मराठी साहित्य – विविधा ☆ तो आणि मी…! – भाग ६८ ☆ श्री अरविंद लिमये ☆

श्री अरविंद लिमये

? विविधा ?

☆ तो आणि मी…! – भाग ६८ ☆ श्री अरविंद लिमये ☆

(पूर्वसूत्र – या सगळ्या पार्श्वभूमीवर अकोल्याच्या कडक उन्हासारखेच चटके देणाऱ्या अशा अनुभवांमुळे मन उद्विग्न असतानाच त्या दिवशी अकल्पितपणे उल्हसित करणारा गारवा स्पर्शून गेला तो बाहेरच्या उन्हाला शांतवण्यासाठीच आल्यासारख्या अचानक बरसू लागलेल्या वळवाच्या पाऊसधारांमुळे! त्या गारव्याने मनातलं मळभ नकळत विरूनच गेलं. त्याक्षणी मला हे माहितच नव्हतं कीं हा पाऊस माझ्या आयुष्यांत येणाऱ्या एका अनपेक्षित सुखद घटनेचं शुभसूचनही करतोय!)

इथल्या सगळ्याच नकारात्मक पार्श्वभूमीवर काजळी धरू पहाणाऱ्या, अंधारून येणाऱ्या माझ्या मनाला उल्हसित करणारे असे क्षणही अधूनमधून कां होईना पण यायचे म्हणून तर मी इथं तग धरून राहू शकलो होतो. अकोल्याला जाॅईन होऊन मला चारएक महिनेच तर झाले होते आणि इथलं अजून अडीच-तीन वर्षांचं गृहित वास्तव्य मला वाकुल्या दाखवत भिववू पहात असतानाच बाहेरच्या उन्हाच्या काहिलीबरोबरच मलाही शांतवू पहाणारा, अचानक बरसू लागलेला हा वळवाचा पाऊस! तो माझ्या आयुष्याला लवकरच सकारात्मक कलाटणी देऊ पहाणाऱ्या एका सुखद क्षणाचं शुभसूचन करायलाच आला असल्याची जाणिव माझ्यापर्यंत तोवर पोचलीच नव्हती. तो सकारात्मक क्षण, शिपायाने आजच्या इनवर्ड मेलमधली सर्व एन्वलप्स् फोडून त्यातल्या पत्रांचा मला मोठा गठ्ठा चिमटा लावून बऱ्याच वेळापूर्वी माझ्या टेबलवर आणून ठेवला होता त्याच पत्रांच्या गर्दीत तेव्हापासूनच ताटकळत थांबलेला होता जसा कांही.

माझ्या टेबलवर ठेवलेल्या इनवर्ड-मेलमधील सर्व पत्रे/सर्क्युलर्स एक एक करून वाचून हातावेगळी करीत असताना अचानक समोर आलं ते माझ्या वैयक्तिक नावावर आलेलं एक बंद एन्व्हलप! मी ते उत्सुकतेने हातात घेतलं. पाहिलं तर ते आमच्या सेंट्रल ऑफिसकडून आलेलं होतं. म्हणून मग ते तातडीने न उघडताच मी बाजूला ठेवलं. कारण क्रिमिनल केसेस सारख्या महत्त्वाच्या कामांचा प्रगती-अहवाल तातडीने मागवणारी अशी लेटर्स ठराविक अंतराने नेहमीच यायची. आज मात्र याचं मला अजिबातच दडपण जाणवलं नाही, कारण नेहमीसारखं कांही मोघम उत्तर न देता याबाबतीतली सर्व कामं मार्गी लागल्याचा अहवाल आज मी पाठवू शकत होतो. कारण आजच अतिशय अनपेक्षितपणे सर्व क्रिमिनल केसेस् कोर्टात दाखल झालेल्या होत्या! त्याबाबतचं रिपोर्टिंग हे पत्र आलं नसतं तरीही मी आमच्या रिजनल व झोनल ऑफिसेस् प्रमाणे सेंट्रल ऑफिसलाही करणार होतोच. ते आता या पत्राला उत्तर म्हणून करू असा विचार करून ते एन्व्हलप मी बाजूला ठेवून दिलं आणि समोरचं शिल्लक राहिलेलं इतर इनवर्ड मेल हातावेगळं करू लागलो. त्यात पुन्हा समोर येणाऱ्या इतर कामांचा अविरत ओघ सुरू होताच. या सगळ्यातून बाहेर पडेपर्यंत लंच टाईम झाली. मघाशी बाजूला ठेवलेल्या त्या एन्व्हलपकडे लक्ष जाताच मी ते उघडलं. आतलं पत्र उलगडून नजरेसमोर धरताच लखकन् वीज चमकावी तसंच झालं. ते पत्र नव्हतं. ते माझ्या ध्यानीमनी नसताना अतिशय अकल्पितपणे इथल्या सभोवतालच्या असह्य वातावरणातून मला सन्मानपूर्वक बाहेर पडण्यासाठी समोरचं बंद दार थोडं किलकिलं करणारा तो एक शुभशकूनच होता!

हे पत्र म्हणजे एक्झिक्यूटिव्ह पोस्टच्या प्रमोशन प्रोसेसमधली पहिली पायरीच होती माझ्यासाठी. हो. लवकरच होणाऱ्या प्रमोशनच्या इंटरव्ह्यूसाठी मला आमंत्रित करणारं ते पत्र म्हणजे समोरचा मिट्ट काळोख नाहिसा करणारा एक प्रकाशकिरणच होता!

इंटरव्ह्यूची तयारी करण्याइतका वेळ मला पुढच्या आठ दिवसांत मिळालाच नाही. मुंबईची जातायेताची रिझर्वेशन्स मिळवेपर्यंतच इंटरव्ह्यूची तारीख हाकेच्या अंतरावर आलेली होती!

इंटरव्ह्यूज् आमच्या नरिमन-पॉईंट येथील सेंट्रल ऑफिसमधे होते. अठ्ठावीस वर्षांपूर्वी माझ्या करिअरची सुरुवात झाली होती ती याच वास्तूमधील स्टाफ-डिपार्टमेंट मधे. आणि योगायोगाने आज माझ्या करिअरमधील एका अनिश्चित वळणावर या इंटरव्ह्यूच्या निमित्ताने मी त्याच डिपार्टमेंटमधे आलेलो होतो. अर्थातच आजूबाजूला एकही ओळखीचा चेहरा नव्हता. पण माहोल सगळा तोच. तिथे सलग तीन वर्षे मी तेव्हा काम केलेलं होतं. तेव्हाच्या आपण विसरून गेलोय असं वाटणाऱ्या बारीकसारीक कितीतरी आठवणींनी मन भरून आलं. माझ्याही नकळत इंटरव्ह्यूचं दडपण त्यातच हरवून गेलं. अचानक माझं नाव पुकारलं गेलं तेव्हा कुठं मी भानावर आलो आणि स्वत:ला सावरत पटकन् उठून ए. सी. केबिनचं दार उघडून आत गेलो तेव्हा इंटरव्ह्यू पॅनेलमधले तीन एक्झिक्युटिव्ज् मी आत गेल्या क्षणापासून मला जोखत असल्यासारखे एकटक माझ्याकडेच पहात होते. त्याला कारण होतं माझी अकोला ब्रॅंच! अर्थातच त्यांच्यासमोरच्या माझ्या पर्सनल डिटेल्सवरून मी अकोला ब्रॅंचमधून आल्याची त्यांना कल्पना असल्याने मला विचारला गेलेला पहिला प्रश्न होता तो त्याच अनुषंगाने..

“सोs.. यू आर् फ्राॅम अकोला ब्रॅंच…! ” इतर दोघांकडे सूचक नजरेने पहात त्यातील एकाने मला विचारलं. त्यांचा उपरोधिक स्वर ऐकताच मी सावध झालो. तिघांच्याही गंभीर झालेल्या चेहऱ्यांवरून अकोला ब्रॅंचच्या आॅडिट रिपोर्टची झळ थेट सेंट्रल आॅफिसमधील या सिनिअर्सनाही चटके देत असल्याचं माझ्या लक्षात आलं. त्यासंबंधातल्या पहिल्याच प्रश्नाला सविस्तर उत्तर देताना आधीच मी ‘याच कारणाने तातडीने करावयाच्या कार्यवाहीसाठी माझे कांही महिन्यांपूर्वीच अचानक अकोल्याला पोस्टींग झालंय ‘ असं सांगताच पुढे विचारलेले गेलेले सगळेच प्रश्न त्याच संदर्भातले असले तरी ते माझी परीक्षा घेण्यासाठी विचारलेले नव्हते, तर ती त्यानंतरच्या कार्यवाही बाबतची त्यांच्या मनात असणारी उत्सुकता ध्वनित करणारे होते! मी अकोला ब्रॅंचचा चार्ज घेतल्यापासूनच्या अल्पकाळात त्यादृष्टीने केलेल्या कामाची सविस्तर माहिती सांगितली आणि आॅडिट रिपोर्टमधे अधोरेखित केलेल्या सर्व अकरा कर्जदारांविरूध्द कोर्टात क्रिमिनल केसेसही नुकत्याच दाखल केल्याचेही नमूद केले. ते ऐकताच त्या सर्वांचं दडपण कांहीसं कमी झाल्यासारखा त्यांचा अॅप्रोच पूर्णपणे बदललाच. पुढचे जुजबी प्रश्न म्हणजे केवळ उपचारच होता. तो इंटरव्ह्यू नव्हताच. एक मनमोकळा संवाद होता फक्त!

परतीच्या प्रवासात मनामधे प्रमोशन मिळेल कीं नाही हा विचार नव्हता. गेले चार महिने आपण घेतलेल्या अविरत कष्टाचं, आपल्या अथक, प्रामाणिकपणे केलेल्या कामाचं या निमित्ताने थेट रिपोर्टिंग सेंट्रल आॅफीसला झाल्याचं समाधान माझ्या मनाला उभारी देत राहिलं. अनपेक्षितपणे घडत गेलेल्या या सगळ्या घटनाक्रमांमागे ‘तो’ च होता याची पुढे लगेचच आलेली प्रचिती ‘देता घेशील किती दो कराने’ अशी भावना माझ्या मनात आपसूकच निर्माण व्हावी अशीच होती!!

क्रमश:…  (प्रत्येक गुरूवारी)

©️ अरविंद लिमये

सांगली (९८२३७३८२८८)

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ.उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ.मंजुषा मुळे/सौ.गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – विविधा ☆ चातुर्मास – श्रावण – — भाग ४ ☆ सुश्री विभावरी कुलकर्णी ☆

सुश्री विभावरी कुलकर्णी

🔅 विविधा 🔅

☆ चातुर्मास – श्रावण – — भाग ४ ☆ सुश्री विभावरी कुलकर्णी ☆

श्रावण – ३

आपले पूर्वज खरोखरच निसर्गाचा अभ्यास करून प्रत्येक सण, वार याचे महत्व व पूजा यांची सांगड घालत होते. काही व्यक्ती विज्ञान मानतात तर काही देव, व्रते या वर विश्वास ठेवतात. या दोन्हींची सांगड आपल्या पूर्वजांनी मोठ्या हुशारीने घातली होती. कोणत्याही भावनेने ही व्रते केली तरी त्याचे फायदेच मिळणार आहेत.

शुक्रवारच्या जिवती पूजे विषयी लक्षात घेतले तर प्रत्येक प्रथा अर्थपूर्ण आहे. या जिवती पूजेची पद्धत सर्वांना माहिती असेलच. श्रावणी शुक्रवार या दिवशी ही पूजा केली जाते. ही पूजा करताना जिवतीच्या चित्राला गंध, हळद कुंकू लावतात. आघाडा दुर्वा यांचा हार घालतात. कापसाच्या मण्यांची माळ घालतात. तिची आरती करतात. जिवतीची कहाणी मोठ्या भक्तीने पठण केली जाते. त्यात मुख्यत्वे मुला बाळांचे सुख, रक्षण व्हावे हा भाव असतो व त्या साठी प्रार्थना असते. या दिवशी पुरण पोळीचा नैवेद्य दाखवला जातो. पुरणाची आरती (दिवे) करून त्या दिव्यांनी आरती केली जाते. व घरातील मुलांचे औक्षण केले जाते. पुरणाचे दिवे प्रसाद म्हणून ग्रहण केले जातात. याच दिवशी घरात महिलांचे हळदी कुंकू आयोजित केले जाते. त्यात फुटाणे, दूध, साळीच्या लाह्या प्रसाद म्हणून दिले जाते.

या पूजेतील सर्व वस्तू व पदार्थ बघितले तर सगळे उपयुक्त असल्याचे लक्षात येते.

आघाडा ही एक औषधी वनस्पती आहे. सर्दी, खोकला, कफ यावर याचा काढा उपयुक्त असतो. या वनस्पतीच्या सेवनाने पचनक्रिया सुधारते. बद्धकोष्ठता दूर होते. दात दुखीवर आणि हिरड्यांच्या समस्येवर, दात स्वच्छ करण्यासाठी व हिरड्या मजबूत करण्यासाठी याच्या काड्यांचा उपयोग होतो. त्वचेच्या समस्येवर याच्या पानांचा लेप उपयुक्त असतो. याच्या पानात दाह कमी करण्याचे गुण असतात. त्या मुळे सूज, वेदना कमी होतात. पानाचा एलर्जी व त्वचा विकार, ताप, डोकेदुखी, पोटातील कृमी यावर उपयोग होतो.

मुत्रविकार, मुतखडा यावर आघाड्याच्या मुळांचा उपयोग होतो.

पानांचा उपयोग कीटकनाशक म्हणूनही केला जातो.

वास्तूशास्त्रा नुसार ही वनस्पती घरात ठेवल्यास घरात सकारात्मक ऊर्जा येते. आणि सुख समृध्दी वाढते.

दुसरी वनस्पती दुर्वा याचेही आरोग्याच्या दृष्टीने अत्यंत महत्वाचे उपयोग आहेत.

दुर्वा, ज्याला बर्म्युडा गवत देखील म्हणतात, एक औषधी वनस्पती आहे. त्याचे अनेक उपयोग आहेत. दुर्वांमध्ये अँटीव्हायरल, अँटी-इंफ्लेमेटरी आणि अँटीसेप्टिक गुणधर्म आहेत. त्यामुळे, अनेक आरोग्य समस्यांवर उपचार करण्यासाठी याचा वापर केला जातो.

दुर्वाचे औषधी उपयोग:

दुर्वा त्वचेसाठी खूप फायदेशीर आहेत. त्वचेवरील खाज, जळजळ, इसब आणि पुरळ यांसारख्या समस्यांवर दुर्वा वाटून लावल्यास आराम मिळतो. पचनक्रिया सुधारते. दुर्वांचा रस प्यायल्याने पचनक्रिया सुधारते. अपचन, बद्धकोष्ठता आणि ऍसिडिटी सारख्या समस्यांपासून आराम मिळतो. रक्तदाब नियंत्रणात राहतो. दुर्वांमध्ये रक्तातील साखरेची पातळी कमी करण्याचे गुणधर्म आहेत. त्यामुळे, मधुमेहाच्या रुग्णांसाठी दुर्वांचा रस उपयुक्त आहे. दुर्वांचा रस मूळव्याधीच्या समस्येवर गुणकारी आहे. यामुळे रक्तस्त्राव थांबतो आणि वेदना कमी होतात. दुर्वा शरीराला थंडावा देतात. त्यामुळे ताप आल्यास दुर्वांचा रस प्यायल्याने आराम मिळतो. दुर्वा शरीरातील विषारी घटक बाहेर काढण्यास मदत करतात, ज्यामुळे शरीर डिटॉक्स होते. नाकातून किंवा तोंडून रक्त येत असल्यास दुर्वांचा रस पिळल्याने रक्तस्त्राव थांबतो. दुर्वा डोळ्यांसाठी देखील फायदेशीर आहेत. डोळ्यांची जळजळ किंवा इतर समस्यांसाठी दुर्वांचा वापर केला जातो.

देवाला अर्पण केलेल्या दुर्वा प्रसाद म्हणून खाल्ल्या जातात.

या दिवसात पचनशक्ती मंदावते म्हणून साळीच्या लाह्या खाल्ल्या जातात. उपास केले जातात. आणि पुरण खाल्ले जाते. पुरणाची पोळी खाण्याचा मोठा फायदा म्हणजे तुमच्या पचनसंस्थेत फरक पडतो. पोळीसाठी लागणारं पुरण हरभऱ्याच्या डाळीपासून बनवलं जातं. त्यामुळे केवळ तूर मूग याच डाळी खाणारे लोकांच्या पोटात हरभरा जातो. पोळी खाल्ल्याने अन्न पचन होण्यास मदत होते.

गुळामध्ये लोह, कॅल्शियम, पोटॅशियम आणि फॉस्फरस हे घटक असतात. साखरेपेक्षा गुळ पचायला थोडा वेळ लागत असल्याने उर्जा बराचकाळ पोटात साठून राहतो. त्यामुळे पचनसंस्था चांगली राहते. विशेष म्हणजे याने वजन वाढत नाही.

असे उपयुक्त घटक घेऊन येणारा श्रावण! कोणी कोणत्याही दृष्टीने साजरा केला तरी त्याचे फायदेच मिळणार!

अशीच काही माहिती बघू पुढील भागात.

© सुश्री विभावरी कुलकर्णी

मेडिटेशन,हिलिंग मास्टर व समुपदेशक, संगितोपचारक.

सांगवी, पुणे

📱 – ८०८७८१०१९७

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

हिन्दी साहित्य – साप्ताहिक स्तम्भ ☆ तन्मय साहित्य #२९० – बाल कविता – उड़नखटोला… ☆ श्री सुरेश कुशवाहा ‘तन्मय’ ☆

श्री सुरेश कुशवाहा ‘तन्मय’

(सुप्रसिद्ध वरिष्ठ साहित्यकार श्री सुरेश कुशवाहा ‘तन्मय’ जी द्वारा गीत-नवगीत, बाल कविता, दोहे, हाइकु, लघुकथा आदि विधाओं में सतत लेखन। प्रकाशित कृतियाँ – एक लोकभाषा निमाड़ी काव्य संग्रह 3 हिंदी गीत संग्रह, 2 बाल कविता संग्रह, 1 लघुकथा संग्रह, 1 कारगिल शहीद राजेन्द्र यादव पर खंडकाव्य, तथा 1 दोहा संग्रह सहित 9 साहित्यिक पुस्तकें प्रकाशित। प्रकाशनार्थ पांडुलिपि – गीत व हाइकु संग्रह। विभिन्न साझा संग्रहों सहित पत्र पत्रिकाओं में रचना तथा आकाशवाणी / दूरदर्शन भोपाल से हिंदी एवं लोकभाषा निमाड़ी में प्रकाशन-प्रसारण, संवेदना (पथिकृत मानव सेवा संघ की पत्रिका का संपादन), साहित्य संपादक- रंग संस्कृति त्रैमासिक, भोपाल, 3 वर्ष पूर्व तक साहित्य संपादक- रुचिर संस्कार मासिक, जबलपुर, विशेष—  सन 2017 से महाराष्ट्र शासन के शैक्षणिक पाठ्यक्रम कक्षा 9th की  “हिंदी लोक भारती” पाठ्यपुस्तक में एक लघुकथा ” रात का चौकीदार” सम्मिलित। सम्मान : विद्या वाचस्पति सम्मान, कादम्बिनी सम्मान, कादम्बरी सम्मान, निमाड़ी लोक साहित्य सम्मान एवं लघुकथा यश अर्चन, दोहा रत्न अलंकरण, प्रज्ञा रत्न सम्मान, पद्य कृति पवैया सम्मान, साहित्य भूषण सहित अर्ध शताधिक सम्मान। संप्रति : भारत हैवी इलेक्ट्रिकल्स प्रतिष्ठान भोपाल के नगर प्रशासन विभाग से जनवरी 2010 में सेवा निवृत्ति। आज प्रस्तुत है आपकी एक बाल कविता “उड़नखटोला…” ।)

☆ तन्मय साहित्य  #२९०  ☆

☆ बाल कविता – उड़नखटोला… ☆ श्री सुरेश कुशवाहा ‘तन्मय’ ☆

☆

उड़न खटोला नाम पुराना

अब कहते हैं एरोप्लेन

चले हवा में दूर-दूर तक

ज्यों पटरी पर चलती ट्रेन।

*

भारी भरकम पंखे इसके

दाब हवा का खूब बनाते

यंत्र महीन लगे इसमें जो

नभ में इसको दिशा दिखाते,

धरती से यह बहुत बहुत

ऊंचे उड़ते दिन हो या रैन।

उड़न खटोला नाम पुराना

अब कहते हैं एरोप्लेन।

*

एक देश से देश दूसरे

शीघ्र हमें सकुशल पहुंचाए

घंटों की दूरी मिनटों में

सात समंदर पार कराए

,सेवाएं एयर होस्टेस की

सबके मन को देती चैन

उड़न खटोला नाम पुराना

अब कहते हैं एरोप्लेन।

*

 पगडंडी से सड़क, सड़क से

पटरी, पटरी से आकाश

चांद पे पहुंचा मानव

यूं चौतरफा होने लगा विकास

हो जाते हैं चकित देखकर

यह अद्भुत विज्ञान की देन।

चले हवा में दूर-दूर तक

ज्यों पटरी पर चलती ट्रेन

उड़न खटोला नाम पुराना

अब कहते हैं एरोप्लेन।।

☆ ☆ ☆ ☆ ☆

© सुरेश कुशवाहा ‘तन्मय’

जबलपुर/भोपाल, मध्यप्रदेश, अलीगढ उत्तरप्रदेश  

मो. 9893266014

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक (हिन्दी) – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’ ≈

Please share your Post !

Shares

हिन्दी साहित्य – साप्ताहिक स्तम्भ ☆ जय प्रकाश के नवगीत # ११४ ☆ ज़रूरी है… ☆ श्री जय प्रकाश श्रीवास्तव ☆

श्री जय प्रकाश श्रीवास्तव

(संस्कारधानी के सुप्रसिद्ध एवं अग्रज साहित्यकार श्री जय प्रकाश श्रीवास्तव जी  के गीत, नवगीत एवं अनुगीत अपनी मौलिकता के लिए सुप्रसिद्ध हैं। आप प्रत्येक बुधवार को साप्ताहिक स्तम्भ  “जय  प्रकाश के नवगीत ”  के अंतर्गत नवगीत आत्मसात कर सकते हैं।  आज प्रस्तुत है आपका एक भावप्रवण एवं विचारणीय रचना  “ज़रूरी है… ” ।)       

✍ जय प्रकाश के नवगीत # ११४ ☆ ज़रूरी है… ☆ श्री जय प्रकाश श्रीवास्तव ☆

☆

क्या ज़रूरी है यही कहना ज़रूरी है

आदमी का आदमी रहना ज़रूरी है ।

*

बाँध कर क्यों बाँध रोकी है नदी

नदी का विस्तार से बहना ज़रूरी है ।

*

आइना टूटा कि टुकड़ों में बँटा चेहरा

टूटने का दर्द भी सहना ज़रूरी है ।

*

गुथ्थियाँ मन की अभी सुलझी कहाँ हैं

उलझनों का साथ भी रहना ज़रूरी है ।

*

क्यों करें तक़दीर से शिकवा-गिला

ज़िंदगी का एक दिन ढहना ज़रूरी है ।

***

© श्री जय प्रकाश श्रीवास्तव

सम्पर्क : आई.सी. 5, सैनिक सोसायटी शक्ति नगर, जबलपुर, (म.प्र.)

मो.07869193927,

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक (हिन्दी) – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’ ≈

Please share your Post !

Shares

हिन्दी साहित्य – साहित्यिक स्तम्भ ☆ ग़ज़ल # ११६ ☆ सामने उसके रख अकीदत से… ☆ श्री अरुण कुमार दुबे ☆

श्री अरुण कुमार दुबे

(वरिष्ठ साहित्यकार श्री अरुण कुमार दुबे जी, उप पुलिस अधीक्षक पद से मध्य प्रदेश पुलिस विभाग से सेवा निवृत्त हुए हैं । संक्षिप्त परिचय ->> शिक्षा – एम. एस .सी. प्राणी शास्त्र। साहित्य – काव्य विधा गीत, ग़ज़ल, छंद लेखन में विशेष अभिरुचि। आज प्रस्तुत है, आपकी एक भाव प्रवण रचना “सामने उसके रख अकीदत से…“)

☆ साहित्यिक स्तम्भ ☆ कविता # ११६ ☆

✍ सामने उसके रख अकीदत से… ☆ श्री अरुण कुमार दुबे  ☆

☆

शख़्स तब बे हुनर हो जाते हैं

दंभ के दस जो सर हो जाते हैं

 *

गर्द हो या हों मतलबी मानव

रुख़ हवा का जिधर हो जाते हैं

* 

काम अज़दाद दे बना बिगड़े

ख़ुश वो हम पे अगर हो जाते हैं

*

सामने उसके रख अकीदत से

दर्द ग़म सब नज़र हो जाते हैं

*

लत ख़राबात की लगी जिनको

घर से वो दर-बदर हो जाते हैं

*

बिन है पैदी के लोटे से जो बशर

वो इधर से उधर हो जाते हैं

*

तौलकर दिल से जब कहे जायें

शब्द तब कारगर हो जाते है

*

अपना किरदार जो करें रोशन

शख़्स वो मोतबर हो जाते हैं

*

साथ सामान कम रहा जिनके

ख़ुश नुमा सब सफ़र हो जाते हैं

☆

© श्री अरुण कुमार दुबे

सम्पर्क : 5, सिविल लाइन्स सागर मध्य प्रदेश

सिरThanks मोबाइल : 9425172009 Email : arunkdubeynidhi@gmail. com

≈ संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक (हिन्दी) – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’ ≈

Please share your Post !

Shares

हिन्दी साहित्य – कविता ☆ अन्तर्मन… ☆ श्री हेमंत तारे ☆

श्री हेमंत तारे 

श्री हेमन्त तारे जी भारतीय स्टेट बैंक से वर्ष 2014 में सहायक महाप्रबंधक के पद से सेवानिवृत्ति उपरान्त अपने उर्दू भाषा से प्रेम को जी रहे हैं। विगत 10 वर्षों से उर्दू अदब की ख़िदमत आपका प्रिय शग़ल है। यदा- कदा हिन्दी भाषा की अतुकांत कविता के माध्यम से भी अपनी संवेदनाएँ व्यक्त किया करते हैं। “जो सीखा अब तक,  चंद कविताएं चंद अशआर”  शीर्षक से आपका एक काव्य संग्रह प्रकाशित हो चुका है। आज प्रस्तुत है आपकी एक कविता  – अन्तर्मन…।)

✍ अन्तर्मन… ☆ श्री हेमंत तारे  ☆

☆

अतीत के पन्नों पर

उकेरे हुये

कुछ

प्रतीक, बिम्ब, प्रतिबिम्ब

और

चितवने

आ खड़ी होती है सामने

जब

वजह – बेवजह आयी लहर कोई

भीगो जाती है

अन्तर्मन को ।

 

ऐसे में

अनछुए कोरे सफों पर

उतर आता है बसन्त

कि

आने को है,  उनकी भी बारी

कि

लिखा जाना है,  उन पर भी

कोई अफ़साना या कोई तराना  ।

☆

(एहतिमाम = व्यवस्था, सिम्त = तरफ, सुकूँ = शांति, एज़ाज़ = सम्मान , शै = वस्तु, सुर्खियां = headlines, आश्ना = मित्र, मसरूफियत = व्यस्तता)

© श्री हेमंत तारे

मो.  8989792935

≈ संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक (हिन्दी) – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’ ≈

Please share your Post !

Shares

हिन्दी साहित्य – साहित्यिक स्तम्भ ☆ सत्येंद्र साहित्य # ३० ☆ आलेख – इंसानियत का अपराधीकरण… ☆ डॉ सत्येंद्र सिंह ☆

डॉ सत्येंद्र सिंह

(वरिष्ठ साहित्यकार डॉ सत्येंद्र सिंह जी का ई-अभिव्यक्ति में स्वागत। मध्य रेलवे के राजभाषा विभाग में 40 वर्ष राजभाषा हिंदी के शिक्षण, अनुवाद व भारत सरकार की राजभाषा नीति का कार्यान्वयन करते हुए झांसी, जबलपुर, मुंबई, कोल्हापुर सोलापुर घूमते हुए पुणे में वरिष्ठ राजभाषा अधिकारी के पद से 2009 में सेवानिवृत्त। 10 विभागीय पत्रिकाओं का संपादन, एक साझा कहानी संग्रह, दो साझा लघुकथा संग्रह तथा 3 कविता संग्रह प्रकाशित, आकाशवाणी झांसी, जबलपुर, छतरपुर, सांगली व पुणे महाराष्ट्र से रचनाओं का प्रसारण। जबलपुर में वे प्रोफेसर ज्ञानरंजन के साथ प्रगतिशील लेखक संघ से जुड़े रहे और झाँसी में जनवादी लेखक संघ से जुड़े रहे। पुणे में भी कई साहित्यिक संस्थाओं से जुड़े हुए हैं। वे मानवता के प्रति समर्पित चिंतक व लेखक हैं। अप प्रत्येक बुधवार उनके साहित्य को आत्मसात कर सकेंगे। आज प्रस्तुत है आपका एक विचारणीय आलेख  – “इंसानियत का अपराधीकरण… “।)

☆ साहित्यिक स्तम्भ ☆ सत्येंद्र साहित्य # ३० ☆

✍ आलेख – इंसानियत का अपराधीकरण… ☆ डॉ सत्येंद्र सिंह ☆

किसी के प्राण निकाल लिए जाएं तो क्या न्याय होगा उसके बाद। किसी की इज्जत लूट ली जाए या नाम पर धब्बा लगा दिया जाए तो क्या न्याय होगा और कौन कर पाएगा न्याय। कांच का बर्तन जब टूट जाए तो कौन जोड़ पाएगा उसे और जब तक उसे ‌जोडा नहीं जाता तब तक न्याय कहां और कैसा? और जोड़ना असंभव है तो न्याय भी असंभव है। जिस तरह जान के बदले जान न्याय का एक मानदंड बनाया गया था वैसे ही इज्जत के बदले इज्जत न्याय का मानदंड बन सकता है?

लेकिन यहां तो प्राण और इज्जत ‌दोनों के मूल्य ही बदल गए हैं।   एक के प्राण बहुमूल्य तो दूसरे के प्राण का कोई मूल्य नहीं। इसी प्रकार एक की इज्जत पूरे समाज व देश की इज्जत तो दूसरे की इज्जत मिट्टी बराबर भी नहीं। कोई मूल्य नहीं, कोई महत्व नहीं।

बड़े बड़े लोग मानवीयता की बात करते हैं, इंसानियत की बात करते हैं – लेकिन तभी तक जब तक उनके ऊपर नहीं बीतती। इसके अलावा जाति के आधार पर अपराध की परिभाषा बदल जाती है तो कभी राजनीतिक रंग देकर अपराध का स्वरूप ही बदल जाता है।  आम जन अपराध के समाचार से कितना आहत होता है, उसके मानसिक स्वास्थ्य पर क्या प्रभाव पड़ता है, इसकी चिंता तो किसी को है, ऐसा लगता ही नहीं। सब कुछ खेल की रिपोर्टिंग की तरह चलता रहता है। अभी मनुष्य इतना उन्नत नहीं हुआ है कि वह अपराध समाचार को खेल भावना से महसूस करे।  इससे मनुष्य की महसूस करने की क्षमता की कोमलता नष्ट हो रही है। कोमल भावनाएं कुचल रही हैं और दया करुणा की भावनाओं का अंत होता दिखाई पड़ रहा है।  इस कोमलता को कायरता में बदल‌ दिया जाए तो कोई आश्चर्य नहीं। पीड़ित को दुश्चरित्र, और अपराधी को मासूम‌ बता कर अपराध के स्वरूप को ही बदल दिया जाए तब भी आश्चर्य नहीं होगा।

जिन गुणों के कारण मनुष्य इंसान कहलाता है और इंसानियत को उच्च प्राथमिकता प्राप्त है तो अपराधों को जाति, धर्म, राजनीति के आधार पर उच्चताबोध प्रदान किया जाएगा, अपराध की जघन्यता वादी प्रतिवादी में बँट जाएगी, भावनाएं  पत्थर समान कठोर हो जाएंगी तो इंसानियत का भी अपराधीकरण हो जाएगा और जीने की सार्थकता भी अर्थ खो बैठेगी।  इंसानियत को बचाने का अभी समय है।

☆

© डॉ सत्येंद्र सिंह

सम्पर्क : सप्तगिरी सोसायटी, जांभुलवाडी रोड, आंबेगांव खुर्द, पुणे 411046

मोबाइल : 99229 93647

≈ संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक (हिन्दी) – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’ ≈

Please share your Post !

Shares

हिन्दी साहित्य – कथा कहानी ☆ लघुकथा # ८०– उपहार… ☆ श्रीमति उमा मिश्रा ‘प्रीति’ ☆

श्रीमति उमा मिश्रा ‘प्रीति’

(ई-अभिव्यक्ति में श्रीमति उमा मिश्रा ‘प्रीति’ जी का स्वागत। पूर्व शिक्षिका – नेवी चिल्ड्रन स्कूल। वर्तमान में स्वतंत्र लेखन। विधा –  गीत,कविता, लघु कथाएं, कहानी,  संस्मरण,  आलेख, संवाद, नाटक, निबंध आदि। भाषा ज्ञान – हिंदी,अंग्रेजी, संस्कृत। साहित्यिक सेवा हेतु। कई प्रादेशिक एवं राष्ट्रीय स्तर की साहित्यिक एवं सामाजिक संस्थाओं द्वारा अलंकृत / सम्मानित। ई-पत्रिका/ साझा संकलन/विभिन्न अखबारों /पत्रिकाओं में रचनाएँ प्रकाशित। पुस्तक – (1)उमा की काव्यांजली (काव्य संग्रह) (2) उड़ान (लघुकथा संग्रह), आहुति (ई पत्रिका)। शहर समता अखबार प्रयागराज की महिला विचार मंच की मध्य प्रदेश अध्यक्ष। आज प्रस्तुत है आपकी एक विचारणीय लघुकथा – उपहार।)

☆ लघुकथा # ८० – उपहार ☆ श्रीमति उमा मिश्रा ‘प्रीति’ ☆

“आज पार्टी में जाना है। मैं तो तैयार हूं, तुम भी तैयार हो जाओ। बाहर से लाने को कहा था क्या कुछ लाये हो?”

“हाँ रागिनी में लेकर आया हूं यह पांच सुंदर फूलों के पौधे हैं, इनमें से जो चाहे तुम घर में रख लो और एक दो पौधे उपहार में दे देते हैं।”

“सुंदर पौधे लाये हो ना ..?  या जैसे सब्जी वाले से दया खाकर सब्जियां ले लेते हो, या कुछ भी?” गुस्सा होते हुए जोर से रागिनी ने कहा।

“उपहार में तो फूलों का गुलदस्ता  ही अच्छा लगता है।”

“कोई बात नहीं मेरे पास एक सुंदर सा पर्स रखा है उसको पैक करके और  गुलाब, मोगरा, गेंदा गुड़हल और रजनीगंधा फूलों के पौधे  दे  देती हूँ, इन्हें कौन रखेगा फालतू की झंझट अपनी अलग डालो?”

“क्यों .. ऐसे क्यों कह रही हो ?”

“पूजा के लिए फूल तो तुम्हें मिलेंगे साथ ही साथ बाल में भी लगा सकती हो” अरुण ने मुस्कुराते हुए कहा।

“गुलदस्ते तो सूख जाते हैं तो हम इधर-उधर फेंक देते हैं फूल तो हमारे सच्चे साथी हैं। फूलों की खुशबू के साथ बालकनी में बैठकर चाय पियेंगे और  भीनी- भीनी महक पूरे घर में रहेगी।”

“अरे लेकिन तुम्हारी बहन तो मुझे चार बातें सबके सामने सुना कर बेज्जती करेगी।”

“ठीक है मैं तैयार होने जाता हूँ तुम्हारी जो समझ में आए वह करो।”

“जब दोनों उपहार लेकर गए तो फूल देखकर उनकी बहन बहुत खुश हुई। बोली – “बहुत ही सुंदर उपहार लाई हो भाभी।”

सारे लोग देखकर खुश हो गए और जोर से ताली भी बजाने लगे।  आपस में सभी ने यही प्रण किया, कि हम एक दूसरे को माला और गुलदस्ते के बजाय एक पौधा गिफ्ट किया करेंगे।

रागिनी ने कहा- “हां मैंने इसीलिए तुम्हारे भैया से  मंगवाई यह उपहार हम आपके लिए लाये हैं।”

अरुण मुस्कुराते हुए अपनी बहन को देखा और बोला चलो केक काटते हैं।

पौधों का उपहार देना हमारे जीवन के लिए बहुत अच्छा है मन भी खुश रहता है और घर की भी सौंदर्यता बढ़ती है।

© श्रीमति उमा मिश्रा ‘प्रीति’

जबलपुर, मध्य प्रदेश मो. 7000072079

≈ संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक (हिन्दी) – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’ ≈

Please share your Post !

Shares

मराठी साहित्य – विविधा ☆ चातुर्मास – श्रावण – — भाग ३ ☆ सुश्री विभावरी कुलकर्णी ☆

सुश्री विभावरी कुलकर्णी

🔅 विविधा 🔅

☆ चातुर्मास – श्रावण – — भाग ३ ☆ सुश्री विभावरी कुलकर्णी ☆

आपले पूर्वज खरोखरच निसर्गाचा अभ्यास करून प्रत्येक सण, वार याचे महत्व व पूजा यांची सांगड घालत होते. काही व्यक्ती विज्ञान मानतात तर काही देव, व्रते या वर विश्वास ठेवतात. या दोन्हींची सांगड आपल्या पूर्वजांनी मोठ्या हुशारीने घातली होती. कोणत्याही भावनेने ही व्रते केली तरी त्याचे फायदेच मिळणार आहेत.

शुक्रवारच्या जिवती पूजे विषयी लक्षात घेतले तर प्रत्येक प्रथा अर्थपूर्ण आहे. या जिवती पूजेची पद्धत सर्वांना माहिती असेलच. श्रावणी शुक्रवार या दिवशी ही पूजा केली जाते. ही पूजा करताना जिवतीच्या चित्राला गंध, हळद कुंकू लावतात. आघाडा दुर्वा यांचा हार घालतात. कापसाच्या मण्यांची माळ घालतात. तिची आरती करतात. जिवतीची कहाणी मोठ्या भक्तीने पठण केली जाते. त्यात मुख्यत्वे मुला बाळांचे सुख, रक्षण व्हावे हा भाव असतो व त्या साठी प्रार्थना असते. या दिवशी पुरण पोळीचा नैवेद्य दाखवला जातो. पुरणाची आरती (दिवे) करून त्या दिव्यांनी आरती केली जाते. व घरातील मुलांचे औक्षण केले जाते. पुरणाचे दिवे प्रसाद म्हणून ग्रहण केले जातात. याच दिवशी घरात महिलांचे हळदी कुंकू आयोजित केले जाते. त्यात फुटाणे, दूध, साळीच्या लाह्या प्रसाद म्हणून दिले जाते.

या पूजेतील सर्व वस्तू व पदार्थ बघितले तर सगळे उपयुक्त असल्याचे लक्षात येते.

आघाडा ही एक औषधी वनस्पती आहे. सर्दी, खोकला, कफ यावर याचा काढा उपयुक्त असतो. या वनस्पतीच्या सेवनाने पचनक्रिया सुधारते. बद्धकोष्ठता दूर होते. दात दुखीवर आणि हिरड्यांच्या समस्येवर, दात स्वच्छ करण्यासाठी व हिरड्या मजबूत करण्यासाठी याच्या काड्यांचा उपयोग होतो. त्वचेच्या समस्येवर याच्या पानांचा लेप उपयुक्त असतो. याच्या पानात दाह कमी करण्याचे गुण असतात. त्या मुळे सूज, वेदना कमी होतात. पानाचा एलर्जी व त्वचा विकार, ताप, डोकेदुखी, पोटातील कृमी यावर उपयोग होतो.

मुत्रविकार, मुतखडा यावर आघाड्याच्या मुळांचा उपयोग होतो.

पानांचा उपयोग कीटकनाशक म्हणूनही केला जातो.

वास्तूशास्त्रा नुसार ही वनस्पती घरात ठेवल्यास घरात सकारात्मक ऊर्जा येते. आणि सुख समृध्दी वाढते.

दुसरी वनस्पती दुर्वा याचेही आरोग्याच्या दृष्टीने अत्यंत महत्वाचे उपयोग आहेत.

दुर्वा, ज्याला बर्म्युडा गवत देखील म्हणतात, एक औषधी वनस्पती आहे. त्याचे अनेक उपयोग आहेत. दुर्वांमध्ये अँटीव्हायरल, अँटी-इंफ्लेमेटरी आणि अँटीसेप्टिक गुणधर्म आहेत. त्यामुळे, अनेक आरोग्य समस्यांवर उपचार करण्यासाठी याचा वापर केला जातो.

दुर्वाचे औषधी उपयोग:

दुर्वा त्वचेसाठी खूप फायदेशीर आहेत. त्वचेवरील खाज, जळजळ, इसब आणि पुरळ यांसारख्या समस्यांवर दुर्वा वाटून लावल्यास आराम मिळतो. पचनक्रिया सुधारते. दुर्वांचा रस प्यायल्याने पचनक्रिया सुधारते. अपचन, बद्धकोष्ठता आणि ऍसिडिटी सारख्या समस्यांपासून आराम मिळतो. रक्तदाब नियंत्रणात राहतो. दुर्वांमध्ये रक्तातील साखरेची पातळी कमी करण्याचे गुणधर्म आहेत. त्यामुळे, मधुमेहाच्या रुग्णांसाठी दुर्वांचा रस उपयुक्त आहे. दुर्वांचा रस मूळव्याधीच्या समस्येवर गुणकारी आहे. यामुळे रक्तस्त्राव थांबतो आणि वेदना कमी होतात. दुर्वा शरीराला थंडावा देतात. त्यामुळे ताप आल्यास दुर्वांचा रस प्यायल्याने आराम मिळतो. दुर्वा शरीरातील विषारी घटक बाहेर काढण्यास मदत करतात, ज्यामुळे शरीर डिटॉक्स होते. नाकातून किंवा तोंडून रक्त येत असल्यास दुर्वांचा रस पिळल्याने रक्तस्त्राव थांबतो. दुर्वा डोळ्यांसाठी देखील फायदेशीर आहेत. डोळ्यांची जळजळ किंवा इतर समस्यांसाठी दुर्वांचा वापर केला जातो.

देवाला अर्पण केलेल्या दुर्वा प्रसाद म्हणून खाल्ल्या जातात.

या दिवसात पचनशक्ती मंदावते म्हणून साळीच्या लाह्या खाल्ल्या जातात. उपास केले जातात. आणि पुरण खाल्ले जाते. पुरणाची पोळी खाण्याचा मोठा फायदा म्हणजे तुमच्या पचनसंस्थेत फरक पडतो. पोळीसाठी लागणारं पुरण हरभऱ्याच्या डाळीपासून बनवलं जातं. त्यामुळे केवळ तूर मूग याच डाळी खाणारे लोकांच्या पोटात हरभरा जातो. पोळी खाल्ल्याने अन्न पचन होण्यास मदत होते.

गुळामध्ये लोह, कॅल्शियम, पोटॅशियम आणि फॉस्फरस हे घटक असतात. साखरेपेक्षा गुळ पचायला थोडा वेळ लागत असल्याने उर्जा बराचकाळ पोटात साठून राहतो. त्यामुळे पचनसंस्था चांगली राहते. विशेष म्हणजे याने वजन वाढत नाही.

असे उपयुक्त घटक घेऊन येणारा श्रावण! कोणी कोणत्याही दृष्टीने साजरा केला तरी त्याचे फायदेच मिळणार!

अशीच काही माहिती बघू पुढील भागात.

© सुश्री विभावरी कुलकर्णी

मेडिटेशन,हिलिंग मास्टर व समुपदेशक, संगितोपचारक.

सांगवी, पुणे

📱 – ८०८७८१०१९७

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

Please share your Post !

Shares

हिन्दी साहित्य – साप्ताहिक स्तम्भ ☆ कादम्बरी # ११४ – मुक्तक – चिंतन के चौपाल – 16 ☆ आचार्य भगवत दुबे ☆

आचार्य भगवत दुबे

(संस्कारधानी जबलपुर के हमारी वरिष्ठतम पीढ़ी के साहित्यकार गुरुवर आचार्य भगवत दुबे जी को सादर चरण स्पर्श । वे आज भी हमारी उंगलियां थामकर अपने अनुभव की विरासत हमसे समय-समय पर साझा करते रहते हैं। इस पीढ़ी ने अपना सारा जीवन साहित्य सेवा में अर्पित कर दिया है।सीमित शब्दों में आपकी उपलब्धियों का उल्लेख अकल्पनीय है। आचार्य भगवत दुबे जी के व्यक्तित्व एवं कृतित्व की विस्तृत जानकारी के लिए कृपया इस लिंक पर क्लिक करें 👉 ☆ हिन्दी साहित्य – आलेख – ☆ आचार्य भगवत दुबे – व्यक्तित्व और कृतित्व ☆. आप निश्चित ही हमारे आदर्श हैं और प्रेरणा स्त्रोत हैं। हमारे विशेष अनुरोध पर आपने अपना साहित्य हमारे प्रबुद्ध पाठकों से साझा करना सहर्ष स्वीकार किया है। अब आप आचार्य जी की रचनाएँ प्रत्येक मंगलवार को आत्मसात कर सकें गे। 

इस सप्ताह से प्रस्तुत हैं “चिंतन के चौपाल” के विचारणीय मुक्तक।)

✍  साप्ताहिक स्तम्भ – ☆ कादम्बरी # ११४ – मुक्तक – चिंतन के चौपाल – 16 ☆ आचार्य भगवत दुबे ✍

☆

सांस्कृतिक चैतन्य का संधान हो, 

श्रेष्ठ मूल्यों का उचित सम्मान हो, 

वैज्ञानिक सत्य भी पहचानिये 

अंधविश्वासी न अपना ज्ञान हो।

0

जब अतिचार भयंकर होगा, 

वख्त विषैला विषधर होगा, 

विपदा का विष पीने वाला 

निश्चय ही शिव शंकर होगा।

0

दाल-रोटी वस्त्र ना घर दे सके, 

यक्ष प्रश्नों के न उत्तर दे सके, 

फिर सुनहरे स्वप्न लेकर आ गये 

जिन्दगी भी जो न बेहतर दे सके।

0

दर्द पराया अपना मानें, 

अपनी खुशी बाँटना जानें, 

सबकी चिन्ता इन्हें सताये 

बूढ़े हृदय बाँचना जानें।

☆

https://www.bhagwatdubey.com

© आचार्य भगवत दुबे

82, पी एन्ड टी कॉलोनी, जसूजा सिटी, पोस्ट गढ़ा, जबलपुर, मध्य प्रदेश

≈ संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक (हिन्दी) – श्री विवेक रंजन श्रीवास्तव ‘विनम्र’ ≈

Please share your Post !

Shares