Tag: #e-abhivyakti

श्री प्रदीप शर्मा

(वरिष्ठ साहित्यकार श्री प्रदीप शर्मा जी द्वारा हमारे प्रबुद्ध पाठकों के लिए दैनिक स्तम्भ “अभी अभी” के लिए आभार।आप प्रतिदिन इस स्तम्भ के अंतर्गत श्री प्रदीप शर्मा जी के चर्चित आलेख पढ़ सकेंगे। आज प्रस्तुत है आपका आलेख – “खाली स्थान…“।)

अभी अभी # ९८५ ⇒ आलेख – खाली स्थान श्री प्रदीप शर्मा 

जो भरा हुआ है, वह तो हमें दिखाई दे जाता है, लेकिन क्या जो खाली है, वह भी हम देख सकते हैं। हमें बैठना है, और सभी कुर्सियां जब भरी होती हैं, तब हमें एक खाली कुर्सी की तलाश होती है। जब हॉल में कोई नहीं होता, सभी कुर्सियां खाली ही होती हैं।

जब हम पढ़ते थे, तब खाली स्थानों को हमें भरना होता था। एक वाक्य के बीच में कुछ शब्दों की जगह खाली स्थान होता था, जिसे हमें अर्थपूर्ण शब्दों से भरना होता था।।

अर्थ और व्यर्थ की तरह खाली और भरा हुआ दोनों का अपना अपना महत्व है। पहले जो खाली होता है, उसको भरने की कोशिश की जाती है, और बाद में उसे ही खाली करने का प्रयास किया जाता है।

अगर हमें प्यास लगी है, तो एक खाली ग्लास हमारे किसी काम का नहीं। एक भरा हुआ पानी का ग्लास ही हमारी प्यास बुझा सकता है। हम पानी पी जाते हैं, ग्लास फिर खाली हो जाता है।

ग्लास कभी भरकर नहीं रखा जाता। खाली रहना ही उसकी नियति है। अगर वह भरेगा तो खाली होने के लिए ही। हमारे लिए एक खाली ग्लास का कोई महत्व नहीं। जब कि ग्लास को पीकर खाली हमने ही किया है। हम बड़े चतुर हैं, हम खाली स्थान का उपयोग अपने लिए ही करते हैं। बस, उसे भरते रहते हैं, खाली करते रहते हैं।।

हम जब भीड़ में होते हैं, तो एकांत ढूंढते हैं, और जब अकेले होते हैं, तो किसी का साथ तलाशते हैं। पेट खाली है, भूख लग रही है, पेट में फिर भी चूहे दौड़ रहे हैं। पेट को पहले भरा जा रहा है। भूख शांत हुई, हम संतुष्ट हुए। लेकिन कब तक ! बहुत हुआ, सुबह हो गई, अब पेट खाली करना है। सोचते रहिए अन्न का अर्थ और व्यर्थ का अर्थ।

खाली दिमाग शैतान का घर ! क्या किया जाए, कुछ सकारात्मक सोचा जाए, चिंतन मनन किया जाए। एक दिल सौ अफसाने। किस किसकी सुनें, किस किसकी मानें।

सोच सोचकर, चिंतन कर करकर, व्यर्थ की चिंता और बढ़ा ली। बहुत सोचते हो आप। अगर इसी तरह सोचते रहे तो अवसादग्रस्त हो जाओगे। ध्यान करो, चित्त को शांत करो, विचार शून्य रहने की कोशिश करो।।

इस धरती पर दो तिहाई पानी है, फिर भी इंसान की प्यास नहीं बुझती। कहीं वह जरूरत से अधिक भरा हुआ है तो कहीं अंदर से पूरा खाली है। जहां पैसा है, वहां चैन नहीं और जहां पैसा नहीं, वहां भी बैचेनी है। हर जगह एक खाली स्थान अभाव का है, जिसे हर प्राणी भरने की कोशिश करता है।

हम शून्य को भरने की कोशिश करते हैं। खाई में भी शून्य होता है। अमीरी गरीबी की खाई तो हम भर नहीं सकते, अपने अंक के आगे तो कई शून्य लगा सकते हैं। अपना अभाव दूर होते ही हमारा भाव भी बदल जाता है। एक संपन्न, भरा पूरा, सुखी परिवार।।

राजनीति में बहुत खाली स्थान है और हर खाली स्थान एक शैतान का घर है। हमारा मन भी एक चतुर, चंचल राजनीतिज्ञ ही है, उसके चुनाव पर किसी आयोग का कोई अंकुश नहीं। उसे विवेक के अधीन कर दीजिए, वह शांत हो जाएगा।

हमारे आसपास का शून्य तो हमें दिखाई नहीं देता, और हम अंदर से भरे भरे रहते हैं। शून्य खालीपन नहीं, अवसाद नहीं, असफलता नहीं, शून्य में सभी संभावनाएं हैं।

ग्लास अगर आधा खाली है तो आधा भरा भी है। सबके ग्लास भरे रहें, बूंद बूंद ही सही प्रेम और करुणा रस रिसता रहे।

कोई स्थान खाली ना हो, अमृत रस बरसता रहे।।

श्री तुकाराम दादा पाटील

 कवितेचा उत्सव 

☆ जगणे… ☆ प्रा तुकाराम दादा पाटील ☆

☆

असले कसले छळते जगणे

फसवा फसवी करते जगणे

*

नखरे करते तितके चुकते

चुकल्या वरती रडते जगणे

*

करुया म्हणते समता ममता

करते समयी फसते जगणे

*

धमकी मिळता बनते हळवे

हरलो म्हणते पळते जगणे

*

ठरल्या वरती बनते पणती

दूस-या करता जळते जगणे

*

जगता जगता हसते म्हणते

सजण्या करता नसते जगणे

*

घटको घटकी झिजते विरते

दमते शिणते मरते जगणे

☆

© प्रा. तुकाराम दादा पाटील

मुळचा पत्ता  –  मु.पो. भोसे  ता.मिरज  जि.सांगली

सध्या राॅयल रोहाना, जुना जकातनाका वाल्हेकरवाडी रोड चिंचवड पुणे ३३

दुरध्वनी – ९०७५६३४८२४, ९८२२०१८५२६

≈ संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

विभावरी कुलकर्णी

 विविधा 

☆ वस्तू वस्तू जपून ठेव – ७ – अडकित्ता – ☆ विभावरी कुलकर्णी ☆

जुन्या वडिलोपार्जित घरातील अडगळ काढली की खूप वेगळ्या न बघितलेल्या वस्तू बघायला मिळतात. आणि मोठ्या माणसांच्या जुन्या आठवणी जागृत होतात. त्यांच्या कडून त्या आठवणी, वस्तूंचे महत्व व त्याच्याशी निगडित आठवणी ऐकायला खूप मजा येते. याच सामानात एक खूप जुनी पत्रिका सापडली. त्यातील एक वाक्य वाचले, पान सुपारी समारंभ! हे वाचून मोठीच गंमत वाटली. घरातील मोठ्या व्यक्तींना त्याचा अर्थ विचारल्यावर लक्षात आले. हा समारंभ म्हणजे सध्याचे रिसेप्शन! मग एक वस्तू दिसली. ती म्हणजे अडकित्ता! आमच्या पिढीने तो ओझरता तरी पाहिला आहे. पण आता कोणालाच माहिती नाही. मग आजीशी संवाद करुन माहिती मिळवली.

अडकित्ता ही महाराष्ट्राच्या आणि भारतीय परंपरेतील एक महत्त्वाची वस्तू आहे. सुपारी कातरण्यासाठी वापरले जाणारे हे एक कल्पक साधन आहे.

​अडकित्ता हे लोखंड, पितळ किंवा स्टीलपासून बनवलेले एक कात्रीसारखे साधन आहे. यात एका बाजूला धारदार पाते असते आणि दुसऱ्या बाजूला सुपारी धरण्यासाठी खोबणी असते.

​अडकित्त्याचा उगम नेमका कधी झाला याचे ठोस पुरावे नसले, तरी भारतात सुपारी खाण्याची परंपरा हजारो वर्षांपासून आहे.

​प्राचीन काळी सुरुवातीला सुपारी फोडण्यासाठी दगड किंवा साध्या सुऱ्याचा वापर होत असे. परंतु सुपारी कडक असल्यामुळे ती कातरण्यासाठी हळूहळू ‘लिव्हर’ (lever) तत्त्वावर आधारित अडकित्त्याचा शोध लागला.

​पेशवेकाळात आणि मोगल काळात अडकित्ता अधिक कलाकुसरीचा होऊ लागला. त्यावेळी हे केवळ एक साधन नसून श्रीमंतीचे लक्षण मानले जाई.

महाराष्ट्रामध्ये अंजर्ले (कोकण) आणि जळगाव येथील अडकित्ते खूप प्रसिद्ध होते. हे प्रामुख्याने लोहार काम करणाऱ्या कारागिरांकडून हाताने तयार केले जात.

​अडकित्ते त्यांच्या आकार आणि कामावरून विविध प्रकारांत विभागले जातात.

लोखंडी अडकित्ता

हे सर्वात मजबूत आणि दररोजच्या वापरासाठी असतात. यांची धार बराच काळ टिकते.

पितळी अडकित्ता

हे दिसायला आकर्षक आणि पिवळसर रंगाचे असतात. यावर अनेकदा कोरीव काम असते.

कोरीव/नक्षीदार अडकित्ता

यावर प्राणी (सिंह, पोपट, घोडा) किंवा फुलांच्या वेलींची नक्षी असते. हे प्रदर्शनासाठी जास्त वापरले जातात.

सजावटीचे अडकित्ते

काही अडकित्त्यांना चांदीचा मुलामा किंवा मोत्यांची सजावट असते, जे प्रामुख्याने लग्नसमारंभात वापरतात.

दुधारे/विशिष्ट रचनेचे अडकीत्ते

काही अडकित्ते सुपारीचे चिप्स पाडण्यासाठी तर काही जाड तुकडे करण्यासाठी बनवलेले असतात.

महाराष्ट्रातील नवापूर आणि अहमदनगर भागातील जुन्या पद्धतीचे अडकित्ते त्यांच्या मजबूतीसाठी आणि कारागिरीसाठी प्रसिद्ध आहेत. आजच्या काळात पाकिटातील तयार सुपारीमुळे अडकित्त्याचा वापर कमी झाला असला, तरी त्याचे पारंपरिक महत्त्व आजही टिकून आहे.

​खिशाचा (छोटा) अडकित्ता

प्रवासात सोबत ठेवण्यासाठी अतिशय लहान आकाराचे अडकित्ते.

​अडकित्त्याचे मुख्य आणि दुय्यम उपयोग म्हणजे  ​सुपारी कातरणे हा याचा मुख्य उपयोग आहे. कडक सुपारीचे सुबक तुकडे किंवा चकत्या (काचऱ्या) करण्यासाठी याचा वापर होतो.

पूर्वीच्या काळी अडकीत्त्याच्या साहाय्याने सुपारी विविध प्रकारे कातरता येणे हे एक कौशल्य समजले जायचे. अशी व्यक्ती प्रशंसेला पात्र असायची.

​तांबूल/विडा बनवणे पाहुणचारात विडा देताना अडकित्त्याने सुपारी कातरणे ही एक पद्धतशीर कला मानली जाते. प्रवासामध्ये बऱ्याच व्यक्तींजवळ पानसुपारीचा डबा असायचा आणि त्यात अडकित्ता हमखास असायचा.

​धार्मिक कार्य लग्नामध्ये किंवा मुंजीत ‘अहेरा’चा भाग म्हणून किंवा पूजेच्या साहित्यात अडकित्ता ठेवला जातो.

​एक शस्त्र म्हणून

जुन्या काळात प्रवासात स्वसंरक्षणासाठी किंवा लहान कामांसाठी चाकू म्हणूनही अडकित्ता जवळ बाळगला जात असे.

​आजच्या काळात अडकित्त्याचा वापर कमी झाला असला, तरी अनेक घरांमध्ये तो एक ‘अँटिक’ (Antique) किंवा सांस्कृतिक वारसा म्हणून जपून ठेवला जातो.

अडकित्ता म्हंटले की आमच्या लहानपणीचे एक आजोबा आठवतात. त्यांच्या हातात ते निवांत असले की, नेहेमी अडकित्ता असायचा. आता मात्र हा अडकित्ता एखाद्या संग्रहालयात बघायला मिळतो. आणि आपले गतकाळातील वैभव सांगत असतो.

© विभावरी कुलकर्णी

मेडिटेशन,हिलिंग मास्टर व समुपदेशक, संगितोपचारक.

सांगवी, पुणे

 – ८०८७८१०१९७

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

डॉ. ज्योती गोडबोले 

 जीवनरंग 

☆ नकुशा — भाग – १ ☆ डॉ. ज्योती गोडबोले ☆

नेरकर बाईंची बदली झाली तो भाग अगदी दुर्गम खेड्यातला होता.

एक डोंगर चढून दुसरा उतरला की जी वस्ती लागायची तिथे आदिवासी पाड्यातली ही शाळा.

सरकारी नोकरीमुळे त्यांना ही बदली घ्यावीच लागली. तरी एकाच ठिकाणी त्या दहा वर्षे होत्याच.

त्यांना एक तर राजीनामा देणे किंवा बदली स्वीकारणे हे दोनच पर्याय होते. घरची बेताची परिस्थिति, नणंदा सासू दीर एकच मुलगी ही जबाबदारी. नवऱ्याचा बेताचा पगार आणि या एवढ्या जबाबदाऱ्या म्हटल्यावर त्यांना नोकरी करणं प्राप्तच होतं.

नवीन गावात त्या रुजू झाल्या आणि तिथलं सगळं बघून घाबरूनच गेल्या. नवीन बाई आल्या हे समजल्याबरोबर गावातली मंडळी त्यांना भेटायला आली… 

“बाई, काळजी नका करू. आमचं गाव चांगलं आहे. आता आहे आदिवासी वस्ती खरी पण लोक गरीब आहेत. तुम्हाला त्रास नाही होणार. आधीच्या मास्तरांच्या दोन खोल्या रिकाम्या झाल्या आहेत त्या दाखवतो. तिथे रहा तुम्ही ”… पाटील म्हणाले. आग्रहाने त्यांना घरी घेऊन गेले.

पाटलीण बाई म्हणाल्या, “रहा हो बाई इथं. मी हाये की. रोज या इथं जेवायला. ” त्या हसून म्हणाल्या. ” इथं लै माणसं खात्यात पित्यात. त्यात तुम्ही जड न्हाय मला. लेकीवाणी माझ्या तुम्ही. ”

.. बाईंचे निम्मे ओझे त्या हसऱ्या गोड पाटलीण बाईना बघून दूर झाले.

– – अशा रीतीने सुलभा नेरकर लिंब गावच्या आदिवासीवाडीत शिक्षिका म्हणून रुजू झाल्या. दर शनिवारी रविवारी त्या आपल्या घरी नाशिकला पळत. तिकडे त्यांचा संसार मुलं नवरा वाट बघत असत.

सुलभाला पहिल्यांदा इथे रहाणे अतिशय जड गेले. कसली ती शाळा आणि कसली ती मुलं. बाईंकडे पहिली ते सातवी सगळे वर्ग होते. अजून एक शिक्षिका येणार होती ती अजून तरी रुजू झाली नव्हती.

वर्गात मुलांची उपस्थिती नगण्य असायची. आली तर आली नाहीतर घरून त्यांना पकडून आणावे लागायचे असं मुलं म्हणायची.

बाईंनी एक महिना सगळा आढावा घेतला. मुलाना न ओरडता, गोड बोलून, गोष्टी सांगायला सुरुवात केली.

नवीन बाई मारत नाहीत, गाणी गोष्टी शिकवतात म्हटल्यावर हळूहळू सगळी मुलं शाळेत यायला लागली.

त्या दिवशी हजेरी घेताना नाव समोर आलं.. ‘नकुशा मोरे’.

बाईंनी नाव घेतल्यावर एक काळी सावळी किडकिडीत मुलगी उभी राहिली. फाटके कपडे, केस किती दिवसात तेलाचा थेंबही न बघितलेले. डोळे मात्र चमकदार.

“बाय मीच नकुशा. ”

सुलभा म्हणाली, “ हे कसलं ग नाव तुझं? ”

तर हसत म्हणाली, ” बाई मी माझ्या आयेची पाचवी पोरगी. सगळ्याना नकोच होती. माझं नाव कुनी ठेवलंच न्हाय. आज्जी म्हणायची नकुशी पोरगी आली जलमाला. म्हनून सगळे मला नकुशा म्हणतात. ” 

… सुलभाच्या पोटात कालवलं. पाचवी मुलगी झाली म्हणून नकोशी? आणि तिचं नाव नकुशा?

हजेरी झाली आणि सुलभा शिकवण्यात गढून गेली. तिच रोज नकुशाकडे नीट लक्ष असायचं.

नकुशा रोज नेमाने शाळेत यायची. नाही पुस्तक नाही पाटी.

एक दिवस भावाची फाटकी चड्डी आणि सदरा घालून आली. ” नकुशा, हे कसले कपडे? असं घालून शाळेत यायचं नाही. मला चालणार नाही. ”

नकुशा मान खाली घालून उभी राहिली. ” बाई, एकच झगा आहे मला. तो काल धुतला तर अजून वल्ला हाये. मग हे कुडतं घातलं. शाळा बुडली तर तुम्ही रागाला येता न्हवं? मलाबी शाळा आणि तुम्ही लै आवडता. , म्हनून येते मी. घरी लै काम सांगती माय. इथं मला अब्यास आवडतो कराया. ”

सुलभाला अतिशय वाईट वाटलं. त्या आठवड्यात ती घरी गेली तेव्हा आपल्या मुलीचे, स्वप्नाचे कपडे तिने नकुशासाठी बॅगेत भरले. स्वप्नापेक्षा लहान होती नकुशा. पण होतील तिला. म्हणत सुलभाने तिला तेल कंगवा रिबिनी पण घेतल्या.

बाकीच्या मुलींची परिस्थिती तरी कुठे धड होती? पण नकुशा इतकी वाईट नव्हती. नकुशा खरोखरच नकोशी होती आईबापांना. पाच बहिणी आणि मग झालेला भाऊ. तो जीव की प्राण. नकुशा पाठोपाठच वर्षातच झालेला.

नकुशाला सुलभाने घरी बोलावले. नकुशा घाबरत घाबरत घरी आली.

“नकुशा, हे बघ मी काय आणलं तुला? या परीक्षेत तुला छान मार्क मिळाले ना म्हणून तुला बक्षिस. ”

नकुशाच्या डोळ्यात पाणी आलं. नकुशाने विचारलं, “ हे सगळं मला? एकलीला? बया. लै झ्याक आहेत बाई.. “

“ आता नकुशा, असाच छान अभ्यास करायचा. ”

“ बाई, मी इथं येऊ रातची झोपायला? मला अब्यास करायला जागा न्हाय झोपडीत. बा लै दारू पेतो. आयेला आमाला लै मारतो. मी येऊ का? मी तरास न्हाय देनार तुमाला. ” 

 

 

सुलभाला गहिवरून आलं. “ ये तू नकुशा. पण तुझ्या आईची परवानगी घ्यायला मी उद्या घरी येईन तुझ्या. ”

दुसऱ्या दिवशी शाळा सुटल्यावर सुलभा नकुशाबरोबर तिच्या घरी गेली. घर कसलं, नुसती झोपडी होती ती. आत वाकून शिरावं लागत होतं. दारिद्र्य म्हणजे काय हे मूर्तिमंत उभं होतं तिथे.

“आये माज्या बाई आल्यात ग. ”.. आई लगबगीने बाहेर आली.

सुलभा म्हणाली, “ तुमची मुलगी फार गुणी आणि हुशार आहे हो. तिला अभ्यासाला जागा नाहीये.

माझ्याकडे झोपायला आली तर चालेल का? मी तिचा अभ्यासही घेत जाईन. ”

आई म्हणाली ” न्या खुशाल. बाकीच्या या पोरट्या नको म्हणत्यात शाळा. बसल्यात घरी नुसत्या उंडग्या. ही नकुशी लै गुणगान करती तुमचं. येक तरी माजी पोर शिकू दे. काय करावं बाय… नवरा काही कमवत नाही. मीच करती कष्ट. काय सांगू तुमाला. न्या हिला तुमी. ” 

“अहो हिचं नाव मी सरकारी गॅझेटमध्ये बदलून घेऊ का? हे कसलं हो नाव? आपलं लेकरू कोणाला नकोसं होतं का हो? ” सुलभाने खूप विचारांती हे ठरवलं होतं.

“ अहो पाचवी पोरगी कोनाला हवी असनारे? काय ग नकुशे? नाव बदलतीस व्हय? अन काय ठेवती नवं नाव तुझी ही बाई? ” – ती आई गोंधळून गेली होती.

नकुशा लाजली. म्हणाली, “ मला आशा नाव आवडतं. बाई, नकुशी असलेली पोरगी आशा करून टाका तुम्ही. ”

सुलभा मनापासून हसली.. “ आता हिला नकुशा नाही म्हणायचं कोणी. आपण तुझं नाव आशा असं बदलून घेऊ. ”

… दुसऱ्या दिवशी सुलभाने शाळेत सगळ्याना सांगितलं, “ हिला आता नकुशा नाही म्हणायचं. तिचं नाव मी सरकारी गॅझेट मध्ये बदलून घेतलंय. आता ती आपली आशा झालीय हं. ”

आशा रोज बाईंच्या घरी रहायची. सुलभा कसा स्वयंपाक करते ते नीट बघायची. “अग आशा, आता थोडं वेळ घरी जा तुझ्या. ” तर म्हणायची “ नको. इथंच मस्त वाटतं मला बाई. ”

सुलभाच्या घरी राहून आशाची भाषा एकदम सुधारली. आशा झपाट्याने मोठी झाली. तरतरीत आशा आता छान दिसायला लागली. अजूनही सुलभाची बदली काही मूळ गावी होत नव्हती. आशा छान मार्क्स मिळवून दहावी झाली. अचानक सुलभाची बदली नाशिकला झाली.

“ आशा, तुझ्या या खेड्यात दहावी नंतर कॉलेज नाही. तू माझ्याबरोबर नाशिकला येतेस का?

तुझी आपण वसतिगृहात सोय करूया तिथे राहून घेशील का पुढचं शिक्षण? तुम्हाला जातीचे खूप फायदे मिळतात. घे करुन फायदा. शीक चांगली पुढे. मी आहेच ना तुझ्यासाठी. ” सुलभा अगदी मनापासून बोलत होती.

“ हो बाई. आवडेलच मला. मला तुमच्या लोकांसारखं शिकून मोठं व्हायचंय. मी राहीन वसतिगृहात. तुमच्या घरी राहून मी खरं जेवण कसं असतं ते बघितलं बाई. आमच्या घरी भाकरी असली तर भात नाही. भाकरीवर तिखट घालून खायचं. भाकरी वाळवून ठेवायच्या आणि मग पाण्यात कालवून खायच्या. पण वसतिगृहात यापेक्षा नक्की चांगलं असेल जेवण ना? मी राहीन तिथे. ”

आशाला नाशिकला आदिवासी वसतिगृहात सहज प्रवेश मिळाला. आशा तिथे राहून कॉलेजला जाऊ लागली. तिला हे शहर अतिशय आवडलं. आशाला सुलभा स्वप्नाचे ड्रेस देई. आशा ते आपल्या मापाचे करून मस्त वापरत असे. जन्मजात या लोकांना सगळ्यांशी आणि परिस्थितीशी जुळवून घ्यायची असलेली सवय तिला इथे उपयोगीच पडली. आशा बघता बघता बीकॉम झाली. तेही छान मार्क्स मिळवून.

 – क्रमशः भाग पहिला 

© डॉ. ज्योती गोडबोले

≈संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – श्रीमती उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈

संध्या बेडेकर

 मनमंजुषेतून 

☆ “निर्णय” ☆ संध्या बेडेकर ☆

I am not afraid to start again.

Restart is always better than regret.

लवकरच भाऊंजींचा पुस्तक प्रकाशन सोहळा आहे.

हा समारंभ भव्य दिव्य करायचा, असा निश्चय ताईंच्या मुलांनी केला. त्यानुसार अमेरिकेत बसून त्यांनी प्लानिंग केले, बाबांच्या सर्व जवळच्या मित्र मैत्रिणींना whats app वर पत्रिका पाठवली, आग्रहाचे आमंत्रण दिले.

भाऊजी म्हणाले,

अरे! मी सहजच एक पुस्तक लिहिले. त्यात खूप काही भारी असं नाहिये. खूप वर्षांनी रिकामा वेळ मिळाला. आणि मुख्य म्हणजे दुसर काही भारी करण्यासारखी परिस्थिती नव्हती. अरे! एवढ्या मोठ्या प्रमाणात करायची गरज नाही.

लोक पुस्तक बघून/ वाचून म्हणतील 

खोदा पहाड, निकली चुहिया.

आयुष्याचा मोठा काळ नोकरी करण्यात गेला. त्या काळात घर, संसार नोकरी मुलांची देखभाल, त्यांचे शिक्षण हेच लक्ष्य होते. ती माझी जबाबदारीच होती.

माझी नोकरी चांगली होती. नोकरी नंतर हातात पैसाही होता/आहे. माझी जगभर/ भारतभर फिरायची हौस मी पूर्ण केली. अजून फिरायचे ही होतेच.

रिटायर्डमेंट नंतर आपला Active period किती असेल? 5 वर्ष 10 वर्ष हे आपल्याला माहीत नसतं. तेंव्हा माझा हा पीरियड मी छान utilize केला.

नंतर अचानक एका annual checkup मध्ये या सर्व गोष्टींवर फुल स्टॉप लागला.

यावेळेस आमचा आस्ट्रेलिया चा टूर ठरला

Tickets booking झाल. तेथूनच अमेरिकेत मुलांकडे जायच, हा ही प्रोग्राम ठरला. असा एक लांबलचक कार्यक्रम निश्चित झाला.

आता 6/8 महिने दुसर्या देशात रहायचे म्हणजे, वाढत्या वयाबरोबर थोडे टेंशन येतच. टूर तयारीत दूर दूर पर्यंत विचार करून, शरीराच्या प्रत्येक अवयवाचा विचार करून, संभावित आजापणांची यादी आणि त्यावर औषध डोॅक्टरकडून लिहून घेणे, हा तयारीचा अति आवश्यक भाग असतो. म्हणजे कपडे कमी चालतात पण औषध नाही. बाहेरच्या देशात आजारी पडण हे खूप खर्चिक काम आहे.

तसही डोक्टरच्या तोंडून 

तुम्ही बिनधास्त जा काही प्रॉब्लम नाही हे शब्द ऐकले की उत्साह आणि हिम्मत दोन्ही वाढते. annual checkup is must.

खरतर हेच ऐकायला म्हणून आज चेक अपला गेलो.

ECG बघून डोॅक्टर म्हणतात,

देशमुख सर, यावेळेस जरा कठीनच वाटतय. जायलच हवय का अमेरिकेला?

तुमचा ECG जरा…

आणि आमच्या Active life मध्ये speed breaker आला. त्या speed breaker वर white stripes आम्हाला काही दिसत नव्हत्या. म्हणजे तस काही जाणवत नव्हत. काही ध्यानीमनी पण नव्हत. जशी आपली कार speed breaker वर पांढर्या रेघा नसल्या की jump करते ना, तसच काहीस डोॅक्टरांच बोलण ऐकून आमच झाल.

आम्ही दोघेही एकमेकांकडे बघतच राहिलो.

क्षणात मनात अनेक प्रश्न? आज तर संपूर्ण आयुष्य उलट-पुलट झाल की काय? अस वाटल. दोघांच्या नजरेत काळजी, अनेक प्रश्न, भांबावलेल्या अनेक विचारांचा गोंधळ, बरोबर एकमेकांना सांभाळायचा प्रयत्न, स्पष्ट दिसत होता.

खरतर या विषयावर सर्व जेष्ठांनी कधी न कधी चर्चा केलेली असते. आता वय झालय. छोटे मोठे सिग्नल मिळतही असतातच. कोणा दुसर्याचे आजारपण बघून / ऐकून आपल्या मनात अनेक विचार येतातच.

पण प्रत्यक्ष परिस्थितीला जेंव्हा सामोरे जाव लागत, तेंव्हा मात्र mental status काही वेगळच असत. विचारांच द्वंद चालू होत. विचारांचा कोणता धागा पकडावा? म्हणजे मन शांत होईल हे कळत नाही.

बराच वेळ वरवरून शांतता दिसत असली तरी, आत भयंकर वादळ आलेल असत।. डोळ्यातील अश्रू रोकण्याचा निश्फळ प्रयत्न चालू असतो.

भाऊजी म्हणाले,

अग! चांगलच झाल ना. वेळेवर कळल. आजकाल advance टेक्नोलॉजी आहे. सर्व ठीक होईल. आधी टूर कंपनीला आणि मुलांना मी कळवतो. नंतर माझ्या मित्राला जोशीला कळवतो. आता त्याची मदत लागणारच आहे. भाऊंजींनी परिस्थितीला normal करायचा प्रयत्न केला. तसही कुठून तरी सुरवात करण आवश्यकच होत.

त्यानंतर डोॅक्टर च्या visits, second opinion, अनेक Tests, मुलांचे फोन, त्यांची काळजी, भारतात यायची त्यांची धडपड/घाई. हे सर्व सांभाळायच होतच.

शेवटी 

आम्ही बघतो, गरज पडली तर तुम्हाला सांगू, मग या.  यावर बोलण थांबावाव लागल.

म्हणतात ना,

Life does not go where you plan, it goes where it is written to be.

Anyways हळुहळु नवीन उद्भवलेल्या परिस्थितीशी समझौता झाला.

भाऊंजींची treatment सुरू झाली. दवाखान्याच्या चकरा सुरू झाल्या.

आता बोलण्याचे विषय मनात येणारे विचार वेगळेच होते. पैशाचे टेंशन जरी नसले तरी मनात हिशेब होतच होता.

बरोबरच महत्वपूर्ण कामांची लिस्ट ही होतीच. तेही पूर्ण करायचे आहे.

म्हणतात ना,

Situation will teach you the real meaning of life.

आता restrictions, limitations ही आलेच. औषधपाणी वाढलय. जीवन शैली बदलायची गरज आहे.

पुन्हा एकदा आयुष्याचे alignment  करण आवश्यक आहे.

एक Pause घेऊन दोघांनी आपले दैनंदिन जीवन डोॅक्टर च्या सल्ल्याने

Rethink, Redesign Reorganize करून Reset केले.

आम्ही दोघे त्यांच्या supporting team मध्ये होतोच. तरी त्यांची लढाई त्या दोघांनाच लढायची होती.

बरोबर आहे

Every pain gives you a lesson, and every lesson changes the person. .

आज ताईच्या नजरे समोरून मागचा दीड दोन वर्षाचा काळ सिनमाच्या फ्लॅश बॅक सारखा गेला.

ताई म्हणाली,

या आधी खूप फिरत होतो. खूप पैसे खर्च केले. आज त्या आठवणी enjoy करतोय.

आज कुठेतरी वाचलेल एक वाक्य आठवल,

When you r travelling, you r not spendig money, but you r buying memories.

आज पटलय.

आता भाऊजींचा morninng walk, थोड्याबहूत exercises सुरू झाल्या.

मनातील चलबिचल, गोंधळ, अचानक बदलेल आयुष्य. अस्वस्थता यावर लगाम लावायला म्हणून, आपल्या विचारांना दिशा द्यायच्या उद्देशानने भाऊंजीनी लिहायला सुरवात केली आणि एका छान पुस्तकाचा जन्म झाला.

मी काल, आज आणि उद्या

खरय 

Things will not go as planned, but sometimes even unplanned things can be beautiful.

वादळातून मार्ग काढायला शिकावेच लागेल. वर्तमान परिस्थिती चा विचार करून भविष्याची रूपरेखा आखण ज्याला जमत त्यालाच आयुष्याचे गणित समजलंय अस म्हणता येईल.

आजारपण कोणी बाजारात विकत घ्यायला जात नाही. पण नशीबात जे आहे ते मान्य करावेच लागेल. आणि प्रसंगानुसार निर्णय पण घ्यावेच लागतील.

म्हणतात ना

जिंदगी किस्मतसे चलती है साहब,

दिमागसे चलती तो बिरबल बादशाह होता.

 

© संध्या बेडेकर 

वारजे, पुणे.  

7507340231

≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈