ही जुनी गोष्ट आहे.माझं लग्न 7 जून 1987ला झालं आणि मी सासरी म्हणजे बहुले, ता.पाटण,जि.सातारा इथं आले.सहा महिन्यांनी 31 डिसेंबर आला.त्यावेळी आम्ही घरातील सह्याद्री दूरदर्शनवरील कार्यक्रम रात्री बारा वाजेपर्यंत असायचा तो पहात असू.दोनच राष्ट्रीय चॅनल त्यावेळी होते.
सासरी सतरा एकर शेती घरीच करत असल्यामुळे गडी माणसांचा राबता होता.शेतीला जोडधंदा म्हणून दुग्ध व्यवसायही होता.घरात कॅलेंडर कुठेतरी असायचे.पंचांगाचा वापरच सर्रास होत असल्याने सणवार,तिथी सर्व व्यवस्थित कळायचे.साजरे व्हायचे.गाव हे तसं स्वयंपूर्ण होतं.म्हणजे माळी,सुतार,लोहार,न्हावी ,शिंपी इ.यांनी काम केले की त्यांना धान्य, भुईमूग शेंगा असं दिलं जायचं.अशिक्षित लोकांना वेळेला सावकार लोक असायचे.त्यामुळे बॅंक व्यवहार त्यांना क्वचित माहित होते.
ही कविता या पार्श्वभूमीवर सुचली.31 डिसेंबरचा कार्यक्रम पाहून झाला.एक तारीख गेली.दोन तारखेच्या सकाळी गावाला गेलेला एक गडी रघू परत आला.तो धारा काढायला मदत करायला येत असे.त्याला मी “Happy New year रघू “असं म्हणाले.तो क्षणभर बघतच राहिला.त्याला वाटलं वहिनींनी काही तरी काम सांगितले आहे पण कळलं नाही म्हणून म्हणाला”वहिनी,काय म्हनला तुम्ही कळलं न्हाय” मी पुन्हा Happy New year म्हणाले.तो म्हणाला” ते काय असतं ?”मला हसायला आले.सगळे हसायला लागले.मग मी म्हणाले.”अरे, नविन वर्ष सुरू झालं ना काल.ते सुखाचे जावो असं म्हणलं.”मग तो म्हणाला “काकांनी पंचांगात बगून(माझे सासरे)तसं कायबी सांगितलं नाय.”
मग मी त्याला सर्व माहिती सांगितली.त्यावर त्यानं दिलेलं उत्तर”आवं रोजची कामं काल बी हुती,आज बी हायत, उद्या बी असनार.कशाचं नवीन वरीस आन् काय.हां पुरनपोळी करायची हाय काय मंग हिला सांगतो करायला .”उत्तर साधं होतं. पण मी मात्र त्यांवर विचार करायला लागले .आजही ग्रामीण भागात हीच परिस्थिती आहे.शेतकर्यांना आजही हा जल्लोष वगैरे माहित नाही.त्यांचे कार्यक्षेत्र मर्यादित असते त्यामुळे विचार क्षेत्रही.त्याचा विस्तार व्हायला हवा.हे उत्तर मी कवितेत शब्दबद्ध केले आहे.
☆ मला समजलेली संत तुकारामांची गाथा… भाग – १ ☆ सुश्री अरुणा मुल्हेरकर ☆
१) भक्ती
सुश्लोक वामनाचा अभंगवाणी प्रसिद्ध तुकयाची
ओवी ज्ञानेशाची तैसी आर्या मयूर पंतांची
हा श्लोक लहानपणापासून आमच्या वडिलांच्या मुखातून आम्ही बहिणी ऐकत आलो आहोत.
पैकी अभंग आणि ओवी हे काव्यरचनेचे दोन प्रकार म्हणजे मराठी वाङ्मयाच्या पाठीचा कणा आहे. मराठी मनाला अभंगाचे वेड आहे आणि ओवीचा लळा आहे. ज्याला ओवी आणि अभंग रचना येते त्याच्यावर परमेश्वराची कृपा असलीच पाहिजे अशी मराठी मनाची धारणा आहे.
ज्ञानदेवे रचिला पाया या अभंगात तुका झालासे कळस असे शब्दांकन करून कवीने असे दर्शविले आहे की संत तुकारामांची अभंग रचना सर्वोत्तम आहे. त्यामुळे भागवत संप्रदायाचा संपूर्ण विकास झाला आहे.
या गाथेतून तुकाराम महाराजांचे स्वतःच्या खडतर ऐहिक आणि दिव्य परमार्थिक जीवनाविषयी त्यांची कहाणी ते स्वतःच सांगत आहेत याचा प्रत्यय येतो.
ऐहिक जीवन जगत असताना गाथेतील पहिल्याच अभंगात ते म्हणतात,
समचरण दृष्टी। विटेवरी साजिरी।।
तेथे माझी हरि।वृत्ती राहो॥१॥
*
आणिक नलगे।मायिक पदार्थ।
तेथे माझे आर्त।नको देवा॥२॥
*
ब्रह्मादिक पदे। दुःखाची शिराणी।
तेथे दुश्चित्त झणी ।जडो देसी॥३॥
तुका म्हणे त्याचे ।कळले आम्हा वर्म।
जे जे कर्म धर्म ।नाशवंत॥४॥
*
अर्थात~
१) हे हरी, तुझी सुंदर मुर्ती विटेवर उभी आहे. त्या मुर्तीचे चरणकमल व सर्वांभुतीची दृष्टी सम आहे. अशा तुझ्या ठिकाणी माझी मनोवृत्ती स्थिर राहो.
२) हे देवा, मला आणखी कोणत्याही माया पाशात अडकविणारी गोष्ट नको. त्याविषयी माझ्या मनात तृष्णाच राहू नये.
३) ब्रह्मदेव इत्यादींची मोठी पदे म्हणजे दुःखाचीच वतनदारी आहे. माझे चित्त अशा ठिकाणी लागूच नये.
या तिसऱ्या अभंगात तुकारामाने विठ्ठलाला झणी म्हटले आहे. (आपल्या अत्यंत प्रिय अशा मित्र-मैत्रिणीला किंवा सख्या~ साजणाला झणी, झडकरी असे संबोधण्याची प्रथा आहे. या झणी शब्दावरून तुकारामांच्या मनात पांडुरंगा विषयी किती प्रेम भाव आहे हे दिसून येते.)
४) अशा पदांची चुकून सुद्धा इच्छा माझ्या मनात उत्पन्न होऊ नये. आम्हाला या धर्माकर्माचे वर्म कळले आहे, हे तर सगळे नाशिवंतच आहे.
अत्यंत रसाळ वाणीने या अभंगात तुकाराम महाराज गीतेतील फार मोठे तत्व सांगून जातात. गाथा वाचत असताना क्षणोक्षणी पांडुरंगाची भक्ती हा एकच मुक्तीचा मार्ग आहे याची सामान्य संसारी माणसाला ते जाणीव करून देतात. अति सामान्य लोकांना शास्त्र कळत नाही, परंतु भक्ती करणे सहज कसे शक्य आहे हेच वेळोवेळी त्यांनी आपल्या अभंगांतून समजावले आहे.
मनुष्य व देव यांच्यातील द्वैत भाव संपूर्णपणे नाहीसा करून अनन्य भक्ती करणे हाच या गाथेचा विषय आहे. ते म्हणतात,
आयुष्य वेचे फुकासाठी।।
शाश्वत भक्ती हीच भवसागर तरुन जाण्यासाठी महाशक्ती आहे.
मज सोडवी दातारा।
कर्मा पासून दुस्तरा।।
करीसी अंगीकारा।।
तरी काय माझा भाग।।
जिवीच्या जीवना।
तुका म्हणे नारायणा||
संसार तापाने तुकाराम महाराज पोळले आहेत, म्हणून ते पांडुरंगाला साद घालत आहेत.
संसाराच्या तापे तापलो मी देवा।
करिता या सेवा कुटुंबाची।।
म्हणवुनी तुझे आठवले पाय।
ये बा माझे माय पांडुरंगे।
माय, बाप, बंधू, सखा हे सर्व एका पांडुरंगातच आहेत म्हणून ते म्हणतात,
जेणे घडे नारायणी अंतराय
होतं बाप माय वर्जावी ती।।
देवासाठी जवळच्या नातलगांनाही सोडावे लागले तरी हरकत नाही. प्रल्हादाने आपल्या पित्याचा, बिभीषणाने आपल्या वडील बंधूंचा आणि भरताने आईचा व राज्याचा त्याग केला. एक हरिचरण सर्वधर्म आहेत, त्या चरणांवाचून इतर सर्व उपाय अपायकारक व दुःखमूलकच आहेत.
कवितेचा उत्सव 
विविधा 
देखणी कर्दळी… 
