagi Stairway Award and the Sahitya Srijan Samman, alongside recognition from Prime Minister Narendra Modi and various other esteemed institutions.

Dr. Suresh Kumar Mishra’s journey is not merely one of literary accomplishments but also a testament to his unwavering dedication, creativity, and profound impact on society. His story inspires us to strive for excellence, to use our talents for the betterment of others, and to leave an indelible mark on the world.

Some precious moments of life

  1. Honoured with ‘Shrestha Navayuvva Rachnakar Samman’ by former Chief Minister of Telangana Government, Shri K. Chandrasekhar Rao.
  2. Honoured with Oscar, Grammy, Jnanpith, Sahitya Akademi, Dadasaheb Phalke, Padma Bhushan and many other awards by the most revered Gulzar sahab (Sampurn Singh Kalra), the lighthouse of the world of literature and cinema, during the Sahitya Suman Samman held in Mumbai.
  3. Meeting the famous litterateur Shri Vinod Kumar Shukla Ji, honoured with Jnanpith Award.
  4. Got the privilege of meeting Mr. Perfectionist of Bollywood, actor Aamir Khan.
  5. Meeting the powerful actor Vicky Kaushal on the occasion of being honoured by Vishva Katha Rangmanch.

Today we present his Short Story – Those Who Never Return 

☆ Witful Warmth# 80

☆ Short Stories ☆ Those Who Never Return… ☆ Dr. Suresh Kumar Mishra ‘Uratript’ ☆ 

The stuffy, damp smell in the room was still exactly the same as it used to be when Avinash was alive. The old, half-open door of the wooden cupboard seemed to mock me like a broken jaw. As I sat down on the floor to clear up his scattered world, a thick layer of dust crunched beneath my feet. After Avinash’s sudden death, the silence in this house screamed so loudly that it felt like it would burst my eardrums. The moment I put my hand into the topmost shelf of the cupboard, my fingers touched an old diary with yellowed pages. From inside that very diary, a folded piece of paper fell down. On it, it was written that you will get this only when I am gone far away. For a second, my heart skipped a beat, and the air froze in my lungs. There were a few ink stains on that paper that had spread because tears had fallen on them. I felt as if an invisible hand was squeezing my neck, and even the sunlight coming through the room’s window began to prick me like an icy needle. What a cruel joke of death this was, that a person who had the skill of hiding everything his whole life left behind a clue just as he passed away—a clue that was pulling me toward a burning furnace.

I opened that paper, and Avinash’s familiar, messy handwriting was right in front of me, looking like some mysterious script. He had written, “Rahul, I know you always thought of me as a stone-hearted person because I never answered your expectations. But the truth is that I wanted to save you from the quicksand whose other end connects straight to the secret locker hidden behind this cupboard.” Just then, I heard the sound of footsteps outside in the lobby, and my whole body became soaked with sweat. I turned around in fear, but only the silence stood there, spreading its long fingers. Right then, Mother called out from the kitchen, “Rahul, what are they doing there for so long? Did you find something there?” Controlling my shaking voice, I said, “No, Mother, there is nothing here except old junk and dust.” Mother took a long, cold breath and said, “The sooner his things are taken out of this house, the better it is, because his memories have now started to eat away at this home.” The strange mix of hidden pain and hatred in Mother’s voice deeply shook me, forcing me to think about what terrible sin Avinash had committed that even his own mother could not forgive him.

I sat back down on my knees in front of the cupboard and pushed the heavy wooden frame with all my strength to one side. On that part of the wall, there actually was a small iron door that had rusted over because it had been closed for years. Wondering where the key could be, I suddenly remembered the black thread around Avinash’s neck, which he never took off his body, even while sleeping. That thread was now tied around my hand as his last memory, and a small brass key was hanging from it. When I turned that key in the lock, the small door opened with a sharp squeaking sound, and a velvet box was kept inside it. The moment I opened the box, my eyes widened in shock because it contained someone’s medical reports and some legal documents. Suddenly, the window shutter banged loudly, and I felt as if Avinash was standing right behind me, whispering into my ear. A gust of wind entered that closed room, giving me goosebumps and making me feel scared of my own shadow.

As I read the papers, tears began to flow from my eyes and fall onto the report, blurring the words written there. According to that report, Avinash had blood cancer and was standing at the very last stage of his life, but he had kept this secret hidden from the whole world. The next part of the letter was in my hand, in which he had written, “Rahul, if I had told you that I was going to die, you would have left your studies and wandered from door to door for my treatment. I did not want to see that begging look of pity for me in your eyes, which sick people usually get. I purposely fought with you so that you would start hating me, and you wouldn’t feel too much pain after I was gone.” Reading this broke my heart, and I began to cry like a madman in that empty room where there was no one left to listen. Throwing my hands in the air, I cried out, “Why did you do this to me, Avinash? Was I such a stranger to you that you kept me away from the biggest truth of your life?” The silence of the room swallowed my questions, and his smiling picture hanging on the wall made me cry even more.

Just then, my eyes fell on the very last page of the letter, where something was written that completely pulled the ground out from under my feet. It was written there, “Rahul, you might think that the disease was the cause of my death, but the truth is that the donor the doctor had arranged to save me was none other than the clue to your real parents. The woman in this house whom you think of as your mother is actually my biological mother, but you were never a part of this family. I adopted you when your parents were killed in an accident, and I always kept this a secret so that you would never feel the sadness of being an orphan.” My heart started beating loudly, and my head began to spin because the identity I had considered as my life collapsed like a house of cards in a single moment. I could not understand whether I should cry over Avinash’s death or over my new, empty reality that stood bare in front of me.

Then, the door of the room slowly opened and Mother came inside, holding a glass of water in her hand. When she saw the papers scattered on the floor and my tearful eyes, the glass slipped from her hand, crashing down and spilling water all over the floor. With trembling lips, Mother said, “So, you finally found out what Avinash wanted to hide until his very last breath.” Holding out that last piece of paper toward Mother, I asked, “Mother, is it true that I am not your son, and Avinash put his own life at stake to save me?” Mother sat down on her knees, hugged me tightly, and said through her tears, “Avinash loved you very much, Rahul. He saved all the money for his illness for your studies abroad and died himself without any treatment so that you could live a wonderful life.” The end of that incomplete letter did not happen with Avinash’s death, but with the death of the identity I had believed to be true. Now, in that lonely room, there were only two helpless people crying for a man who had worn a mask of hatred but had given them the greatest love in the world.

****

© Dr. Suresh Kumar Mishra ‘Uratript’

Contact : Mo. +91 73 8657 8657, Email : drskm786@gmail.com

≈ Blog Editor – Shri Hemant Bawankar/Editor (English) – Captain Pravin Raghuvanshi, NM ≈

Please share your Post !

Shares

हिन्दी साहित्य – मनन चिंतन ☆ संजय दृष्टि – टिटहरी ☆ श्री संजय भारद्वाज ☆

श्री संजय भारद्वाज

(श्री संजय भारद्वाज जी – एक गंभीर व्यक्तित्व । जितना गहन अध्ययन उतना ही  गंभीर लेखन।  शब्दशिल्प इतना अद्भुत कि उनका पठन ही शब्दों – वाक्यों का आत्मसात हो जाना है।साहित्य उतना ही गंभीर है जितना उनका चिंतन और उतना ही उनका स्वभाव। संभवतः ये सभी शब्द आपस में संयोग रखते हैं  और जीवन के अनुभव हमारे व्यक्तित्व पर अमिट छाप छोड़ जाते हैं।  हम आपको प्रति रविवार उनके साप्ताहिक स्तम्भ – संजय उवाच शीर्षक  के अंतर्गत उनकी चुनिन्दा रचनाएँ आप तक  पहुँचा रहे हैं। सप्ताह के अन्य दिवसों पर आप उनके मनन चिंतन को  संजय दृष्टि के अंतर्गत पढ़ सकते हैं।)

? संजय दृष्टि – टिटहरी ? ?

भीषण सूखे में भी

पल्लवित होने के प्रयास में,

जस- तस अंकुर दर्शाती,

अपने होने का भास कराती,

आशाओं को, अंगुली थाम

नदी किनारे छोड़ आता हूँ।

 

आशाओं को

अब मिल पाएगा

पर्याप्त जल और

उपजाऊ ज़मीन।

 

ईमानदारी से मानता हूँ,

नहीं है मेरा सामर्थ्य,

नदी को खींचकर

अपनी सूखी ज़मीन तक लाने का,

न कोई अलौकिक बल,

बंजर सूखे को

नदी किनारे बसाने का।

 

वर्तमान का असहाय सैनिक सही,

भविष्य का परास्त योद्धा नहीं हूँ,

ये पिद्दी-सी आशाएँ,

ये ठेंगु-से सपने,

पलेंगे, बढ़ेंगे,

भविष्य में बनेंगे

सशक्त, समर्थ यथार्थ,

एक दिन रंग लाएगा

मेरा टिटहरी प्रयास।

 

जड़ों के माध्यम से

आशाओं के वृक्ष

सोखेंगे जल, खनिज

और उर्वरापन,

अंकुरों की नई फसल उगेगी,

पेड़ दर पेड़ बढ़ते जाएँगे,

लक्ष्य की दिशा में

यात्रा करते जाएँगे।

 

मैं तो नहीं रहूँगा

पर देखना तुम,

नदी बहा ले जाएगी

सारा नपुंसक सूखा,

नदी कुलाँचें भरेगी

मेरी ज़मीन पर,

सुदूर बंजर में

जन्मते अंकुर

शरण लेंगे

मेरी ज़मीन पर,

और हाँ..,

पनपेंगे घने जंगल

मेरी ज़मीन पर..!

 

?

© संजय भारद्वाज  

अध्यक्ष– हिंदी आंदोलन परिवार सदस्य– हिंदी अध्ययन मंडल, पुणे विश्वविद्यालय, एस.एन.डी.टी. महिला विश्वविद्यालय, न्यू आर्ट्स, कॉमर्स एंड साइंस कॉलेज (स्वायत्त) अहमदनगर संपादक– हम लोग पूर्व सदस्य– महाराष्ट्र राज्य हिंदी साहित्य अकादमी ट्रस्टी- जाणीव, ए होम फॉर सीनियर सिटिजन्स ☆ 

मोबाइल– 9890122603

संजयउवाच@डाटामेल.भारत

writersanjay@gmail.com

☆ आपदां अपहर्तारं ☆

🕉️ १७ मई से ज्येष्ठ अधिकमास आरंभ हुआ है। इसी दिन से नारायण साधना आरंभ होगी।  इसका मंत्र है – ॐ नारायणाय नम:। 🕉️

💥 इसके साथ मौन साधना एवं आत्म परिष्कार भी चलेंगे। अपनी हर निर्बलता पर विजय पाने का साधन है आत्म परिष्कार। इसका नियमित अभ्यास रखे💥

अनुरोध है कि आप स्वयं तो यह प्रयास करें ही साथ ही, इच्छुक मित्रों /परिवार के सदस्यों को भी प्रेरित करने का प्रयास कर सकते हैं। समय समय पर निर्देशित मंत्र की इच्छानुसार आप जितनी भी माला जप  करना चाहें अपनी सुविधानुसार कर सकते हैं ।यह जप /साधना अपने अपने घरों में अपनी सुविधानुसार की जा सकती है।ऐसा कर हम निश्चित ही सम्पूर्ण मानवता के साथ भूमंडल में सकारात्मक ऊर्जा के संचरण में सहभागी होंगे। इस सन्दर्भ में विस्तृत जानकारी के लिए आप श्री संजय भारद्वाज जी से संपर्क कर सकते हैं। 

संस्थापक संपादक – हेमन्त बावनकर/सम्पादक (हिन्दी) – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’ ≈

Please share your Post !

Shares
1

हिन्दी साहित्य – साप्ताहिक स्तम्भ ☆ विवेक साहित्य # ४१३ ☆ कथा-कहानी – एकला चलो रे ☆ श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’ ☆

श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’

☆ साप्ताहिक स्तम्भ – विवेक सहित्य # ४१३ ☆

?  कथा कहानी  – एकला चलो रे ? श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’ ☆

कहानी  

 

दोपहर की तीखी धूप पुणे के इस औद्योगिक क्षेत्र की कंक्रीट सड़कों पर कोलतार पिघला रही थी। साठ पार कर चुके ब्रजेश चाचा ने अपनी पुरानी साइकिल के पैडल पर थोड़ा और दबाव डाला। कैरियर पर सजे टिफिन और भारी-भरकम थैले  हैंडल पर लटके हुए हैं। नीले-सफेद कपड़े के थैले आपस में टकराकर एक परिचित लय पैदा कर रहे थे।

सफेद गांधी टोपी के नीचे से बहते पसीने को उन्होंने अपनी खादी की कमीज की आस्तीन से पोंछा और ठीक बारह बजे साधना जी के घर के सामने साइकिल रोक दी।

साधना जी दरवाजे पर ही डिब्बा हाथ में लिए खड़ी थीं। उन्होंने गरम और ताजे भोजन का स्टील का डिब्बा चाचा के हाथ में थमाते हुए बड़ी आत्मीयता से कहा कि चाचा, बाहर धूप बहुत तेज हो गई है, आप दो मिनट बैठ क्यों नहीं जाते, थोड़ा ठंडा पानी पी लीजिए। इस उम्र में आप इतनी कड़ी मेहनत करते हैं, अब तो बेटे भी कमाने लगे हैं, अब आराम क्यों नहीं करते।

ब्रजेश चाचा ने डिब्बे को सलीके से थैले में रखते हुए मुस्कुराकर जवाब दिया कि बहुरानी, इस धूप से मेरा पुराना नाता है। अगर आज मैं सुस्ताने बैठ गया, तो कारखाने में भूखे पेट मशीन चला रहे उस नौजवान इंजीनियर का भरोसा टूट जाएगा जो घर के स्वाद की आस में बैठा है। आराम तो उस दिन होगा जिस दिन यह सांसें रुकेंगी, जब तक पैरों में दम है, यह चाचा और उसकी सायकिल का चक्का घूमता रहेगा।

साधना जी उनकी इस निष्ठा को देखकर अवाक रह गईं। बरसों पहले जब ब्रजेश चाचा ने मुंबई के डिब्बावालों की कार्यप्रणाली से प्रेरित होकर पुणे के इस नए विकसित होते इंडस्ट्रियल एरिया में अकेले दम पर टिफिन पहुँचाने का फैसला किया था, तब लोगों ने इसे दीवानगी कहा था। कोई संगठन नहीं था, कोई  नेटवर्क नहीं था, बस एक  साइकिल और एक अटूट संकल्प था।

रवींद्रनाथ टैगोर के एकला चलो रे के मंत्र को उन्होंने अपने जीवन का सत्य बना लिया था।

शहर धीरे-धीरे बदल गया और फैक्ट्रियों के आस-पास चमचमाते रेस्तरां और ऑनलाइन फूड डिलीवरी वाले लड़के मोटरसाइकिल पर  दौड़ने लगे। कई लोगों ने चाचा को सलाह दी कि अब इस बुढ़ापे में जान जोखिम में डालने की क्या जरूरत है, तकनीक के इस दौर में अब आपकी इस पुरानी व्यवस्था को कौन पूछेगा। लेकिन चाचा जानते थे कि मशीनी ऐप्स कभी भी उस माँ, पत्नी या गृहणी के हाथ के बने भोजन की ममता और शुद्धता को उस भूखे कर्मचारी तक नहीं पहुँचा सकते, जो उनका डिब्बा खोलते ही अपनी थकान भूल जाता है। यह उनके लिए महज एक रोजगार नहीं, बल्कि एक पवित्र मानवीय सरोकार था जिसे उन्होंने अपने हाथों से बनाया था।

साइकिल का स्टैंड हटाते हुए चाचा ने साधना जी को प्रणाम किया। उन्होंने कहा कि यह डिब्बा सिर्फ पेट नहीं भरता बहुरानी, यह घर को दफ्तर से जोड़ता है, और इस बूढ़े को जिंदा रखता है। इतना कहकर उन्होंने पैडल मारा और देखते ही देखते वह धूप से तपती सड़क पर कारखानों की ओर बढ़ गए। हवा में उनकी सफेद टोपी दूर से ही चमक रही थी, मानो वह थकती और हारती हुई दुनिया को यह संदेश दे रही हो कि जब कोई साथ न दे, तब भी अपने कर्तव्य पथ पर अकेले बढ़ते रहना ही जीवन का असली संगीत है।

 

© श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव

वरिष्ठ समालोचक, व्यंग्यकार एवं स्वतंत्र लेखक

मानद संपादक: ई-अभिव्यक्तिवेब पोर्टल

ए २३३, ओल्ड मीनाल रेसीडेंसी, भोपाल, ४६२०२३, मो ७०००३७५७९८

readerswriteback@gmail.कॉम, apniabhivyakti@gmail.com

≈ संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडल – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’ ≈

Please share your Post !

Shares

हिन्दी साहित्य – साप्ताहिक स्तम्भ ☆ जय प्रकाश के नवगीत # १४४ ☆ इंतज़ार ☆ श्री जय प्रकाश श्रीवास्तव ☆

श्री जय प्रकाश श्रीवास्तव

(संस्कारधानी के सुप्रसिद्ध एवं अग्रज साहित्यकार श्री जय प्रकाश श्रीवास्तव जी  के गीत, नवगीत एवं अनुगीत अपनी मौलिकता के लिए सुप्रसिद्ध हैं। आप प्रत्येक बुधवार को साप्ताहिक स्तम्भ  “जय  प्रकाश के नवगीत ”  के अंतर्गत नवगीत आत्मसात कर सकते हैं।  आज प्रस्तुत है आपका एक भावप्रवण एवं विचारणीय नवगीत “इंतज़ार” ।)

✍ जय प्रकाश के नवगीत # १४४ ☆ इंतज़ार ☆ श्री जय प्रकाश श्रीवास्तव

धूप के पीछे छुपकर

बैठा हुआ है सूरज

फेंक रहा है किरणों का जाल

फँसा रहा है हर छोटी बड़ी मछली को

मछलियाँ सिर पर बाँधे कफ़न

कर रहीं हैं अपना बचाव

ठंडे पानी के घड़े निकल पड़े हैं

बचाने प्यास के भूचाल से

चिड़ियों का झुलस रहा है आबोदाना

तिनके की ओट लिए बैठे

पंख फैलाकर चूज़ों को बचाने

घने पेड़ों की छाँव नहीं मिलती

जंगल अब हो गए हैं वीरान

सन्नाटों ने बना लिए हैं घर

चहल पहल वाली बस्तियों में

मज़दूरों की टोली लगी है काम में

पोंछ रही है माथे से रिसता पसीना

और हम बैठ कर सेंक रहे हैं

एसी कूलर में अपना वजूद

उधर पहाड़ों पर बर्फ़ गिरी है

नीचे फट गया है धरती का आँचल

उभर आए हैं नदिया के घाव

बादल तुम कब आओगे?

***

© श्री जय प्रकाश श्रीवास्तव

सम्पर्क : आई.सी. 5, सैनिक सोसायटी शक्ति नगर, जबलपुर, (म.प्र.)

मो.07869193927,

संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक (हिन्दी) – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’ ≈

Please share your Post !

Shares

हिन्दी साहित्य – साप्ताहिक स्तम्भ ☆ काव्य धारा #२६५ ☆ कविता – आजाद देश की पहचान… ☆ स्व प्रो चित्र भूषण श्रीवास्तव ‘विदग्ध’ ☆

स्व प्रो चित्र भूषण श्रीवास्तव ‘विदग्ध’

(आज प्रस्तुत है गुरुवर स्व  प्रोफ. श्री चित्र भूषण श्रीवास्तव जी  द्वारा रचित – “कविता  – आजाद देश की पहचान। हमारे प्रबुद्ध पाठकगण स्व प्रो चित्र भूषण श्रीवास्तव ‘विदग्ध’ जी  काव्य रचनाओं को प्रत्येक शनिवार आत्मसात कर सकेंगे.।) 

☆ काव्य धारा # २६५ 

☆ आजाद देश की पहचान…  स्व प्रो चित्र भूषण श्रीवास्तव ‘विदग्ध’

आजाद देश की कई होती अलग पहचान

जैसे कि राष्ट्र चिह्न राष्ट्र ध्वज व राष्ट्रगान ॥

*

हर एक को हो इनका ज्ञान और सदा ध्यान

हर नागरिक को चाहिये दे इनको वे सन्मान ॥

*

इनका स्वरूप कैसे बना, क्या है इनका अर्थ

यह समझना जरूरी है जिससे न हो अनर्थ ॥

*

भारत के ये प्रतीक क्या हैं इनको जानिये

तीनों का अर्थ समझिये मन से ये मानिये ॥

*

सम्पन्नता, बलिदान, त्याग, गति, विकास की ।

देती है इनसे निकलती किरणें प्रकाश की ॥

© प्रो चित्र भूषण श्रीवास्तव ‘विदग्ध’

साभार – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’

ए २३३ , ओल्ड मीनाल रेजीडेंसी  भोपाल ४६२०२३

मो. 9425484452

vivek1959@yahoo.co.in

≈  संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक (हिन्दी) – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’ ≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – कवितेचा उत्सव ☆ “क्षण…” ☆ मंजुषा सुनीत मुळे☆

मंजुषा सुनीत मुळे

? कवितेचा उत्सव ?

☆ “क्षण…” ☆  मंजुषा सुनीत मुळे  ☆

*

व्यस्त व्यग्र दिवसातले

मोजकेच निसटते पण मोहक क्षण

भेटतात मला न चुकता

चोरून भेटणाऱ्या प्रेयसीसारखे – –

 

आसाभोवती फिरणाऱ्या चाकासारखं

आयुष्याला जखडून फिरतांना

मनाची झीज थोपवायला

धावून येतात हे क्षण .. वंगणासारखे – –

 

चहूबाजूंनी मनावर कोसळू पहाणारा

आघातांचा बेभान पाऊस

निश्चलतेच्या गोवर्धनावर थोपवण्यासाठी

पुरतात हे क्षण .. कृष्णाच्या करंगळीसारखे – –

 

उदास निराश काळोखात

अंदाजानेच चाचपडतांना

हळूच वाट दाखवतात हे

आशेचे प्रकाशकण होऊन .. काजव्यांसारखे – – 

 

नकळत पहाते वाट मी

या संजीवक अनमोल क्षणांची

जेव्हा उरते फक्त मीपणच माझे

वादळवाऱ्यात एकाट देवळात .. .. 

मिणमिणणाऱ्या पणतीसारखे – – –

© मंजुषा सुनीत मुळे

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – कवितेचा उत्सव ☆ श्री अशोक भांबुरे जी यांची कविता अभिव्यक्ती #३१९ ☆ षड्रिपूंची होळी… ☆ श्री अशोक श्रीपाद भांबुरे ☆

श्री अशोक श्रीपाद भांबुरे

 

? अशोक भांबुरे जी यांची कविता अभिव्यक्ती # ३१९ ?

षड्रिपूंची होळी… ☆ श्री अशोक श्रीपाद भांबुरे ☆

लाकडाची वाटतो हा देह मोळी

जाळणारच षड्रिपूंची आज होळी

 *

अर्पिला नैवेद्य मी होळीस आणिक

माय माझी वाढते बघ तूप पोळी

 *

डोस थोडा वाढवावा लागणारच

टाळता ही येत नाही रोज गोळी

 *

राख फासत एकमेकाला उद्याला

गावभर फिरणार आहे मस्त टोळी

 *

रंग होता लावण्याचा बेत माझा

अन् तिने तर घातलेली शुभ्र चोळी

 *

हो तिलाही शौक आहे रंगण्याचा

शोधते संधी अशी ती नार भोळी

 *

रंग इतका फेक माझ्यावर सख्या तू

त्याच रंगाने भरावी पूर्ण झोळी

 © अशोक श्रीपाद भांबुरे

धनकवडी, पुणे ४११ ०४३.

ashokbhambure123@gmail.com

मो. ८१८००४२५०६, ९८२२८८२०२८

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

हिन्दी साहित्य – आलेख ☆ अभी अभी # ९२६ ⇒ अपना अपना सच ☆ श्री प्रदीप शर्मा ☆

श्री प्रदीप शर्मा

(वरिष्ठ साहित्यकार श्री प्रदीप शर्मा जी द्वारा हमारे प्रबुद्ध पाठकों के लिए दैनिक स्तम्भ “अभी अभी” के लिए आभार।आप प्रतिदिन इस स्तम्भ के अंतर्गत श्री प्रदीप शर्मा जी के चर्चित आलेख पढ़ सकेंगे। आज प्रस्तुत है आपका आलेख – “अपना अपना सच।)

?अभी अभी # ९२६ ⇒ आलेख – अपना अपना सच ? श्री प्रदीप शर्मा  ?

हम सब सच्चे, मेहनती और ईमानदार हैं, हमें यह किसी को बताने की, अथवा सिद्ध करने की जरूरत नहीं। वैसे हम स्वयं भी यह अच्छी तरह से जानते हैं कि हम कितने सच्चे, मेहनती और ईमानदार हैं। आपकी आप जानो, हम तो सिर्फ अपनी बात कह रहे हैं।

सच तो खैर हम बचपन से ही बोलते आ रहे हैं। क्या आपने सुना नहीं, सच्चे का बोलबाला, झूठे का मुंह काला ! हम तो बस, सुबह उठकर आईने में अपना मुंह देख लेते हैं और तसल्ली कर लेते हैं कि कहीं हमारा मुंह काला तो नहीं। हमें और हमारे सच को कहीं नज़र ना लगे, इसलिए सावधानी के लिए, एक काला टीका और लगा लेते हैं। सांच को आंच नहीं, फिर भी क्या भरोसा कहीं हमारे सच को किसी की नज़र लग गई तो।।

अब सच कोई ओढ़ने बिछाने की चीज तो है नहीं, न तो इसे घर में सजाया जा सकता है और न ही इसे अकेले घर में छोड़ा जा सकता है। जहां जाते हैं, इसे साथ में ले जाते हैं, कहते हैं अगर सच का साथ हो, तो कभी झूठ पास नहीं फटकता। कभी कभी जब गलती से सच का साथ अगर छूट जाता है तो झूठ उसका फायदा उठाकर हमारे साथ हो लेता है। वैसे अगर हम सच्चे हैं तो झूठ भी हमारा क्या बिगाड़ लेगा।

बचपन में हम ज्यादा सच झूठ नहीं समझते थे। हम सबको सच ही समझ लेते थे। फिर हमें समझाया गया, झूठ से बचकर रहो।

अब अगर झूठ कोई दोस्त हो तो समझ जाएं, कि इससे दूर रहा करो। जहां दोस्ती दुश्मनी जैसी ही कोई चीज ना हो, वहां क्या सच और क्या झूठ। सभी अपने लगते थे। सभी सच्चे लगते थे।।

बचपन में जब हम सही गलत ही नहीं समझ पाते थे, तो सच झूठ क्या समझेंगे। अब किसी नादान बच्चे ने मुंह में मिट्टी भर ली और मुंह नहीं खोल रहा तो उससे पूछा जाता है, नन्हे मुन्ने बच्चे तेरे मुंह में क्या है, और वह सर हिला कर कह देता है, कुछ नहीं।

मां को भरोसा नहीं होता, मुंह खोलकर मिट्टी निकालकर कहती, झूठ बोलता है, मिट्टी खाता है और कहता है, मुंह में कुछ नहीं। कुछ भी कहो, मिट्टी के साथ, झूठ का स्वाद भी मुंह को लग ही जाता है। वह बार बार झूठ बोलता है, मार खाता है।

सच यूं ही नहीं उगला जाता। पहले मां की मार, फिर मास्टरजी की मार, थाने में पुलिस की मार भले ही कितना भी सच उगलवा ले, परिस्थिति की मार एक ऐसा कड़वा सच है जो न तो निगलते बनता है और न ही उगलते।।

सत्य की सदा विजय होती है, यह हम अदालतों में देख ही रहे हैं, अतः इस पर ज्यादा प्रकाश डालने की जरूरत नहीं। आपसे सच बुलवाने के लिए शपथ पत्र लिया जाता है, जिसे हलफनामा अथवा एफिडेविट कहा जाता है।

शपथ ही कसम है, एक तरह की सौगंध। कसमें, वादे, प्यार, वफा सब बातें हैं, बातों का क्या, यह हम नहीं, फिल्म उपकार के प्राण ऊर्फ लंगड़ कह गए हैं।

कसम भी क्या चीज है कसम से ! पत्नी स्वादिष्ट भोजन परोस रही है। स्वाद में अधिक खाने में आ ही जाता है। एक फुल्का और ले लीजिए, अरे नहीं भाई, पेट भर गया है। लगता है खाना अच्छा नहीं बना, वर्ना एक तो और ले ही लेते। अच्छा, चलो नहीं मानती तो एक रख दो। पत्नी उत्साह में थोड़े चावल और ले आती है, आप परेशान हो जाते हैं। सच में अब बिल्कुल जगह नहीं है। आपको मेरी सौगंध, इतना सा तो ले ही लो। बेचारा सच, इस सौगंध से परेशान हो जाता है।।

सच भले ही परेशान हो, पराजित नहीं होता। आज कौन परेशान है और कौन विजयी, यह कहने की आवश्यकता ही नहीं है। सच का धंधा मंदा है, झूठ का कारोबार खूब फल फूल रहा है। सब अपने अपने सच और ईमान को सभाले हुए हैं। तेरी गठरी में लागा चोर, मुसाफिर जाग जरा।

कलि के बाद कलयुग आया, जिसे हमने मशीनी युग नाम दिया। अटल युग के बाद अब डिजिटल युग आ गया है, इंसान की चतुराई धरे रह गई है, झूठ को पकड़ने के लिए सच अब आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस का रूप धारण कर आया है। शायद अब सच के नहीं, झूठ के परेशान होने के दिन आ गए हैं।।

मौसम की तरह सच झूठ का चोला पहनने वालों की अब खैर नहीं। जब झूठ के कपड़े उतारे जाते हैं, तब ही नंगा सच नजर आता है। अगर आपने सच में, सच का दामन थामा है, तो आपको झूठ और पाखंड से डरने की जरूरत नहीं।

सच के सौदागरों और ठेकेदारों की कमी नहीं आजकल। उनके बहकावे में आकर कोई झूठा सच्चा सौदा ना कर बैठें। आपके सच को संभालें, क्योंकि आज के डिजिटल सच को भी साइबर क्राइम का खतरा है।।

♥ ♥ ♥ ♥ ♥

© श्री प्रदीप शर्मा

संपर्क – १०१, साहिल रिजेंसी, रोबोट स्क्वायर, MR 9, इंदौर

मो 8319180002

≈ संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक (हिन्दी) – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’ ≈

Please share your Post !

Shares

हिंदी साहित्य – आलेख ☆ जब दिल गुनगुनाने लगे: हिन्दी फ़िल्मी गीतों का अमर जादू ☆ श्री जगत सिंह बिष्ट ☆

श्री जगत सिंह बिष्ट

(Master Teacher: Happiness & Well-Being, Laughter Yoga Master Trainer, Author, Blogger, Educator, and Speaker.)

🌷जब दिल गुनगुनाने लगे: हिन्दी फ़िल्मी गीतों का अमर जादू 🌷

कुछ फ़िल्में होती हैं।

कुछ कहानियाँ होती हैं।

और फिर होते हैं गीत — वे मधुर, काँपते हुए स्वर, जो चुपके से हमारी ज़िन्दगी में उतरते हैं और फिर कभी साथ नहीं छोड़ते।

हिन्दी सिनेमा ने हमें बहुत-से उपहार दिए हैं, पर सबसे अनमोल, सबसे स्थायी, सबसे आत्मा को छू लेने वाला उपहार है उसके गीत।

परदे से दृश्य उतर जाते हैं, सिनेमाघर बदल जाते हैं, कलाकार समय के साथ ओझल हो जाते हैं — पर गीत? वे चलते रहते हैं।

वे हमारे साथ बस-यात्राओं में होते हैं, विवाह की रातों में, बरसाती खिड़कियों के पास बैठी उदास शामों में, और सुबह की चाय के साथ आती धीमी धूप में।

हिन्दी फ़िल्म का गीत केवल गीत नहीं होता।

वह कविता है, जिसे सुरों का आकाश मिला है।

वह स्मृति है, जिसे लय का स्पर्श मिला है।

वह जीवन है, जो संगीत बनकर बह रहा है।

और जब शब्द, स्वर, संगीत और छायांकन एक साथ मिलते हैं — तब कुछ अलौकिक घटता है।

कुछ ऐसा, जो समय से परे हो जाता है।

🌷जब कविता ने परदे पर कदम रखा

 हर महान गीत की शुरुआत शब्द से होती है।

वे शब्द, जो केवल तुकबन्दी नहीं थे, बल्कि धड़कनों की भाषा थे। हमारे गीतों को गढ़ा उन कवियों ने, जिन्होंने बाज़ार के लिए नहीं, मनुष्य के लिए लिखा। उनकी कलम में विरह भी था, विद्रोह भी; करुणा भी थी, करिश्मा भी।

उनकी एक पंक्ति दशकों तक स्मृति में गूँजती रहती है।

कभी प्रेम की तरह, कभी प्रार्थना की तरह, कभी प्रश्न की तरह।

“सजन रे झूठ मत बोलो…” — कितनी सरल पंक्तियाँ, पर जीवन का सारा दर्शन समेटे हुए।

“ये महलों, ये ताजों, ये तख़्तों की दुनिया…” — मानो सफलता की चकाचौंध के पीछे छिपे खालीपन पर सीधा प्रश्न।

कविता ने सिनेमा में आकर अपनी गरिमा नहीं खोई; उसने परदे को गरिमा दे दी।

🌷वे आवाज़ें, जो घर-सी लगती हैं

फिर आए वे स्वर — जिनमें मिठास भी थी, दर्द भी; चंचलता भी थी, तप भी।

कुछ आवाज़ें ऐसी होती हैं, जिन्हें सुनकर लगता है जैसे कोई अपना पास बैठा हो।

जब कोई गायिका ऊँचे सुर में जाती है, तो वह केवल गाती नहीं — प्रार्थना करती प्रतीत होती है।

जब कोई गायक धीमे से शब्दों को थामता है, तो लगता है जैसे दिल की परतें खुल रही हों।

“चौदहवीं का चाँद हो…” सुनते ही मन में चाँदनी उतर आती है।

“मेरे सपनों की रानी…” की सीटी आज भी किसी साधारण दोपहर को उत्सव बना देती है।

“जाने कहाँ गए वो दिन…” में बीता हुआ समय जैसे आँखों के सामने लौट आता है।

और जब “जाने वो कैसे लोग थे…” सुनाई देता है, तो लगता है जैसे अधूरी मोहब्बत का कोई पुराना पत्र फिर खुल गया हो।

ये आवाज़ें केवल गायक-गायिकाओं की नहीं थीं — वे हमारी अपनी भावनाओं की प्रतिध्वनि थीं।

🌷धुनों के वे जादूगर

इन स्वरों के पीछे थे वे संगीतकार, जिन्होंने रागों में आत्मा भरी, लोकधुनों को शास्त्रीय गरिमा से जोड़ा, और पश्चिमी वाद्यों को भारतीय संवेदना में पिरो दिया।

उनकी रचनाएँ दृश्य को सजाती नहीं थीं; वे दृश्य को अर्थ देती थीं।

“ओ दुनिया के रखवाले…” में भक्ति की पुकार है।

“रमैया वस्तावैया…” में मिलन की सरल प्रसन्नता है।

“मेरा सुंदर सपना बीत गया…” में टूटे हृदय की करुणा है।

और फिर वह शाही वैभव — “प्यार किया तो डरना क्या…”

शीशमहल की चमकती दीवारों के बीच प्रेम का निर्भीक उद्घोष।

शब्द, स्वर और छायांकन — सब मिलकर प्रेम को अमर कर देते हैं।

🌷गीत, जो जीवन बन गए

कुछ गीत अब फ़िल्मों के नहीं रहे; वे हमारे हो चुके हैं।

“मेरा जूता है जापानी…” — कितनी सहज शरारत, कितना मासूम गर्व!

आज भी जब वह बजता है, तो भीतर कहीं एक भोला-सा आत्मविश्वास जाग उठता है।

कौन-सा विवाह ऐसा होगा जहाँ “ऐ मेरी ज़ोहरा जबीं…” पर मुस्कान न खिल उठे?

उम्र को ठेंगा दिखाता प्रेम — यही तो जीवन का सबसे सुंदर उत्सव है।

“एक चतुर नार…” की शरारत आज भी उतनी ही ताज़ी है।

हँसी और संगीत का ऐसा संगम, जो मन को हल्का कर दे।

और फिर वह गीत, जिसे सुनते ही आँखें नम हो जाती हैं —

“ऐ मेरे वतन के लोगों…”

यह केवल गीत नहीं, सामूहिक स्मृति है।

यह शहादत की याद है, यह कृतज्ञता की आँसू भरी सलामी है।

🌷हमारी साझा स्मृति

ये गीत मनोरंजन नहीं हैं; ये हमारी साझा डायरी हैं।

रेडियो के उन दिनों से, जब बिजली चली जाती थी और कोई ट्रांजिस्टर अँधेरे में गुनगुनाता रहता था…

रेलवे स्टेशन की चाय की दुकानों से…

कैसेट, सीडी और अब मोबाइल की प्लेलिस्ट तक —

इन गीतों ने हमारे जीवन के हर मोड़ पर साथ निभाया है। 

  • पहला प्रेम।
  • पहली विफलता।
  • पहली तनख़्वाह।
  • पहली विदाई।

जब भी कहीं से कोई पुरानी धुन तैरती हुई आती है — किसी कार की खिड़की से, पड़ोसी के घर से, या अचानक किसी याद की तह से —

मन ठिठक जाता है।

एक हल्की-सी मुस्कान आ जाती है।

जैसे कोई पुराना मित्र अचानक सामने आ खड़ा हुआ हो।

🌷जब तक भावनाएँ हैं, गीत रहेंगे

समय बदलेगा।

तकनीक बदलेगी।

रुचियाँ बदलेंगी।

पर ये गीत रहेंगे।

क्योंकि ये समय से बँधे नहीं हैं — ये भावनाओं से जुड़े हैं।

और जब तक मनुष्य प्रेम करेगा, खोएगा, आशा करेगा, प्रतीक्षा करेगा —

तब तक हिन्दी फ़िल्मी गीत गूँजते रहेंगे।

धीमे-धीमे।

अनवरत।

हमारे भीतर।

© श्री जगत सिंह बिष्ट

साधक

LifeSkills

A Pathway to Authentic Happiness, Well-Being & A Fulfilling Life! We teach skills to lead a healthy, happy and meaningful life.

The Science of Happiness (Positive Psychology), Meditation, Yoga, Spirituality and Laughter Yoga. We conduct talks, seminars, workshops, retreats and training.

Please feel free to call/WhatsApp us at +917389938255 or email lifeskills.happiness@gmail.com if you wish to attend our program or would like to arrange one at your end.

संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक (हिन्दी) – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’≈

Please share your Post !

Shares