Blog

सुश्री अपर्णा परांजपे

 इंद्रधनुष्य 

☆ ✍️ पश्चात्ताप! ☆ अपर्णा परांजपे ☆

आपल्या मनात जर अपराध भावना आली तर दोन मार्ग जाणवतात एक देवाजवळ जायचे व प्रसाद द्यायचा व दुसरा ज्याच्यावर अन्याय झाला त्याला प्रत्यक्ष क्षमा मागायची!

आपण पहिला देवाजवळ जाण्याचा मार्ग धरू! हे ही उत्तमच आहे पण त्याने फारसा उपयोग होणार नाही कारण अंतःकरण शुद्ध नाही. आपण सोपा, सहज मार्ग आपण निवडला. पण प्रत्यक्ष क्षमा मागणे, कमीपणा वाटणे म्हणजेच देहबुद्धी नष्ट न होणे व देहबुद्धी नष्ट न होता केलेली क्षमायाचना भगवंतांना सुद्धा आवडत नाही मग तो नुसता व्यवहार ठरतो

प्रायश्चित्त विरुद्ध शुद्धीकरण 

शास्त्रात दोन संकल्पना आहेत: ‘द्रव्यशुद्धी’ आणि ‘आत्मशुद्धी’.

पहिला मार्ग (देवाजवळ जाणे): जेव्हा आपण देवाला प्रसाद चढवून अपराधमुक्त होऊ पाहतो, तेव्हा ते अनेकदा एक प्रकारची ‘तडजोड’ असते. शास्त्र सांगते की, देव भावाचा भुकेला आहे, द्रव्याचा नाही. जोपर्यंत अंतःकरणात पश्चात्ताप नाही, तोपर्यंत बाह्य उपचारांना केवळ ‘कर्मकांड’ म्हटले जाते. हे मनाला तात्पुरती शांती देऊ शकते, पण अपराधाचे मूळ (बीज) नष्ट करत नाही.

 दुसरा मार्ग (क्षमा मागणे): हा मार्ग ‘सत्य’ आणि ‘धर्मा’वर आधारित आहे. ज्याच्यावर अन्याय झाला त्याला सामोरे जाणे म्हणजे स्वतःच्या चुकीचा आरसा पाहण्यासारखे आहे.

 २. देहबुद्धी आणि अहंकार

प्रत्यक्ष क्षमा मागण्यात ‘कमीपणा’ वाटणे हे देहबुद्धीचे लक्षण आहे.

शास्त्रीय दृष्टिकोन: देहबुद्धी म्हणजे ‘मी शरीर आहे आणि माझी एक सामाजिक प्रतिष्ठा आहे’ हा भ्रम. जेव्हा आपण क्षमा मागायला कच खातो, तेव्हा आपण त्या व्यक्तीला नाही, तर आपल्या ‘अहंकाराला’ वाचवत असतो.

जोपर्यंत हा अहंकार शाबूत आहे, तोपर्यंत केलेली कोणतीही भक्ती ‘सकाम’ असते. भगवद्गीतेनुसार, जो स्वतःला कर्ता मानतो आणि अहंकाराने ग्रासलेला असतो, त्याची बुद्धी शुद्ध नसते.

३. ‘क्षमा‘ – एक आध्यात्मिक साधना

क्षमस्व प्रवृत्तीला शास्त्रात ‘तप’ मानले गेले आहे.

मनःप्रसाद: मनाची प्रसन्नता ही खरी भक्ती आहे. जर एखाद्या व्यक्तीचे मन दुखावून आपण देवापुढे उभे राहिलो, तर ते मन विचलित असते. विचलित मनाने केलेली भक्ती भगवंतापर्यंत पोहोचत नाही, कारण तिथे ‘द्वैत’ (मी आणि तो वेगळा आहे ही भावना) प्रबळ असते.

व्यवहार की परमार्थ: मनाची शुद्धी नसेल तर तो केवळ एक ‘व्यवहार’ ठरतो. व्यवहारात आपण काही देऊन काहीतरी विकत घेतो (प्रसाद देऊन पुण्य विकत घेण्याचा प्रयत्न). पण परमार्थ हा ‘समर्पणाचा’ विषय आहे.

४. मानसशास्त्रीय आणि आध्यात्मिक सुसंगती

आजचे मानसशास्त्रही सांगते की, जोपर्यंत आपण आपल्या चुकीची जबाबदारी स्वीकारत नाही, तोपर्यंत अपराधभाव मनातून जात नाही. प्रत्यक्ष क्षमा मागितल्याने ‘हृदयग्रंथी’ सुटतात.

जेव्हा आपण नम्र होऊन क्षमा मागतो, तेव्हा देहबुद्धीचा लय होऊ लागतो आणि खऱ्या अर्थाने ‘सात्विक’ भावाचा उदय होतो. असा शुद्ध भाव असलेला भक्तच भगवंताला प्रिय असतो.

थोडक्यात सांगायचे तर:

देवाजवळ जाणे हा ‘भाव’ असेल तर उत्तम, पण तो ‘पळवाट’ असेल तर व्यर्थ आहे. ज्याच्यावर अन्याय झाला त्याची क्षमा मागणे हे कठीण असले तरी तोच ‘चित्तशुद्धीचा’ खरा आणि शास्त्रीय मार्ग आहे. कारण देव हा मंदिरात असण्यापेक्षा सर्व भूतांच्या (व्यक्तींच्या) हृदयात ‘अंतर्यामी’ म्हणून वास करतो. त्यामुळे त्या व्यक्तीची क्षमा मागणे हीच प्रत्यक्षात देवाची क्षमा मागणे होय.

श्रीमद्भगवद्गीता (अहंकार आणि भक्ती)

भगवद्गीतेच्या १८ व्या अध्यायात भगवान श्रीकृष्ण म्हणतात:

अहंकारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् ।

विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ (१८. ५३)

अर्थ: जो मनुष्य अहंकार, शक्ती, गर्व, काम, क्रोध आणि परिग्रह (संग्रहवृत्ती) यांचा त्याग करतो, जो ‘ममत्व’ (माझेपणा) रहित आणि शांत असतो, तोच ब्रह्मभाव प्राप्त करण्यास पात्र ठरतो.

तुम्ही म्हटल्याप्रमाणे, क्षमा मागताना वाटणारा ‘कमीपणा’ हा या अहंकाराचाच भाग आहे. जोपर्यंत हा अहंकार सुटत नाही, तोपर्यंत देहबुद्धी नष्ट होत नाही.

२. संत तुकाराम महाराज (अंतःकरण शुद्धी)

तुकोबारायांनी स्पष्ट शब्दांत सांगितले आहे की, जोपर्यंत मन शुद्ध नाही, तोपर्यंत बाह्य उपचारांना महत्त्व नाही:

“चित्त शुद्ध तरी शत्रु मित्र होती । व्याघ्र ही न खाती सर्प तया ॥”

तसेच, प्रसादाच्या किंवा केवळ बाह्य भक्तीच्या संदर्भात ते म्हणतात:

“भावेविण भक्ति भक्तिविण मुक्ति । बळेविण शक्ति बोलू नये ॥”

म्हणजेच, जर मनात ‘भाव’ (चुकीची प्रांजळ कबुली) नसेल, तर ती भक्ती केवळ प्रदर्शन ठरते.

३. मनुस्मृती आणि प्रायश्चित्त शास्त्र

धर्मशास्त्रात ‘अनुताप’ (पश्चात्ताप) याला सर्वोच्च प्रायश्चित्त मानले गेले आहे:

“ख्यापनेन अनुतापेन तपसा अध्ययनेन च । पापकृन्मुच्यते पापात्… ” (मनुस्मृती ११. २२७)

अर्थ: स्वतःच्या पापाची/चुकीची कबुली देणे (ख्यापन), मनातून पश्चात्ताप होणे (अनुताप) आणि तप करणे, यांमुळेच पापाचे क्षालन होते. केवळ वस्तू अर्पण करून किंवा ‘व्यवहार’ करून पापमुक्त होता येत नाही.

४. संत ज्ञानेश्वर महाराज (अमानित्व गुण)

ज्ञानेश्वरीच्या १३ व्या अध्यायात ‘अमानित्व’ (अहंकाराचा अभाव) या गुणाचे वर्णन करताना माऊली म्हणतात की, ज्याच्या ठिकाणी ‘मी मोठा आहे’ हा भाव उरलेला नाही, त्याच्याच हृदयात ज्ञान प्रकाशते. प्रत्यक्ष क्षमा मागणे हे ‘अमानित्व’ या गुणाचे प्रकटीकरण आहे.

शास्त्राप्रमाणे, देव हा ‘अंतर्यामी’ आहे. ज्याच्यावर आपण अन्याय केला, त्या व्यक्तीच्या हृदयातही तोच देव आहे. म्हणून त्या व्यक्तीची क्षमा न मागता देवाला प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न करणे म्हणजे “मूळ सोडून फांद्यांना पाणी घालण्यासारखे” आहे.

या चिंतनावर काही ओळी सुचल्यात..

॥ अंतरीचा भाव ॥

अपराध घडता हातूनि । मनी दाटे ग्लानी भारी ॥

देवापाशी धावे मन । प्रसादाची थाळी धरी ॥ १ ॥

काय उपेग प्रसादाचा । चित्त शुद्ध नाही जरी ॥

व्यवहाराची ही भक्ती । देवा आवडते का तरी? ॥ २ ॥

क्षमा मागता वाटे हो । कमीपणा देहबुद्धीचा ॥

अहंकाराचा तो पडदा । मार्ग रोखी मुक्तीचा ॥ ३ ॥

ज्यावरी झाला अन्याय । देव वसे त्याच्या हृदयी ॥

पाया पडता तयाच्या । क्षमा करी “आत्मारामा” ॥ ४ ॥

१: जेव्हा आपल्याकडून चूक होते, तेव्हा मन अस्वस्थ होते. पण आपण सोपा मार्ग शोधतो—देवाला काहीतरी ‘अर्पण’ करून स्वतःला मुक्त करून घेण्याचा प्रयत्न करतो.

२: हे ‘व्यवहाराचे’ नाते आहे. अंतःकरण शुद्ध नसल्यास बाह्य उपचार केवळ उपचारच राहतात, त्यात ‘भाव’ नसतो.

३: प्रत्यक्ष क्षमा मागताना जो अडथळा येतो, तो म्हणजे आपला ‘अहंकार’. हाच ‘मी’पणा आपल्याला देहबुद्धीच्या पलीकडे जाऊ देत नाही.

४: ईश्वराचे अधिष्ठान सर्वव्यापी आहे. ज्या व्यक्तीचे आपण मन दुखावले, तिच्यातील ईश्वराची क्षमा मागणे म्हणजेच खऱ्या अर्थाने देवाला शरण जाणे होय.

 भगवंत हृदयस्थ आहे 🙏

©  अपर्णा परांजपे

कात्रज, पुणे

मो. 9503045495

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

श्री अनिल वामोरकर

📖 वाचताना वेचलेले  📖

☆ “श्री एकनाथ महाराजांचे एक भारुड” – लेखक – अज्ञात ☆ प्रस्तुती – श्री अनिल वामोरकर ☆

श्री एकनाथ महाराजांचे एक भारूड – निरुपणासह:

चिंचेच्या पानावर देऊळ रचिले,

आधी कळसू मग पाया रे ।

देव पुजू गेले तव देऊळ उडाले,

खेळिया सद्गुरुराया रे ।

पाषाणाची सांगड मृगजळ डोही,

वांझेचा पुत्र पोहला रे ।

दुहीतोंडी हरणी पाणी पिण्या आली,

मुखाविण पाणी प्याली रे ।

आंधळ्याने देखिले, बहिऱ्याने ऐकिले,

पांगळ्याने पाठलाग केला रे ।

एकाजनार्दनी एकपणे विनवी,

हरिच्या नामे तरलो रे ।।

 अर्थ:

चिंचेच्या पानाइतके छोटेसे असे आईचे उदर. त्या उदरात देऊळ म्हणजे नरदेह, त्याची रचना परमेश्वर करतो. हा नरदेह चिंचेच्या पानावर म्हणजे आईच्या उदरात रचला जात असताना, आधी डोके तयार होते. प्रथम मस्तकाची निर्मिती केली जाते व मग इतर अवयव हळूहळू निर्माण होऊ लागतात म्हणून आधी कळस म्हणजे मस्तक आणि मग पाया म्हणजे इतर सर्व अवयव अशी या तुमच्या आमच्या नरदेहरुपी देवळाची रचना आईच्या उदरात म्हणजेच चिंचेच्या पानावर होते असे एकनाथ महाराज सांगतात.

पुढे ते म्हणतात की, बालपण खेळण्यात व तरुणपण कामात निघून जाते. या देवळामध्ये म्हणजे माझ्या नरदेहात देव आहे हे कळून तो पाहायला जाईपर्यंत देऊळ उडून जायची म्हणजे नरदेहात राहण्याची आपली मुदत संपायची वेळ येते म्हणून तत्पूर्वीच, हा खेळ ज्या सद्गुरुरायाने मांडला आहे त्या सद्गुरुला शरण जाऊन देऊळ उडण्याआधी म्हणजे नरदेह हातून निसटून जाण्याआधीच, सद्गुरुला शरण जावे.

दोन पाषाण एकत्र करून बांधलेली सांगड म्हणजे दोन जड देहांचे मिलन. अर्थात लग्न! ते देहाशी देहाचे लावले जाते. तो देह जड असल्याने त्याला पाषाण असे म्हटलेले आहे आणि या दोन जड देहांचे मिलन म्हणजे पाषाणाची सांगड एकत्र झाल्यावर मृगजळ म्हणजे संसार, खऱ्या अर्थाने सुरू होतो. मृगजळ ज्याप्रमाणे प्रत्यक्षात नसूनही भासते त्याप्रमाणेच संसारही प्रत्यक्षात नसून भासत असतो. या संसाररूपी मृगजळात म्हणजे खोट्या कल्पित संसारात अहंकाररुपी वांझेचा पोर पोहून जातो. म्हणजेच संसारात, सर्व काही मी केले म्हणूनच झाले, माझ्याशिवाय इथले पानही हलत नाही हा जो मनुष्य अहंकार बाळगतो त्याला नाथ महाराज वांझेचा पोर म्हणतात. या अहंकाराला आई किंवा बाप नाहीत. हा अहंकार खोटा आहे म्हणूनच त्याला वांझेचा पोर असे म्हटले आहे आणि तो अहंकार आपल्याला खोट्या खोट्या संसारातून पोहून जायला मदत करतो आहे असे आपल्याला भासते.

पुढे ते म्हणतात, या मृगजळाच्या डोहात, दोन तोंडांची हरणी म्हणजे वासना पाणी प्यायला आली. जरी शरीराकडून प्रत्यक्षात वाईट कृती किंवा विषयांचा उपभोग घेतला गेला नाही, तरी वासना मनाकडून वाईट चिंतन घडवते आणि म्हणूनच मुखाविण पाणी प्याली रे. प्रत्यक्षात एखादी व्यक्ती हरिस्मरण करत असेल, तरीही वासनेला जिंकलेले नसल्यास ती वासना त्याला, शरीराने भजनात रमत असतानाही, मनाने विषयांची गोडी चाखवतेच.

आंधळ्याने पाहिले. आंधळे असते ते आमचे ज्ञान कारण ते आपल्यात सुप्तावस्थेत आहे. सद्गुरूंनी चालना दिल्याशिवाय ते ज्ञान डोळस, दिव्य होऊ शकत नाही म्हणून आंधळा असलेला जीवही पाहू लागतो म्हणजे ज्ञानही डोळस बनते जर सद्गुरुला शरण गेलो तर. बहिऱ्याने ऐकिले बहिरा म्हणजे ज्याला कान नाहीत तो.

याबाबतीत पुराण काळातील महादेवांनी पार्वतीला मंत्र दिल्याची गोष्ट उदाहरणादाखल घेता येईल. त्यांनी जेव्हा गुह्य ज्ञान तिला एकांतात बसून सांगितले तेव्हा ते सांगत असताना त्यांना सतत हुंकार ऐकू येत होता. ज्ञान देऊन झाल्यावर त्यांनी डोळे उघडून पाहिले तर पार्वती झोपली होती. मग इतका वेळ हुंकार कोण देत होते, याचा शोध केल्यावर एका मासळीच्या पोटातील गर्भाने ते ज्ञान ऐकताना हुंकार दिल्याचे कळले व त्या मासळीचे पोट फाडल्यावर मच्छिंद्रनाथांचा जन्म झाला म्हणून आदिनाथ हे मच्छिंद्रनाथांचे गुरु म्हणून ओळखले जातात. आता, मासळीचे शरीर पाहिल्यास त्या शरीराला कान हा अवयव नसल्याचे आढळते. तिथे फक्त स्पर्श ज्ञान आहे. मग तरीही मासळीच्या पोटातील गर्भाने ते गुह्य ज्ञान ऐकून हुंकार द्यावा याचाच अर्थ आत्मज्ञान प्राप्तीसाठी बाहेरील कान या अवयवाची गरज नसून सर्वांगाचे कान करून एकचित्ताने ते ज्ञान ऐकणे इथे अभिप्रेत असावे असे वाटते म्हणून बहिऱ्याने ऐकिले. याचाच अर्थ बाकी सगळीकडचे चित्त काढून, सर्वांगाचे कान करून, गुरूंनी दिलेला मंत्र, गुह्य ज्ञान ऐकणे हा अर्थ नाथांना अभिप्रेत असावा असे वाटते. शिष्य कितीही बहिरा असला म्हणजे आत्मज्ञान ऐकण्याच्या तयारीचा नसला, तरी सांगणारा गुरु जर ब्रह्मनिष्ठ व श्रोत्रीय मिळाला तर बहिराही ऐकू शकतो म्हणजे त्याच्याकडूनही उत्तम श्रवण घडते. पांगळ्याने पाठलाग केला रे. इथे पांगळे आहे ते आमचे मन कारण मनाला पाय हा अवयव नाही. पण तरीही ते आमच्या पायांपेक्षा कितीतरी जलद गतीने, कुठेही, केव्हाही जाऊ शकते म्हणून पांगळे म्हणजे मन ते या गुरुवचनाचा पाठलाग करू लागते आणि म्हणूनच नाथ महाराज म्हणतात की, जनार्दन स्वामींच्या कृपेने, जी अनुभूती मला मिळाली, त्यावरून मी सांगतो की, जरी तुमच्याजवळ अहंकार असेल, वासना असेल, ज्ञान आहे पण ते सदोष आहे, किंवा आंधळे आहे, दिव्य ज्ञान नाही, गुरूंचा बोध ऐकण्याची उत्सुकता नाही, मन सैरावैरा विषयांकडे धावत आहे. अशा सर्व परिस्थितीतही जर गुरूंनी दिलेले नाम जवळ बाळगले तर तुम्ही नक्की तरून जाल. गुरुकडून हरिनाम मला मिळाले, त्या हरिनामामुळेच मी तरून गेलो म्हणून मी एकपणाने तुम्हाला विनवित आहे की, एकचित्ताने सर्वांनी नाम घ्या आणि देऊळ उडण्याआधीच त्या देवळातील देवाची ओळख करून घ्या.

।। श्री राम जय राम जय जय राम।।

 लेखक : अज्ञात

प्रस्तुती – श्री अनिल वामोरकर

अमरावती

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

सुश्री वर्षा बालगोपाल

  चित्रकाव्य  

आभा स्वागत…   सुश्री वर्षा बालगोपाल ☆

☆

दोन बाजूला चवऱ्या ढाळक 

मधे अंथरला फुलगालिचा 

नभा मधुनी आभा उतरे 

थाट अनोखा तिच्या स्वागताचा ||

*

दोन ढग हे तत्पर असती 

सुगंधी जल शिंपडण्यासाठी 

खग आरव हे हलके नादती 

स्वागत गीत म्हणण्यासाठी ||

*

प्रसन्नतेचे अत्तर सांडले 

वातावरण हे चैतन्यमयी 

रंगसंगती निसर्गाची अशी 

वाटे सकलां मोहमयी ||

*

स्वागताचा हा रम्य सोहळा 

पहाता प्रभात सरते झरझर 

उष्णताही घेउन संगे 

दिनराज मग चढतो वरवर ||

☆

© सुश्री वर्षा बालगोपाल

मो 9923400506

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

सुश्री नीलांबरी शिर्के

  चित्रकाव्य  

चाहूल कृत्रिमाची!!  सुश्री नीलांबरी शिर्के ☆

☆

ए आय ची फुलं 

मना पाडी भूल

येतेच चाहूल

कृत्रिमाची!!

*

निसर्ग संपन्न

आमुचा हा देश

कशास हवी

साथ ए आय ची!!

*

ए आय घुसता

फोटोग्राफी मघे

सायबर गुन्हे

फोफावती!!

*

बघाया वाटते

नेत्र सुखावह

परिणाम याचे

वाटे भयावह!!

*

गुन्हेगार वृत्ती

स्वार्थावर भक्ति

योजतील युक्ती

निःसंदेह!!

☆

© सुश्री नीलांबरी शिर्के

मो 8149144177

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

डॉ. रामेश्वरम तिवारी

संक्षिप्त परिचय

• हिंदी-प्राध्यापक(सेवानिवृत्त) महारानी लक्ष्मीबाई शासकीय कन्या स्नातकोत्तर महाविद्यालय, भोपाल  (म.प्र).
• नई दुनिया, दैनिक भास्कर, वीणा, हंस, धर्मयुग, कादम्बिनी आदि पत्र-पत्रिकाओं में कविता और लघुकथाएँ प्रकाशित। पुस्तकः कविता के ज़रिए,  मध्य प्रदेश साहित्य अकादमी के सौजन्य से प्रकाशित।

आज प्रस्तुत है आपका एक भावप्रवण कविता – हुक्मरान पगला गए हैं…!

☆ ॥ कविता॥ हुक्मरान पगला गए हैं…! ☆ डॉ. रामेश्वरम तिवारी ☆

☆

खतरे का बिगुल बज चुका है

दुनिया तबाही के मुहाने पर खड़ी है

दोनों तरफ के ख़ेमे मुक़ाबिल

साँड़ों की तरह सिंग उठाए बिफरे हुए हैं।

*

बस! बटन दबने भर की देरी है

आसमान से आग के गोले बरसेंगे

देखते ही देखते पल भर में

धरती निर्दोषों की लाशों से पट जाएगी।

*

ज़िंदगी रक्त में नहा रही होगी

हरे-भरे बाग-बगीचे, खेत-खलिहान               

चनों की तरह भट्टी में जल-भून रहे होंगे।

*

आज तक के अर्जित ज्ञान की

बुलंद हिमालय-सी नसीहतें

विज्ञान द्वारा मुहैया कराए गए

सारे सुख-सुविधाएँ दफ्न हो जाएँगी।

*

लगता, हुक्मरान पगला गए हैं

खुद के द्वारा निर्मित चक्रव्यूह में

बुरी तरह से घिर चुके हैं

दुनिया में क़यामत बरपाकर दम लेंगे।

☆

© डॉ. रामेश्वरम तिवारी

श्री संजय भारद्वाज

(श्री संजय भारद्वाज जी – एक गंभीर व्यक्तित्व । जितना गहन अध्ययन उतना ही  गंभीर लेखन।  शब्दशिल्प इतना अद्भुत कि उनका पठन ही शब्दों – वाक्यों का आत्मसात हो जाना है।साहित्य उतना ही गंभीर है जितना उनका चिंतन और उतना ही उनका स्वभाव। संभवतः ये सभी शब्द आपस में संयोग रखते हैं  और जीवन के अनुभव हमारे व्यक्तित्व पर अमिट छाप छोड़ जाते हैं।  हम आपको प्रति रविवार उनके साप्ताहिक स्तम्भ – संजय उवाच शीर्षक  के अंतर्गत उनकी चुनिन्दा रचनाएँ आप तक  पहुँचा रहे हैं। सप्ताह के अन्य दिवसों पर आप उनके मनन चिंतन को  संजय दृष्टि के अंतर्गत पढ़ सकते हैं।)

संजय दृष्टि – मनोरोग 

वह मिला था,

वह मिली थी..,

वह आया था,

वह आई थी..,

वह हँसा था,

वह हँसी थी..,

वह सोया था,

वह सोई थी..,

कर्ता का लिंग बदलने से

नहीं बदलता क्रिया का अर्थ,

व्याकरण तटस्थ होता है..,

कर्ता का लिंग बदलते ही

कर देता है सारे अर्थ वीभत्स,

आदमी मनोरोग से ग्रस्त होता है..!

© संजय भारद्वाज