रेखा जांबवडेकर
इंद्रधनुष्य
☆ भारतीय विद्यार्थ्यांचा एक निर्भेळ विजय… लेखक : अज्ञात ☆ प्रस्तुती : सौ. रेखा जांबवडेकर ☆
☆
मी अनेक वर्षे JEE भौतिकशास्त्र शिकवले आहे. तो पेपर तीन तासांत हुशार मुलांनाही थकून टाकतो.
ही परीक्षा पाच तास सिद्धांत आणि पाच तास प्रयोगशाळेतील कामाची आहे, आणि या पाच जणांनी त्यात जवळजवळ परिपूर्ण गुण मिळवले.
खरं तर काय घडलं ते मी तुम्हाला सांगतो.
आंतरराष्ट्रीय भौतिकशास्त्र ऑलिम्पियाड ही शालेय भौतिकशास्त्राची जागतिक स्पर्धा आहे. ही ५६ वी आवृत्ती होती.
ही स्पर्धा कोलंबियातील बुकारामंगा येथे ५ ते १२ जुलै दरम्यान आयोजित करण्यात आली होती.
३८१ विद्यार्थी. ८५ हून अधिक देश. त्यातील प्रत्येक जण आपापल्या देशातील सर्वोत्तम भौतिकशास्त्राचा विद्यार्थी होता.
भारताने पाच मुलांना पाठवले होते.
… ते पाचही जण सुवर्णपदक घेऊन परत आले.
त्यांची नावे आहेत:
पुण्याचा कनिष्क जैन. इंदूरचा रिद्धेश अनंत बेंडाळे. दिल्लीतील द्वारका येथील ऋषित गर्ग. मुंबईचा श्रेष्ठ सुरैया. अहमदाबादचा स्वरित जोशी.
आपण शंभर क्रिकेटपटूंना त्यांच्या टोपणनावाने ओळखतो, पण या मुलांपैकी एकालाही नाही.
त्या निर्भेळ विजयामुळे भारत संयुक्तपणे जागतिक क्रमवारीत पहिल्या क्रमांकावर पोहोचला. चीन, रशिया, कझाकस्तान, दक्षिण कोरिया आणि तैवान यांच्यासोबत बरोबरी साधली.
हे असे देश आहेत जे विज्ञान शिक्षणात प्रचंड पैसा आणि राष्ट्रीय अभिमान ओततात.
– – – आपण त्यांच्या बरोबरीने उभे आहोत.
आता, परीक्षा नेमकी कशी होती ते पाहूया.
दोन पेपर्स. प्रत्येक पाच तासांचा.
सैद्धांतिक पेपरमध्ये तीन प्रश्न होते.
– – एक पॅरामॅग्नेटिक कूलिंगच्या थर्मोडायनॅमिक्सवर. एक ओझोनच्या फोटोआयनायझेशनवर. एक इलेक्ट्रॉन-पॉझिट्रॉन जोड्यांच्या डायनॅमिक्सवर.
– – प्रायोगिक पेपर हा प्रयोगशाळेत आणखी पाच तासांचा होता, ज्यात द्रवांमधील उष्णता हस्तांतरण आणि थर्मोडायनॅमिक प्रक्रियांचा अभ्यास करायचा होता.
… याचा अर्थ असा की, तुम्हाला अशी उपकरणे दिली जातात जी तुम्ही कधीही पाहिलेली नसतात, आणि तुम्हाला तुमचा स्वतःचा प्रयोग तयार करावा लागतो, स्वतःची मोजमापे घ्यावी लागतात, चुका दुरुस्त कराव्या लागतात आणि अचूक उत्तरापर्यंत पोहोचावे लागते.
बहुपर्यायी प्रश्न नाहीत. कोणतेही शॉर्टकट नाहीत. पॅटर्न ओळखण्याची सोय नाही. एकतर तुम्हाला भौतिकशास्त्र समजते किंवा तुम्ही तिथे पाच तास बसून राहता.
एचबीसीएसईच्या मते, भारतीय विद्यार्थी सिद्धांतामध्ये जवळपास परिपूर्ण आणि प्रात्यक्षिकांमध्येही उत्कृष्ट होते.
आता, आयपीएचओमधील (IPhO) भारताचा हा २७ वा सहभाग होता.
या सर्व वर्षांमध्ये, सुमारे ४४ टक्के भारतीय विद्यार्थ्यांनी सुवर्ण, ४१ टक्क्यांनी रौप्य, तर १० टक्क्यांनी कांस्य पदक जिंकले आहे.
– गेल्या दहा वर्षांत, प्रत्येक भारतीय विद्यार्थी पदक घेऊन घरी परतला आहे. ६२ टक्के सुवर्ण, ३८ टक्के रौप्य.
– गेल्या दशकात एकही विद्यार्थी रिकाम्या हाताने परत आलेला नाही.
– – एका वर्षात पाच सुवर्णपदके जिंकण्याची घटना फक्त दोनदाच घडली आहे. या वर्षी आणि २०१८ मध्ये.
तर हे कोणी उभारले?
हा कार्यक्रम *एचबीसीएसई, होमी भाभा विज्ञान शिक्षण केंद्र* द्वारे चालवला जातो. हे टीआयएफआरच्या (TIFR) अंतर्गत येते, जे अणुऊर्जा विभागाच्या अखत्यारीत येते.
ते संपूर्ण प्रक्रिया चालवतात.
– एक राष्ट्रीय परीक्षा, त्यानंतर एक राष्ट्रीय ऑलिम्पियाड, मग एक कठोर निवड आणि प्रशिक्षण शिबिर, आणि देशातील प्रत्येकातून, पाच मुले विमानात बसतात.
– या टीमचे नेतृत्व एचबीसीएसई-टीआयएफआरचे प्राध्यापक अन्वेश मजूमदार आणि मुंबईच्या सेंट झेवियर्स कॉलेजच्या डॉ. लीना जोशी यांनी केले.
– वैज्ञानिक निरीक्षकांमध्ये आयआयएसईआर कोलकाताचे प्राध्यापक आनंद दासगुप्ता आणि *रत्नागिरीतील गोगटे-जोगळेकर कॉलेजच्या निशा केळकर* यांचा समावेश होता.
होय. रत्नागिरी. महाराष्ट्रातील एका किनारपट्टीच्या शहरातील महाविद्यालय.
हे सार्वजनिक शिक्षण असे काहीतरी करत आहे, जे खाजगी कोचिंग इंडस्ट्री स्वतःच्या बळावर कधीच करू शकली नसती.
कोचिंग इंडस्ट्री एका गोष्टीत खूप चांगली आहे. तुम्हाला एखादी ज्ञात समस्या वेगाने सोडवायला शिकवणे.
जेईई आणि नीट याच गोष्टीला पुरस्कृत करतात, आणि मी हे प्रेमाने म्हणत आहे कारण मी त्या जगाचा एक भाग होतो.
पण ऑलिम्पियाडच्या प्रश्नपत्रिकेचा कोणताही ज्ञात प्रकार नसतो.
तिथे शॉर्टकटचा कोणताही धडा नसतो. तुम्हाला वाचवणारी कोणतीही सूत्रपत्रिका नसते.
तुम्हाला कधीही न पाहिलेल्या समस्येसोबत बसावे लागते आणि विचार करावा लागतो.
तो एक पूर्णपणे वेगळाच स्नायू आहे.
– – – आणि एक सरकारी अनुदानित केंद्र गेल्या २७ वर्षांपासून भारतीय किशोरवयीन मुलामुलींमध्ये ही प्रतिभा शांतपणे घडवत आहे.
तर हो, अभिमान बाळगा. तोही मोठ्याने.
एचबीसीएसईने (HBCSE) हेही सांगितले की, भारतातील सुमारे ६४ टक्के ऑलिम्पियाड पदक विजेते पुढे पीएचडी करतात. पण केवळ ३२ टक्के पदक विजेतेच भारतात स्थायिक होतात.
… मी हे क्षण खराब करण्यासाठी सांगत नाहीये.
या मुलांचे देशावर काहीही देणे लागत नाही.
त्यांना मिळालेला प्रत्येक पर्याय त्यांनी स्वतःच्या मेहनतीने मिळवला आहे.
… पण यातून आपल्याला एक गोष्ट कळायला हवी. ही प्रतिभा शोधण्यात आपण उत्कृष्ट आहोत.
तिला प्रशिक्षण देण्यात आपण उत्कृष्ट आहोत. पण तिला राहण्यायोग्य जागा देण्यात आपण अजूनही तितके चांगले नाही.
अभिनंदन कनिष्क, रिद्धेश, ऋषित, श्रेष्ठ आणि स्वरित.
… या वर्षी एका भारतीयाने केलेल्या सर्वोत्तम गोष्टींपैकी ही एक आहे आणि देशातील बहुतांश लोकांना याबद्दल कधीच कळणार नाही.
☆
लेखक : अज्ञात
(भौतिकशास्त्र ऑलिम्पियाडमध्ये सुवर्णपदक जिंकलेल्या भारतीय विद्यार्थ्यांच्या एका शिक्षकाकडून आलेला संदेश)
प्रस्तुती : रेखा जांबवडेकर
≈संस्थापक संपादक – श्री हेमन्त बावनकर/सम्पादक मंडळ (मराठी) – सौ. उज्ज्वला केळकर/श्री सुहास रघुनाथ पंडित /सौ. मंजुषा मुळे/सौ. गौरी गाडेकर≈
