☆ श्री रविंद्रनाथ टागोर यांची “गीतांजली”… भाग – ६ ☆ श्री मंजिरी येडूरकर ☆
श्री रविंद्रनाथ टागोर
रविंद्रनाथ टागोरांना कलेचा वारसा त्यांच्या कुटुंबातूनच मिळाला होता. ते स्वत: तसेच त्यांच्या परिवारातील अनेक जण लेखक, नाटककार, कवि, संगीतकार, चित्रकार होते; बॅरिस्टर, वकील, समाजसुधारक, आय सी एस होते. रविंद्रनाथांची पहिली कविता ‘भानुसिंह’ या टोपणनावाने वयाच्या बाराव्या वर्षी प्रसिद्ध झाली तर त्यांचा पहिला काव्यसंग्रह ‘कबी कहानी’ वयाच्या १७ व्या वर्षी प्रकाशित झाला. त्यांनी पहिली लघुकथा ‘भिखारिनी’ १६ व्या वर्षीच लिहिली. बॅरिस्टर होण्यासाठी ते १८७८ मधे लंडनला गेले पण दोन वर्षांनी परत आले. नंतरच्या २० वर्षात त्यांचे अनेक काव्यसंग्रह, एकांकिका, नाटकं, कथासंग्रह, कादंबऱ्या, निबंधसंग्रह प्रकाशित झाले. त्यांचे वडील बंधू सत्येंद्रनाथ आय सी एस होणारे पहिले भारतीय होते. त्यांची बदली बॉम्बे प्रेसिडेन्सी मधे झाल्यावर ते मुंबई, पुणे, सातारा अशा ठिकाणी राहिले होते. त्यावेळी रविंद्रनाथ त्यांच्याकडे येऊन रहात असत. सत्येंद्रनाथांमुळेच रविंद्रनाथांनी देखील संत तुकारामांची अभंग गाथा वाचली व त्यातील कांही अभंगांचे बंगाली भाषांतर देखील केलं आहे. हे भाषांतरित अभंग ‘रूपांतर’ या त्यांच्या पुस्तकात समाविष्ट करण्यात आले आहेत.
—–
☆ गीत : १६ ☆
I have had my invitation to this world’s festival, and thus my life has been blessed. My eyes have seen and my ears have heard.
It was my part at this feast to play upon my instrument, and I have done all I could.
Now I ask, has the time come at last when I may go in and see thy face and offer thee my silent salutation?
I am only waiting for love to give myself up at last into his hands. That is why it is so late and why I have been guilty of such omissions.
They come with their laws and their codes to bind me fast; but I evade them ever, for I am only waiting for love to give myself up at last into his hands.
People blame me and call me heedless; I doubt not they are right in their blame.
The market day is over and work is all done for the busy. Those who came to me in vain have gone back in anger. I am only waiting for love to give myself up at last into his hands.
—–
☆ भावानुवाद : गीत १७ ☆
*
तुझ्या कृपेचे द्वार उघडता
स्वाधीन करिन मज तुझिया हाता॥
*
खोळंबुनि मी पाही वाटुली
रीत कळेना बुद्धी सानुली
ओढती मजला ऐहिक धागे
तव भेटीचा क्षण पडतो मागे
नामस्मरणे तुझाच धावा
करण्या होई उशीर देवा
तुझ्या कृपेचे द्वार उघडता
स्वाधीन करिन मज तुझिया हाता॥
*
दिवस, महिने, वर्षे गेली
भक्तीची परि ज्योत न तेवली
नियम येथले आणि कायदे
सरसावुनि मग केले वायदे
त्यांना तोडुनि मुक्त जाहलो
प्रेमा तुझिया मी आसुसलो
तुझ्या कृपेचे द्वार उघडता
स्वाधीन करिन मज तुझिया हाता॥
*
बुद्धीहीन मज लोक बोलती
आरोप तयांचे खरेच असती
बाजार इथला मला न कळला
समजाविण्यासि जो तो आला
मार्गच असला सोडुनि आलो
मागे नच निर्धारे वळलो
तुझ्या कृपेचे द्वार उघडता
स्वाधीन करिन मज तुझिया हाता॥
*
—–
☆ गीत : १८ ☆
Clouds heap upon clouds and it darkens. Ah, love, why dost thou let me wait outside at the door all alone?
In the busy moments of the noontide work I am with the crowd, but on this dark lonely day it is only for thee that I hope.
If thou showest me not thy face, if thou leavest me wholly aside, I know not how I am to pass these long, rainy hours.
I keep gazing on the far away gloom of the sky, and my heart wanders wailing with the restless wind.
कवितेचा उत्सव 
इंद्रधनुष्य 
वाचताना वेचलेले 
चाफ्या रे चाफ्या… 
