श्री मेघःशाम सोनवणे
जीवनरंग
☆ दहावी पास… (अनुवादित कथा) — भाग १ मूळ हिन्दी लेखिका : पूजा मिश्रा ☆ मराठी अनुवाद व प्रस्तुती – श्री मेघःशाम सोनवणे ☆
ढचे दोन दिवस घरात स्मशानशांतता पसरली होती. घर विकण्याचे नक्की झाले होते. दलाल येणार होता. रोहित आणी मोहित कागजी कारवाईत व्यस्त होते. सुमित्रा देवींनी बघितलं की त्यांच्या पतींना रात्री झोप येत नव्हती. त्यांना माहित होतं की हे घर म्हणजे त्यांचा आत्मा आहे.
सायंकाळ च्या चहाची वेळ होती. माजघरात सोफ्यावर बसलेले मिस्टर खन्ना आणि त्यांची दोन्ही मुलं – रोहित आणि मोहित – चिंताग्रस्त होते. घरातील वातावरण तनावग्रस्त होते. खन्ना टेक्सटाइल्स, जे कधी शहराचा अभिमान म्हणून ओळखले जात होते, आता दिवाळखोरीच्या उंबरठ्यावर होती. मागील सहा महिन्यांपासून बाजारातील मंदी आणि एक मोठी ऑर्डर रद्द झाल्याने परिस्थिती अजून खराब झाली होती. बँकेची नोटिस आलेली होती – जर पुढच्या पंधरा दिवसांत पन्नास लाख रुपये जमा नाही केले, तर त्यांचे वडिलोपार्जित घर आणि कारखाना, दोघांचा लिलाव केला जाईल.
स्वयंपाकघरातून भांड्यांचा आवाज येत होता. 55 वर्षांच्या सुमित्रा देवी, मिस्टर खन्नांच्या पत्नी, नेहमीप्रमाणे रात्रीच्या जेवणाची तयारी करण्यात व्यस्त होत्या. त्या अधूनमधून माजघराकडे बघत होत्या, परंतु तेथे सुरू असलेल्या गंभीर विचारविनीमयात दखल देण्याची त्यांची हिम्मत होत नव्हती.
“पप्पा, आता दूसरा काही रस्ता दिसत नाही. आपल्याला हे घर विकावेच लागेल, ” रोहित डोकं गच्च धरत म्हणाला. त्याने एमबीए करून आता व्यवसाय सांभाळत होता, पण आज त्याच्या सर्व पदव्या त्याला फोल वाटत होत्या.
मोहित, जो अजून कॉलेज मध्ये शिकत होता आणि व्यवसायात ही हातभार लावत होता, त्यानेही भावाचीच री ओढली. “दादा बरोबर बोलत आहे. कारखाना वाचवण्यासाठी घर तर विकावेच लागेल. आणि असंही, आता एवढ्या मोठ्या बंगल्याचं आपण करणार तरी काय? एखाद्या भाड्याच्या फ्लॅट मध्ये रहायला जाऊ “
मिस्टर खन्ना यांच्या डोळ्यात अश्रू होते. हे घर त्यांच्या वडिलांची आठवण होती. “रोहित, बाजारातून काही उसने पैसे मिळू शकत नाहीत का? किंवा कुणी गुंतवणुकदार?”
“पप्पा, मार्केट मध्ये आधीच बातमी पसरली आहे की आपण धंद्यात बुडत आहोत. कोणी पैसा लावण्यास ईच्छुक नाही. आणि नातेवाईक? त्यांनी तर फोन उचलणंही बंद केलं आहे, ” रोहित वैतागून म्हणाला.
तेव्हड्यात सुमित्रा देवी ट्रे मध्ये चहा आणि नाश्ता घेऊन तेथे आल्या. टेबलावर कप ठेवत त्यांनी हळू आवाजात विचारले, “अहो काय झालंय? तुम्ही लोकं एवढे चिंतित का दिसतात? बँक वाले पुन्हा आले होते का? “
रोहित ने चिडून आपल्या आई कडे बघितलं. “आई, कृपया! तू चहा ठेव आणि स्वयंपाकघरात जा. या बिजनेस च्या गोष्टी आहेत, तुला नाही समजणार. तूला फक्त घरातील किराणा आणि भाजीपाल्याचा हिशोब समजतो, हा करोड़ोंचा विषय आहे. “
सुमित्रा देवींचा हात क्षणभर थरथरला, पण त्यांनी स्वतःला सावरलं. ही काही पहिली वेळ नव्हती की त्यांना ‘फक्त गृहिणी’ असल्याची जाणिव करून दिली गेली होती. “बाळा, मी फक्त विचारत होती. जर माझी काही मदत… “
“मदत? ” मोहित चेष्टेत हसत म्हणाला, “आई, तू काय मदत करशील? तुझ्या किटी पार्टी च्या मैत्रिणींना पैसे मागशील? की पप्पांची जुनी स्वेटरं उधडून विकशील? बघ, आम्ही आधीच खूप तनावात आहोत. तू फक्त जेवण बनव. तेवढंच येतं तुला. “
मिस्टर खन्नांनी पण मुलांना टोकलं नाही. बहुतेक त्यांनाही असंच वाटत असावं की सुमित्रा, ज्या दहावी पास होत्या आणि ज्यांनी आपल्या संपूर्ण आयुष्यात फक्त चुल आणि मुल सांभाळण्यातच धन्यता मानली होती, त्या या आर्थिक संकटात काय मदत करू शकणार?
सुमित्रा देवी तेथून शांतपणे निघून गेल्या. त्यांच्या डोळ्यांत अश्रू नव्हते परंतू हृदयात एक विचित्र बोच होती. त्यांना याचं दुःख नव्हतं की मुलं त्यांचा अवमान करीत होते, परंतू याचं होतं की आपल्या आई ला ते इतकं नगण्य समजत होते.
पुढचे दोन दिवस घरात स्मशानशांतता पसरली होती. घर विकण्याचे नक्की झाले होते. दलाल येणार होता. रोहित आणी मोहित कागजी कारवाईत व्यस्त होते. सुमित्रा देवींनी बघितलं की त्यांच्या पतींना रात्री झोप येत नव्हती. त्यांना माहित होतं की हे घर त्यांचा आत्मा आहे.
तिसर्या दिवशी सकाळी, जेव्हा रोहित दलाल ला फोन करणारच होता की, सुमित्रा देवींनी त्याला थांबवलं. “रोहित, एक मिनिट थांब. मला तुम्हा सर्वांशी काही बोलायचं आहे. “
रोहित ने घड्याळात पाहीलं, “आई, आता नाही, दलाल इतक्यात येईलच. घराचा व्यवहार करायचा आहे. “
“घर विकलं जाणार नाही, ” सुमित्रा देवींच्या आवाजात एक अशी दृढ़ता होती जी आधि कधी कुणी ऐकली नव्हती.
मिस्टर खन्ना, रोहित और मोहित- तिघं चमकून त्यांचेकडे बघू लागले.
“घर विकलं जाणार नाही म्हणजे? आई, तू भावनिक होत आहेस, जरा व्यावहारिक विचार कर. पन्नास लाख रुपये आकाशातून टपकनार नाहीत, ” रोहित चढ्या आवाजात बोलला.
सुमित्रा देवी काहीच बोलल्या नाहीत. त्या आपल्या खोलीत गेल्या आणि तेथून एक जूनी, लोखंडाची गंजलेली पेटी ओढत घेऊन आल्या. ही तीच पेटी होती जिला मोहित नेहमी भंगारात फेकण्याविषयी बोलत असे.
त्यांनी आपल्या साडीच्या पदरात बांधलेल्या चावीने त्या पेटीचं कुलूप उघडलं. आत जुणे कपडे घड्या करून ठेवलेले होते. सुमित्रा देवींनी कपडे बाजूला केले आणि खालून एक मखमली कपड्याचं बोचकं आणि काही जुन्या वह्या काढल्या.
त्यांनी ते बोचकं सोफ्यावर रिकामं केलं. छन-छन आवाज करत काही सोन्याची नाणी, जुन्या घडणीचे जाड कंगन, आणि काही महागडे रत्न सोफ्यावर पसरले. आणि सोबतच त्यांनी एक डायरी उघडली ज्यात बैंकेचे काही मुदत ठेवी (फिक्स्ड डिपॉजिट) (FD) च्या पावत्या आणि पोस्टाचे सेविंग्स सर्टिफिकेट्स ठेवलेले होते.
माजघरात शांतता पसरली. रोहित आणि मोहित चे डोळे विस्फारले गेले.
– क्रमशः भाग पहिला
मूळ हिंदी कथा लेखिका : पूजा मिश्रा
मराठी अनुवाद : मेघःशाम सोनवणे
नाशिक.
मो 9325927222
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
जीवनरंग 
जीवनरंग 
मनमंजुषेतून 
